Biến chứng thần kinh của bệnh đái tháo đường: Những điều cần biết
Biến chứng thần kinh là một trong những hệ lụy nguy hiểm và phổ biến nhất của bệnh đái tháo đường (ĐTĐ), gây ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Tổn thương này có thể xảy ra ở cả hệ thần kinh tự chủ và hệ thần kinh ngoại biên, thường xuất hiện song hành do có cùng cơ chế tổn thương mạch máu nuôi dưỡng thần kinh.
1. Tổn thương hệ thần kinh tự chủ
Hệ thần kinh tự chủ chịu trách nhiệm điều khiển hoạt động của các cơ quan nội tạng trong cơ thể một cách tự động (bao gồm hệ giao cảm và đối giao cảm). Khi hệ thần kinh này bị tổn thương do đái tháo đường, người bệnh sẽ gặp phải nhiều rối loạn đa cơ quan:
- Rối loạn đồng tử: Mắt khó điều tiết khi thay đổi môi trường ánh sáng (từ sáng vào tối hoặc ngược lại).
- Rối loạn bài tiết mồ hôi: Hiện tượng khô da ở nửa thân dưới nhưng lại tăng tiết mồ hôi bất thường ở nửa thân trên.
- Hệ tiêu hóa bị ảnh hưởng: Đầy bụng, khó tiêu, dễ buồn nôn, tiêu chảy kéo dài hoặc táo bón.
- Hệ tiết niệu – sinh dục: Bàng quang thần kinh gây tiểu không hết, tiểu són, hoặc suy giảm chức năng sinh lý, bất lực ở nam giới.
- Hệ tim mạch: Nhịp tim nhanh liên tục, tụt huyết áp tư thế đứng (chóng mặt khi thay đổi tư thế đột ngột), nguy hiểm nhất là tình trạng nhồi máu cơ tim thầm lặng (không đau ngực).
- Mất cảm nhận hạ đường huyết: Người bệnh không nhận biết được các dấu hiệu cảnh báo khi đường huyết xuống thấp, dễ dẫn đến hôn mê.
|
Khám dấu hiệu thần kinh cho bệnh nhân đái tháo đường.Cách phát hiện sớm: Do tổn thương thần kinh tự chủ thường biểu hiện sớm nhất ở hệ tim mạch, các bác sĩ chuyên khoa có thể thực hiện các nghiệm pháp đo kiểm tra chuyên sâu tại bệnh viện để phát hiện sớm biến chứng này.
2. Biến chứng thần kinh ngoại biên
Biến chứng thần kinh ngoại biên (TKNB) rất phổ biến ở bệnh nhân đái tháo đường lâu năm. Để chẩn đoán chính xác, bác sĩ cần đo tốc độ dẫn truyền thần kinh hoặc sinh thiết. Trên lâm sàng, bệnh có thể nhận biết qua các triệu chứng mỏi cơ, giảm phản xạ gân xương, hoặc giảm cảm giác khi thăm khám bằng dụng cụ Monofilament.
Biểu hiện của tổn thương thần kinh ngoại biên bao gồm:
- Bệnh đơn dây thần kinh (ít gặp): Tổn thương các dây thần kinh sọ (III, IV, VI, VII) gây sụp mi, mắt lé, nhìn đôi; hoặc tổn thương dây thần kinh ngoại biên ở chi gây bàn tay rơi, bàn chân rơi (yếu cơ không nhấc được mũi bàn chân để mang dép).
- Bệnh đa dây thần kinh (phổ biến hơn): Gây tê bì, châm chích, dị cảm, đau nhức cấp tính, teo cơ hoặc mất cảm giác đối xứng hai bên. Thường gặp nhất ở hai chi dưới, đôi khi lan lên hai bàn tay.
3. Chăm sóc và điều trị biến chứng thần kinh
Việc điều trị biến chứng thần kinh đái tháo đường đòi hỏi sự kiên trì và phối hợp chặt chẽ giữa người bệnh và bác sĩ:
- Kiểm soát đường huyết: Đây là yếu tố cốt lõi giúp làm chậm tiến trình tổn thương và giảm nhẹ triệu chứng đau nhức.
- Giảm đau do thần kinh: Với các cơn đau mạn tính, bác sĩ có thể chỉ định dùng kem bôi capsaicin (chiết xuất từ ớt), thuốc chống trầm cảm ba vòng (amitriptyline) hoặc các nhóm thuốc giảm đau thần kinh chuyên biệt tùy thể trạng.
- Bảo vệ vùng mất cảm giác: Khi đã bị mất cảm giác, người bệnh cần tuyệt đối tránh các chấn thương, bỏng nhiệt, loét chân bằng cách kiểm tra chân hàng ngày, đi giày dép phù hợp.
- Vật lý trị liệu: Cần thiết cho các trường hợp có yếu cơ, teo cơ để phục hồi và duy trì chức năng vận động.
4. Hướng dẫn chăm sóc đặc biệt
- Tụt huyết áp tư thế: Người bệnh cần chuyển tư thế chậm rãi (từ nằm sang ngồi, rồi mới đứng dậy). Có thể dùng thêm muối hoặc thuốc hỗ trợ theo chỉ định của bác sĩ.
- Bàng quang thần kinh: Chú ý nguy cơ nhiễm trùng tiết niệu. Nên tập ép bàng quang bằng tay hoặc thực hiện thông tiểu định kỳ theo hướng dẫn y khoa.
- Đi tiêu không kiểm soát: Cần đến khám chuyên khoa tiêu hóa hoặc nội tiết để tìm nguyên nhân và điều trị cụ thể.
- Phòng ngừa nhồi máu cơ tim thầm lặng: Bệnh nhân đái tháo đường nên đo điện tâm đồ ít nhất 1 lần/năm hoặc thực hiện các kỹ thuật chuyên sâu như Holter ECG 24 giờ, nghiệm pháp gắng sức theo chỉ định.
- Cảnh giác hạ đường huyết không triệu chứng: Người bệnh cần chủ động tự theo dõi đường huyết mao mạch thường xuyên, đặc biệt khi có cảm giác mệt mỏi bất thường.
Originally posted 2010-11-15 11:51:37.
