Thảo Dược Cho Trẻ Em: Xu Hướng Chăm Sóc Sức Khỏe Tự Nhiên Và Bài Học Về Sự An Toàn
Hiện nay, sử dụng các sản phẩm có nguồn gốc từ tự nhiên, đặc biệt là thảo dược, đang trở thành xu hướng hàng đầu trong việc chăm sóc sức khỏe và hỗ trợ điều trị bệnh cho trẻ nhỏ. Với ưu điểm lành tính, thân thiện với cơ thể nhạy cảm của trẻ, thảo dược được nhiều phụ huynh ưu tiên lựa chọn. Tuy nhiên, việc sử dụng thảo dược tại Việt Nam hiện nay đang gặp phải những thách thức gì về mặt an toàn?
Để làm rõ vấn đề này, chúng tôi đã có buổi trao đổi trực tiếp với PGS. TS. Nguyễn Tiến Dũng – Nguyên Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Bạch Mai, một chuyên gia có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực nhi khoa.
PGS.TS. Nguyễn Tiến Dũng
Những vấn đề sức khỏe thường gặp nhất ở trẻ nhỏ
Phóng viên: Thưa PGS, xin ông chia sẻ về những vấn đề sức khỏe phổ biến mà trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ thường xuyên gặp phải hiện nay?
PGS. TS. Nguyễn Tiến Dũng: Trẻ em là đối tượng có hệ miễn dịch, tiêu hóa, hô hấp và vận động chưa phát triển hoàn thiện. Do đó, các bé rất dễ bị tấn công bởi các tác nhân gây hại ngoài môi trường, biểu hiện qua các triệu chứng cấp tính hoặc mạn tính. Một số tình trạng điển hình nhất bao gồm ho kéo dài, biếng ăn, quấy khóc đêm, đau bụng chức năng và táo bón.
Trong đó, đau bụng chức năng và rối loạn tiêu hóa chiếm tới hơn 50% số ca ở trẻ em, chủ yếu xuất phát từ tình trạng đầy hơi. Dù đã sử dụng các loại thuốc giảm chướng bụng thông thường, nhiều bé vẫn không thuyên giảm, cho thấy có thể còn nhiều nguyên nhân sâu xa khác mà chúng ta chưa xác định rõ.
Đối với tình trạng táo bón, nguyên nhân cốt lõi là do hệ tiêu hóa của trẻ chưa hoàn chỉnh. Việc áp dụng các biện pháp hỗ trợ dài hạn, an toàn để giúp trẻ đi tiêu dễ dàng là rất cần thiết. Tuy nhiên, thực tế có nhiều trường hợp táo bón không rõ nguyên nhân, dù đã thử mọi cách từ thay đổi chế độ ăn, bổ sung chất xơ đến dùng thuốc thụt tháo vẫn không mang lại hiệu quả mong muốn. Đây thực sự là bài toán nan giải cho cả phụ huynh lẫn các bác sĩ nhi khoa.
Thực trạng sử dụng thảo dược điều trị cho trẻ tại bệnh viện
Phóng viên: Tại bệnh viện, các bác sĩ có thường xuyên áp dụng các phương pháp điều trị bằng thuốc thảo dược cho trẻ hay không, thưa ông?
PGS. TS. Nguyễn Tiến Dũng: Việc lựa chọn giữa tân dược (thuốc Tây) hay thảo dược phụ thuộc hoàn toàn vào thể trạng của từng bệnh nhi và tính chất của loại bệnh. Có những trường hợp trẻ chỉ đáp ứng tốt với thuốc thảo dược, ngược lại có những bé chỉ có thể điều trị bằng Tây y.
Phóng viên: Quan điểm của PGS như thế nào về việc dùng thảo dược để trị bệnh cho trẻ nhỏ?
PGS. TS. Nguyễn Tiến Dũng: Hãy lấy ví dụ về triệu chứng ho ở trẻ. Ho do virus thông thường có thể tự khỏi, nhưng những cơn ho kéo dài, ho về đêm gây nôn trớ thường khiến cha mẹ vô cùng lo lắng và mệt mỏi. Trong Tây y, các loại thuốc trị ho như kháng histamin hay thuốc long đờm nếu không được chỉ định đúng liều lượng có thể gây ra những tác dụng phụ không mong muốn. Thậm chí, nhiều phụ huynh tự ý cho con uống kháng sinh dù kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng diệt virus gây ho, vô tình làm bệnh của trẻ kéo dài hơn.
