Đau đầu dữ dội – Dấu hiệu cảnh báo dị dạng mạch não bẩm sinh
Nếu bạn còn trẻ tuổi nhưng thường xuyên gặp phải những cơn đau đầu dữ dội, đã đi khám nhiều nơi và dùng đủ loại thuốc vẫn không thuyên giảm, hãy hết sức cảnh giác. Đây rất có thể là dấu hiệu cảnh báo chứng dị dạng mạch não bẩm sinh. Trong trường hợp này, việc chụp mạch não để xác định chính xác nguyên nhân là vô cùng cần thiết và cấp bách.
Dị dạng động – tĩnh mạch não (AVM) có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào trong não bộ. Bệnh có xu hướng xảy ra ở nam giới nhiều hơn nữ giới và có tính chất gia đình, xuất hiện ở nhiều thành viên trong cùng một thế hệ hoặc các thế hệ nối tiếp. Mặc dù đây là tổn thương bẩm sinh (đã có từ khi sinh ra), nhưng các biến chứng nguy hiểm như chảy máu não lại thường bộc phát mạnh mẽ nhất ở độ tuổi từ 10 – 30, đôi khi muộn hơn ở tuổi 50.
Hình ảnh mô phỏng phình động mạch não gây nguy cơ xuất huyết cao.
Dị dạng mạch não là gì và tại sao lại nguy hiểm?
Dị dạng mạch máu nội sọ thường được chia làm hai nhóm chính: dị dạng động mạch và dị dạng động – tĩnh mạch. Cả hai dạng tổn thương này đều tiềm ẩn nguy cơ gây xuất huyết não tự nhiên, trong đó xuất huyết do vỡ động mạch thường có mức độ nghiêm trọng và nguy kịch hơn.
Thông thường, thành động mạch khỏe mạnh có cấu tạo gồm 3 lớp bền vững bao gồm lớp trong, lớp giữa và lớp ngoài. Lớp giữa với các sợi cơ chun co giãn giúp mạch máu chịu được áp lực bơm máu cực lớn từ tim. Tuy nhiên, ở những người có dị dạng bẩm sinh, thành mạch bị suy yếu, giãn mỏng và phình to lên như hình quả nho hoặc hình nấm. Dưới áp lực máu liên tục, túi phình này có thể vỡ ra bất cứ lúc nào, đe dọa trực tiếp đến tính mạng con người. Bên cạnh yếu tố bẩm sinh, các tác nhân như căng thẳng tâm lý (stress), chấn thương sọ não, xơ vữa động mạch hay nhiễm khuẩn huyết cũng là những yếu tố thúc đẩy túi phình nhanh vỡ hơn.
Dị dạng động – tĩnh mạch não thực chất là một đám rối mạch máu bất thường, nơi các động mạch nối trực tiếp với tĩnh mạch mà không qua hệ thống mao mạch trung gian. Sự thông nối trực tiếp này khiến các tĩnh mạch vốn có thành mỏng phải chịu áp lực dòng máu quá lớn từ động mạch, dẫn đến giãn căng, co bóp theo nhịp đập và rất dễ vỡ.
Hình ảnh phồng động mạch não được phát hiện rõ nét trên phim chụp mạch số hóa xóa nền (DSA)
Các dấu hiệu nhận biết dễ bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn
Triệu chứng lâm sàng phổ biến nhất của dị dạng mạch não là đau đầu, co giật và các dấu hiệu của xuất huyết não. Khi chưa có biến chứng chảy máu, cơn đau đầu thường xuất hiện dưới dạng đau nửa đầu, đau giật nhói từng cơn như hội chứng Migraine hoặc đau lan tỏa khắp đầu.
Khi thành mạch bị vỡ gây chảy máu, tình trạng bệnh nhân sẽ diễn tiến theo 3 cấp độ nguy hiểm sau:
- Chảy máu dữ dội: Người bệnh đột ngột đau đầu kinh hoàng vượt quá sức chịu đựng, kèm theo nôn vọt, thở dốc, nhanh chóng rơi vào hôn mê sâu và rối loạn tim mạch, hô hấp. Tỷ lệ tử vong rất cao chỉ trong vài giờ nếu không được cấp cứu kịp thời.
- Chảy máu nặng: Bệnh nhân đau đầu như búa bổ, cảm giác đau nhức nhối lan ra vùng hốc mắt, buồn nôn dữ dội. Đây là tình trạng nguy kịch cần can thiệp y tế khẩn cấp để bảo toàn mạng sống.
- Chảy máu nhẹ (chảy máu báo hiệu): Người bệnh đau đầu âm ỉ hoặc từng cơn, kèm theo cảm giác buồn nôn, khó chịu. Dù là thể nhẹ nhưng nếu không phát hiện sớm, mạch máu sẽ tiếp tục rách rộng gây chảy máu ồ ạt dẫn đến tử vong nhanh chóng.
Đáng lo ngại là hầu hết người bệnh không hề biết mình bị dị dạng mạch não cho đến khi biến chứng xảy ra. Những triệu chứng ban đầu như đau đầu nhẹ hay buồn nôn rất dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý thông thường khác.
Chẩn đoán và phương pháp điều trị tối ưu
Vì dị dạng mạch não nằm sâu bên trong hộp sọ nên rất khó phát hiện thông qua các phương pháp khám thông thường. Do đó, khi có biểu hiện đau đầu kéo dài không rõ nguyên nhân, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế uy tín để chụp cắt lớp vi tính (CT), cộng hưởng từ (MRI) hoặc chụp mạch số hóa xóa nền (DSA) để chẩn đoán chính xác.
Hiện nay, các phương pháp điều trị dị dạng động – tĩnh mạch não chủ yếu bao gồm phẫu thuật ngoại khoa cắt bỏ dị dạng, xạ phẫu hoặc can thiệp mạch nội mạch (nút mạch). Phương pháp nút mạch bằng cách đưa các vật liệu gây bít tắc vào mạch máu nuôi túi phình thường được chỉ định để giảm kích thước tổn thương, giúp ca phẫu thuật sau đó diễn ra an toàn và ít mất máu hơn.
Để bảo vệ sức khỏe hệ mạch não, mỗi chúng ta cần chủ động xây dựng lối sống lành mạnh: kiểm soát tốt huyết áp, hạn chế căng thẳng, tránh xa thuốc lá, rượu bia và các chất kích thích. Quan trọng nhất, tuyệt đối không được chủ quan trước những cơn đau đầu kéo dài.
