Bệnh Horton (hay còn gọi là viêm động mạch thái dương) là một bệnh lý viêm động mạch hệ thống cực kỳ nguy hiểm, thường gặp ở người trên 60 tuổi, đặc biệt là phụ nữ. Biểu hiện đặc trưng của bệnh là tình trạng viêm khu trú tại động mạch thái dương nông. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh Horton có thể nhanh chóng dẫn đến biến chứng mất thị lực vĩnh viễn.
Nguyên nhân gây ra bệnh Horton là gì?
Bệnh Horton được xác định là một bệnh tự miễn, trong đó hệ miễn dịch tự tấn công làm tổn thương lớp chun trong của các động mạch lớn và trung bình. Bệnh ảnh hưởng chủ yếu đến động mạch thái dương nông và các nhánh của động mạch cảnh ngoài. Bên cạnh yếu tố tự miễn, các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng yếu tố di truyền đóng một vai trò nhất định trong cơ chế sinh bệnh.
Đau đầu vùng thái dương: Dấu hiệu cảnh báo điển hình
Triệu chứng nổi bật nhất của bệnh Horton là những cơn đau đầu dai dẳng, xuất hiện chủ yếu ở vùng thái dương (một bên hoặc cả hai bên). Cơn đau này có thể bùng phát dữ dội chỉ sau những va chạm nhẹ như chải đầu, gội đầu, hoặc đeo kính. Người bệnh thường có cảm giác tê buốt như kim châm dưới da đầu. Cơn đau có xu hướng lan rộng ra vùng trán, hốc mắt hoặc đỉnh chẩm, thường tăng nặng về đêm và khi thời tiết lạnh, gây mất ngủ nghiêm trọng.
Khi sờ vào vùng thái dương của bệnh nhân, có thể cảm nhận rõ một đoạn mạch máu dày lên, cứng như sợi dây thừng, ngoằn ngoèo, mạch đập rất yếu hoặc không đập. Vùng da xung quanh thường hơi sưng đỏ và có cảm giác nóng hơn bình thường.
Các biến chứng nguy hiểm: Từ “hàm khập khễnh” đến mù lòa
Bên cạnh đau đầu, tổn thương viêm có thể lan rộng sang các động mạch khác, dẫn đến các triệu chứng đặc thù:
- Triệu chứng “khập khễnh của hàm”: Viêm động mạch mặt gây thiếu máu cục bộ cơ nhai, khiến người bệnh đau đớn dữ dội khi nhai và chỉ đỡ đau khi dừng lại.
- Tổn thương vùng họng, lưỡi: Gây đau lưỡi, nuốt khó và nói khó.
- Biến chứng thị giác nghiêm trọng: Tình trạng thiếu máu nuôi dưỡng dây thần kinh thị giác có thể gây sợ ánh sáng, nhìn đôi, sụp mi, lác mắt, ảo thị, hoặc xuất hiện màn sương mù trước mắt. Biến chứng đáng sợ nhất là mù mắt đột ngột và vĩnh viễn, có thể xảy ra chỉ trong vòng vài giờ đến vài ngày nếu trì hoãn điều trị.
Ngoài ra, bệnh nhân Horton thường bị sốt dai dẳng không rõ nguyên nhân, chán ăn, sụt cân nhanh chóng, hoặc xuất hiện các biểu hiện giống viêm đa khớp dạng thấp ở vùng vai và háng.
Hình ảnh tế bào động mạch bị viêm trong bệnh lý Horton trên tiêu bản hiển vi.
Chẩn đoán và phác đồ điều trị bệnh Horton
Để chẩn đoán chính xác bệnh Horton, bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm cận lâm sàng như đo tốc độ lắng máu (với kết quả thường tăng rất cao), siêu âm Doppler mạch máu, chụp động mạch cảnh ngoài và đặc biệt là sinh thiết động mạch thái dương.
Về điều trị, Corticoid (như Prednisone hay Solu-Medrol) là liệu pháp vàng và duy nhất có hiệu quả tối ưu cho đến nay. Khi có nghi ngờ lâm sàng cao về bệnh Horton, bác sĩ sẽ tiến hành điều trị Corticoid ngay lập tức mà không cần chờ kết quả sinh thiết, nhằm bảo vệ thị lực cho bệnh nhân.
Thông thường, các triệu chứng đau đầu và sốt sẽ cải thiện rõ rệt ngay trong ngày đầu điều trị. Các chỉ số viêm sẽ dần trở lại bình thường sau 1 – 2 tháng. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể kết hợp thêm thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs), dapsone hoặc thuốc chống đông để ngăn ngừa huyết khối ở các động mạch lớn. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý sử dụng hoặc ngưng thuốc Corticoid mà phải tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
