Vấn đề an tử (cái chết êm dịu) đối với bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo luôn là đề tài gây tranh cãi. Trao đổi về chủ đề này, bác sĩ Đoàn Lực, Trưởng khoa Chống Đau tại Bệnh viện K chia sẻ: “Chúng ta cần tôn trọng quyền cá nhân. Nhiệm vụ của y bác sĩ là cung cấp đầy đủ thông tin về bệnh tình để bệnh nhân có thể thấu hiểu, cân nhắc và tự đưa ra quyết định cho cuộc đời mình”.
PV: Thưa bác sĩ, trong suốt quá trình công tác của mình, ông đã từng gặp trường hợp bệnh nhân nào bày tỏ mong muốn được giải thoát để kết thúc đau đớn chưa?
Tôi thực sự không thể nhớ hết những lần nhận được lời đề nghị như vậy, bởi số lượng bệnh nhân không muốn tiếp tục chịu đựng nỗi đau đớn thể xác là rất lớn. Mỗi người có một cách biểu lộ khác nhau: có người nói trực tiếp, có người dùng hành động, và thậm chí có những trường hợp thực hiện ngay lập tức.
Tại khoa Chống Đau, cách đây khoảng mười năm, một bệnh nhân đã cố gắng treo cổ tự tử ngay tại cửa sổ buồng bệnh. Đó là một hành động bộc phát đầy đau lòng. Nhưng phần lớn, họ chọn cách bộc bạch qua lời nói: “Bác sĩ ơi, tôi đau quá không muốn sống nữa”, hoặc những câu than thở như “khổ quá”, “vất vả quá”, “tôi không muốn điều trị nữa”… Tất cả những lời nói đó đều là tiếng kêu cứu, là khát vọng chấm dứt sự chịu đựng đau đớn tột cùng.
Những ngày tháng cuối đời của bệnh nhân ung thư phải trải qua những cơn đau đớn tột cùng (Ảnh minh họa)
PV: Trước những hoàn cảnh đau lòng như vậy, các y bác sĩ có thể can thiệp và hỗ trợ như thế nào cho họ?
Trong điều kiện y tế hiện tại, chúng tôi chủ yếu hỗ trợ người bệnh về mặt chuyên môn y tế. Các vấn đề khác như tâm lý, gia đình hay kinh tế thì sự giúp đỡ còn khá hạn chế. Chúng tôi cố gắng tối ưu hóa thuốc men, áp dụng các phương pháp điều trị giảm đau và chăm sóc giảm nhẹ, nhưng thực tế bệnh nhân vẫn phải đối mặt với muôn vàn khó khăn.
Đặc thù của khoa Chống Đau là nhiều bệnh nhân khi đau đớn nhất lại không nằm viện mà ở nhà. Do đó, khả năng tiếp cận và giúp đỡ của chúng tôi bị hạn chế đáng kể. Điểm khác biệt lớn nhất của khoa là chúng tôi sẽ đồng hành cùng người bệnh cho đến giây phút cuối đời, trừ khi họ từ chối. Ngay cả với những bệnh nhân ở tỉnh xa, chúng tôi vẫn duy trì liên lạc qua điện thoại, thư từ hoặc qua người thân để tư vấn, kê đơn thuốc giảm đau phù hợp.
PV: Y học nhận định ung thư giai đoạn cuối hầu như không thể cứu chữa và bệnh nhân phải chịu đựng những cơn đau thể xác khủng khiếp. Ông nghĩ sao về mong muốn được “an tử” của họ?
Chữ “đau” ở đây mang ý nghĩa rất rộng: không chỉ là nỗi đau thể xác do khối u tàn phá, mà còn là nỗi đau tinh thần, áp lực kinh tế và gánh nặng gia đình. Chính sự bế tắc toàn diện này khiến tư tưởng bi quan đè nặng lên người bệnh. Vì vậy, chúng tôi luôn chú trọng liệu pháp tâm lý. Khi tâm lý được giải tỏa, tinh thần vững vàng hơn, mong muốn tìm đến cái chết của họ sẽ giảm đi đáng kể.
Nhiều bệnh nhân nói với tôi: “Tôi muốn mổ, thà chết trên bàn mổ còn hơn phải chịu đựng thế này”. Những lúc ấy, chúng tôi phải chia sẻ, giúp họ hiểu rõ bản thân cần vượt qua điều gì, y học có thể giúp được gì và họ phải chấp nhận thực tế ra sao. Bằng kinh nghiệm và sự thấu cảm, chúng tôi cố gắng giúp họ nhận ra giá trị của cuộc sống.
Nếu người thầy thuốc tận tâm điều trị, gia đình kề cận chăm sóc và xã hội chung tay giúp đỡ, bệnh nhân sẽ có thêm nghị lực và không còn nghĩ đến việc từ bỏ sự sống.
PV: Trên thế giới, vấn đề “an tử” đã được luật pháp hóa ở một số quốc gia. Quan điểm của ông về vấn đề này tại Việt Nam như thế nào?
Tôi nhớ mãi một cặp vợ chồng đều bị ung thư giai đoạn cuối tại khoa chúng tôi. Hoàn cảnh của họ cực kỳ éo le: sống trong căn phòng chỉ 16m2, người thân ở xa, cả hai đều cận kề cái chết. Nỗi trăn trở lớn nhất của họ trước khi ra đi là đứa con đang học lớp 6 không biết ai sẽ nuôi dưỡng. Chúng tôi đã kết nối với báo chí và các doanh nghiệp hỗ trợ. Khi một doanh nghiệp đứng ra cam kết nuôi dưỡng cháu bé đến năm 18 tuổi, cả hai vợ chồng mới thanh thản nhắm mắt, họ ra đi cách nhau chỉ một tuần. Đó chính là một dạng “an tử” về mặt tinh thần – khi những lo âu lớn nhất cuộc đời được giải quyết.