Trong khi đó, các bài thuốc dân gian từ thảo dược quen thuộc như quất, húng chanh, hoa hồng hấp đường phèn… lại tỏ ra rất hiệu quả và an toàn cho các chứng ho do cảm lạnh thông thường. Hiện nay, nhờ sự phát triển của công nghệ dược phẩm, các thảo dược này đã được bào chế thành các sản phẩm siro ho đóng chai tiện lợi, đảm bảo vệ sinh và định lượng chuẩn xác, giúp việc chăm sóc trẻ trở nên dễ dàng hơn nhiều.
Tại các nước phát triển như Đức, Ý, Nhật Bản, xu hướng dùng thảo dược tự nhiên cũng rất phổ biến. Tuy nhiên, quy trình kiểm soát của họ cực kỳ khắt khe: từ đất trồng sạch, quy trình thu hái, bảo quản cho đến dây chuyền sản xuất khép kín, đảm bảo tinh khiết tuyệt đối.
Báo động tình trạng thảo dược bẩn, nhiễm độc tại Việt Nam
Phóng viên: Vậy còn tại thị trường Việt Nam hiện nay, việc kiểm soát chất lượng thảo dược đang diễn ra như thế nào?
PGS. TS. Nguyễn Tiến Dũng: Dù thảo dược rất tốt và an toàn, nhưng thực tế có đến 80 – 90% nguyên liệu thảo dược ở nước ta được nhập khẩu qua đường tiểu ngạch, khiến việc quản lý chất lượng gặp vô vàn khó khăn. Bên cạnh đó, tình trạng ô nhiễm môi trường đất, nguồn nước tại các vùng trồng tự phát (do chất thải công nghiệp, hóa chất) khiến dược liệu dễ bị nhiễm kim loại nặng và vi khuẩn độc hại. Sử dụng những loại thảo dược này chế biến thành thuốc điều trị cực kỳ nguy hiểm cho sức khỏe của trẻ.
Thời gian qua, bệnh viện chúng tôi đã tiếp nhận và điều trị cho không ít trường hợp trẻ bị ngộ độc chì nặng nề do uống “thuốc cam” không rõ nguồn gốc. Ngộ độc chì cấp tính có thể gây co giật, tổn thương thần kinh nghiêm trọng đe dọa tính mạng. Ở thể mạn tính, nhiễm độc kim loại nặng khiến trẻ bị còi cọc, chậm lớn, suy giảm nhận thức.
Ngay cả thói quen dân gian là tắm lá cho trẻ sơ sinh cũng đang tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Nhiều bé nhập viện trong tình trạng dị ứng nặng, viêm da, lở loét toàn thân chỉ vì tắm các loại lá nhiễm hóa chất bảo vệ thực vật hoặc mọc ở những nguồn đất, nguồn nước bị ô nhiễm.
Hãy để trẻ được sống và bảo vệ trong một môi trường thực sự an toàn.
Giải pháp nào để đưa thảo dược sạch đến tay người tiêu dùng?
Phóng viên: Theo PGS, đâu là nguyên nhân cốt lõi và chúng ta cần có giải pháp gì để thay đổi thực trạng này?
PGS. TS. Nguyễn Tiến Dũng: Nguyên nhân lớn nhất chính là chúng ta chưa kiểm soát tốt nguồn nguyên liệu đầu vào. Một quy trình sản xuất dù hiện đại đến đâu nhưng đầu vào bị ô nhiễm thì không bao giờ có được sản phẩm an toàn. Đã đến lúc chúng ta phải thay đổi tư duy quản lý: không chỉ kiểm tra sản phẩm đầu ra mà phải siết chặt giám sát từ nguồn gốc đầu vào.
Ngoài ra, việc lạm dụng phân bón hóa học để kích thích năng suất cây trồng cũng khiến dược liệu tích tụ hàm lượng nitrat cao – một tác nhân nguy hại có khả năng gây ung thư.
Để giải quyết bài toán này, cơ quan quản lý cần có những chế tài khuyến khích phát triển các vùng trồng dược liệu sạch, có chứng nhận nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. Các doanh nghiệp dược phẩm cần chủ động xây dựng hoặc liên kết chuỗi cung ứng nguyên liệu đạt chuẩn chất lượng cao, tuyệt đối không mua gom các loại dược liệu trôi nổi trên thị trường.
Hiện nay, một số doanh nghiệp Việt Nam đã tiên phong xây dựng thành công vùng trồng dược liệu sạch đạt chuẩn quốc tế. Tôi khuyến khích các đơn vị này nên công khai minh bạch thông tin về vùng trồng, quy trình canh tác, tiêu chuẩn chất lượng lên các phương tiện truyền thông để người tiêu dùng có cơ sở tin cậy lựa chọn sản phẩm an toàn nhất cho con em mình.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn những chia sẻ vô cùng giá trị của PGS!
Nguyễn Hạnh
