Mất trí nhớ vì thuốc giảm đau?

Đau là một triệu chứng vô cùng phổ biến, khiến thuốc giảm đau trở thành người bạn đồng hành quen thuộc trong tủ thuốc của mỗi gia đình. Tuy nhiên, việc tự ý sử dụng các loại thuốc này mà không hiểu rõ đặc tính của chúng có thể dẫn đến những tác dụng phụ khôn lường, thậm chí là đe dọa đến tính mạng.

Sử dụng thuốc giảm đau theo đúng bậc thang điều trị

Để đảm bảo hiệu quả và an toàn, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã phân loại việc điều trị đau thành ba bậc thang rõ rệt:

• Bậc 1 (Đau nhẹ đến trung bình): Sử dụng các thuốc giảm đau thông thường không kê đơn (OTC) như paracetamol hoặc nhóm kháng viêm không steroid (NSAID) như aspirin, ibuprofen, diclofenac… Trong đó, paracetamol được đánh giá là an toàn hơn cho dạ dày vì không gây viêm loét như nhóm NSAID.
• Bậc 2 và Bậc 3 (Đau trung bình đến dữ dội, đau do ung thư): Bắt buộc phải sử dụng các loại thuốc giảm đau gây nghiện có gốc thuốc phiện (như codein ở bậc 2 hay morphin ở bậc 3). Những thuốc này chỉ được dùng khi có chỉ định nghiêm ngặt từ bác sĩ điều trị.

Do việc mua thuốc bậc 1 quá dễ dàng, tình trạng lạm dụng và tự ý tăng liều ngày càng phổ biến, kéo theo tỷ lệ tai biến do thuốc gia tăng nhanh chóng trên toàn cầu.

Những nhóm đối tượng có nguy cơ cao gặp nguy hiểm

Thói quen tự điều trị mà không nắm rõ tác dụng phụ tiềm tàng khiến nhiều bệnh nhân đối mặt với rủi ro lớn. Các chuyên gia đặc biệt cảnh báo hai nhóm đối tượng sau:

1. Người bệnh hen suyễn: Nhóm người có cơ địa dị ứng hoặc hen suyễn tuyệt đối không tự ý dùng aspirin hay các thuốc NSAID khác. Chúng có thể kích hoạt cơn co thắt phế quản dữ dội, khởi phát cơn hen cấp tính nguy hiểm đến tính mạng (gọi là hội chứng AIA – Aspirin Induced Asthma).
2. Người có bệnh lý tim mạch: Cần hết sức thận trọng khi dùng NSAID (trừ trường hợp dùng aspirin liều thấp để ngăn ngừa huyết khối theo chỉ định của bác sĩ). Việc tự ý dùng NSAID có thể làm tăng nguy cơ suy tim ở người lớn tuổi đang dùng thuốc lợi tiểu, hoặc làm mất kiểm soát huyết áp ở bệnh nhân tăng huyết áp.

Thực hư lời đồn: Thuốc giảm đau gây mất trí nhớ?

Hiện tượng suy giảm trí nhớ sau khi dùng thuốc đau đầu thực chất là do nguyên nhân bệnh lý nền gây ra đau đầu (u não, viêm màng não, ngộ độc…) hoặc do lão hóa tự nhiên, không phải do tác dụng phụ của thuốc.

Nhiều người lo ngại việc uống thuốc giảm đau thường xuyên sẽ dẫn đến lú lẫn và suy giảm trí nhớ. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học cho thấy chưa có bằng chứng nào chứng minh paracetamol, aspirin hay nhóm NSAID gây mất trí nhớ.

Nếu người bệnh nhận thấy trí nhớ giảm sút sau một thời gian bị đau đầu, nguyên nhân thực sự có thể xuất phát từ các bệnh lý nghiêm trọng gây ra triệu chứng đau đầu đó như u não, viêm màng não, sốt rét ác tính hoặc ngộ độc rượu. Ở người cao tuổi, mất trí nhớ thường là do quá trình lão hóa tự nhiên hoặc bệnh Alzheimer, hoàn toàn không phải do thuốc giảm đau gây ra.

Nguyên tắc sử dụng thuốc giảm đau an toàn

Để bảo vệ sức khỏe, người bệnh chỉ nên tự ý dùng thuốc giảm đau bậc 1 (ưu tiên paracetamol) đúng liều lượng và không kéo dài quá ngày quy định. Nếu cơn đau kéo dài hoặc tái phát liên tục, cần đến bệnh viện khám để tìm căn nguyên chính xác, tuyệt đối không tự ý nâng bậc thuốc.

Cảnh báo: Dùng quá liều Paracetamol gây hoại tử gan Dù paracetamol khá lành tính với dạ dày, nhưng lại cực kỳ độc hại cho gan nếu lạm dụng quá liều. Hãy ghi nhớ các nguyên tắc an toàn sau: Thời gian sử dụng tối đa: Không tự ý dùng paracetamol để điều trị cảm sốt, giảm đau quá 10 ngày ở người lớn và quá 5 ngày ở trẻ em trừ khi có chỉ định của bác sĩ. Liều lượng giới hạn: Người trưởng thành không dùng quá 4g/ngày (mỗi lần 500mg – 1000mg, cách nhau từ 4 – 6 giờ). Người cao tuổi cần dùng liều thấp hơn vì chức năng gan đã suy giảm. Không dùng chung với rượu: Tuyệt đối không uống paracetamol để phòng ngừa nhức đầu trước hoặc sau khi uống rượu. Sự kết hợp giữa paracetamol và rượu sẽ tàn phá tế bào gan nhanh chóng, dẫn đến xơ gan, hoại tử gan cấp tính.