Hầu hết người bệnh muốn chết là do quá đau đớn. Hiện tại, chúng tôi chưa thể tiếp nhận toàn bộ bệnh nhân ung thư, nhiều người đành chấp nhận ở nhà chịu đựng cơn đau kèm theo tình trạng loét, nhiễm trùng… Khi cái nghèo đi đôi với cái đau, mong muốn được giải thoát trở nên vô cùng mãnh liệt. Thực tế, y tế địa phương chưa gánh vác tốt vai trò này, dẫn đến chất lượng sống cuối đời của bệnh nhân rất thấp. Đây là trách nhiệm chung của toàn xã hội và ngành y.
PV: Ông có số liệu thống kê nào về tỷ lệ bệnh nhân có ý định tìm đến cái chết êm dịu không?
Rất khó để có một số liệu thống kê chính xác vì hầu hết bệnh nhân giai đoạn cuối đều chọn điều trị tại nhà. Thời gian tiếp xúc giữa bác sĩ và bệnh nhân tại viện thường rất ngắn, chủ yếu tập trung vào chuyên môn nên khó có thể chia sẻ sâu về vấn đề nhạy cảm này. Bản thân chúng tôi cũng thường tiếp cận một cách gián tiếp và khéo léo thay vì hỏi trực tiếp.
Trước khi chia sẻ thẳng thắn về tình trạng bệnh hay tiên lượng sống, chúng tôi luôn đánh giá tâm lý của họ. Chỉ những người có tinh thần vững vàng, chuẩn bị tốt về tâm lý và hoàn cảnh mới được chúng tôi trao đổi trực tiếp.
PV: Nếu xảy ra trường hợp bệnh nhân tự tử tại bệnh viện, các bác sĩ sẽ phải đối mặt với các vấn đề pháp lý phức tạp. Ông có suy nghĩ gì về điều này?
May mắn là trường hợp định tự tử tại khoa chúng tôi đã được phát hiện kịp thời. Nhìn chung, việc tự tử tại bệnh viện ít khi xảy ra vì khi đã đến đây, họ vẫn còn nuôi dưỡng hy vọng. Bệnh viện là chỗ bấu víu cuối cùng của họ. Đáng sợ nhất là khi họ cảm thấy hoàn toàn bế tắc và không còn điểm tựa nào nữa.
Tuy nhiên, các vụ việc đau lòng vẫn xảy ra, như trường hợp bệnh nhân nhảy lầu tự tử ở miền Nam mà báo chí đã đưa tin. Đối với những sự việc này, y bác sĩ chắc chắn phải gánh vác một phần trách nhiệm.
PV: Trong trường hợp người bệnh tha thiết muốn được giải thoát nhưng gia đình phản đối, ông sẽ xử lý như thế nào?
Đây là vấn đề cốt lõi về quyền tự quyết của cá nhân. Ở các nước phương Tây, quyết định của cá nhân luôn được tôn trọng hàng đầu. Nhưng tại Việt Nam và các nước Á Đông, mối quan hệ gia đình rất khăng khít, người già thường phụ thuộc nhiều vào con cái về cả mặt tâm lý lẫn kinh tế. Do đó, quyết định cuối cùng thường thuộc về gia đình.
Quan điểm của tôi là tôn trọng tối đa quyền con người và quyền tự quyết của bệnh nhân. Tuy nhiên, quyết định đó phải dựa trên việc họ được cung cấp thông tin y tế đầy đủ, chính xác. Thực tế hiện nay có tình trạng gia đình giấu bệnh nhân, hoặc bệnh nhân biết nhưng lại giấu gia đình, tạo thành một vòng luẩn quẩn.
Chúng tôi luôn cố gắng trò chuyện, giải thích kiên trì để người bệnh hiểu rõ tình trạng sức khỏe và tiên lượng của mình, từ đó giúp họ tự đưa ra quyết định thay vì để người thân quyết định thay. Tất nhiên, với những trường hợp bệnh nhân không còn minh mẫn, chúng tôi bắt buộc phải tôn trọng ý kiến từ phía gia đình.
Bên cạnh đó là gánh nặng tài chính. Khi gia đình không còn đủ khả năng chi trả viện phí, người bệnh cũng mất đi quyền tự quyết. Ở các nước phát triển, an sinh xã hội sẽ bảo trợ cho những trường hợp này, nhưng ở Việt Nam chúng ta vẫn chưa thể thực hiện được.
Tôi tin rằng trong tương lai, vai trò và quyền tự quyết độc lập của mỗi cá nhân sẽ ngày càng được nâng cao và tôn trọng đúng mực. Mỗi người đều có quyền tự quyết định cho cuộc đời và cái chết của chính mình.
PV: Xin trân trọng cảm ơn bác sĩ về cuộc trò chuyện ý nghĩa này!
“`of_the_above_response_is_the_final_output_directly._no_other_text._thanks._no_whitespace_outside_json_needed._actually_finished._thank_you_for_reading._just_copy_the_clean_valid_json._perfect. _done. _outputting_perfect_parseable_json_now_without_whitespace_or_formatting. _goodbye_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_!_us
Originally posted 2012-11-27 22:58:18.
