Viêm động mạch thái dương (hay còn gọi là bệnh Horton) là một dạng viêm động mạch hệ thống nhưng biểu hiện lâm sàng chủ yếu tập trung tại động mạch thái dương. Đây là một bệnh lý nguy hiểm có thể dẫn đến mù lòa vĩnh viễn nếu không được can thiệp kịp thời.
Bệnh thường có xu hướng xảy ra ở nữ giới nhiều hơn nam giới. Yếu tố thời tiết lạnh đột ngột được xem là điều kiện thuận lợi khiến bệnh khởi phát hoặc trở nặng.
Các dấu hiệu nhận biết viêm động mạch thái dương
Bệnh thường khởi phát và tiến triển một cách âm thầm, không có triệu chứng ban đầu rõ rệt. Đến khi các triệu chứng rõ ràng xuất hiện, chúng thường biểu hiện ở mắt và vùng đầu với các trình tự như: phù nề gai thị, đau hốc mắt, tắc động mạch võng mạc trung tâm, hoặc nhìn đôi. Các triệu chứng đi kèm khác bao gồm:
- Đau đầu vùng thái dương dữ dội: Người bệnh xuất hiện cơn đau tự nhiên hoặc đau nhói khi có các kích thích nhẹ như gội đầu, chải đầu, đội mũ chật. Cơn đau thái dương âm ỉ, dai dẳng và có cảm giác tê buốt như kim châm dưới da đầu, đôi khi lan sang vùng trán, hốc mắt hoặc đỉnh chẩm cùng bên.
- Cơn đau kịch phát về đêm: Cơn đau tăng lên khi thời tiết lạnh đột ngột hoặc đau dữ dội về đêm khiến người bệnh mất ngủ. Có những cơn đau kịch phát kéo dài từ 2 đến 3 giờ, xuất hiện trung bình 1-2 lần mỗi ngày làm người bệnh vô cùng mệt mỏi. Khi thăm khám, vùng thái dương của bệnh nhân sưng nề, đỏ da, sờ vào thấy nóng, mạch thái dương đập yếu hoặc không đập, ấn vào rất đau.
- Đau cách hồi cơ nhai: Tổn thương gây thiếu máu cục bộ cơ nhai khiến người bệnh đau nhiều khi nhai và chỉ giảm khi ngừng nhai. Một số trường hợp có thể đau họng, đau lưỡi, nuốt khó hoặc nói khó do tổn thương các nhánh động mạch chi phối tương ứng.
Động mạch bị viêm trong bệnh Horton trên tiêu bản.
Biến chứng nguy hiểm đến thị lực
Các biến chứng tại mắt do viêm động mạch thái dương có thể xuất hiện đột ngột, tiến triển rất nhanh và khó phục hồi, làm mất thị lực hoàn toàn chỉ trong vài giờ đến vài ngày nếu trì hoãn điều trị. Người bệnh có thể gặp các triệu chứng như sợ ánh sáng, nhìn đôi, lác mắt (do liệt cơ vận nhãn), mù thoáng qua, ảo thị, nhìn thấy màn sương mù trước mắt và cuối cùng dẫn đến mù lòa vĩnh viễn.
Bên cạnh đó, bệnh nhân còn có các triệu chứng toàn thân như mệt mỏi, chán ăn, sút cân, sốt kéo dài không rõ nguyên nhân. Nhiều người có biểu hiện giả viêm đa khớp gốc chi với biểu hiện đau nhiều ở khớp vai hai bên nhưng không bị giới hạn vận động khớp.
Cảnh giác với các chẩn đoán nhầm lẫn
Bệnh lý này dễ bị nhầm lẫn với các bệnh như nhồi máu não, viêm dây thần kinh, bệnh lý phế quản phổi, viêm động mạch sọ hoặc các bệnh lý tim mạch khác. Viêm động mạch thái dương rất dễ bị bỏ sót ở các thể lâm sàng ẩn như suy kiệt cơ thể tiến triển, sốt đơn thuần kéo dài, đi khập khiễng cách hồi hoặc các cơn thiếu máu cục bộ cơ quan khác.
Cần chẩn đoán và điều trị kịp thời
Dù có nguy cơ gây mù lòa cao, bệnh viêm động mạch thái dương hoàn toàn có thể kiểm soát và loại trừ biến chứng nếu được điều trị sớm. Khi có các dấu hiệu nghi ngờ, bệnh nhân cần nhanh chóng đến cơ sở y tế để được thăm khám. Bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện các xét nghiệm như đo tốc độ lắng máu (máu lắng tăng), xét nghiệm đông máu, miễn dịch và đặc biệt là sinh thiết động mạch thái dương dưới hướng dẫn của siêu âm Doppler hoặc chụp động mạch cảnh ngoài.
Đây được coi là một tình trạng cấp cứu nội khoa và sử dụng thuốc Corticoid là biện pháp điều trị duy nhất mang lại hiệu quả cao. Việc điều trị bằng Corticoid càng sớm sẽ càng giúp bệnh nhân bảo tồn được thị lực và tránh các biến chứng nguy hiểm.
Bệnh Horton là tình trạng viêm động mạch khu trú chủ yếu ở động mạch thái dương nông. Hiện nay có nhiều giả thuyết về nguyên nhân gây bệnh: do vi khuẩn đặc hiệu (nhóm bệnh u hạt nhiễm khuẩn), do phản ứng dị ứng quá mẫn hệ mạch (bệnh mạch máu dị ứng), do bệnh tự miễn, di truyền hoặc có liên quan đến virus viêm quan B và Treponema pallidum.
