Bàn tay con người là một trong những kiệt tác vĩ đại nhất của quá trình tiến hóa. Với sự linh hoạt tuyệt vời, bàn tay giúp chúng ta thực hiện vô số công việc trong cuộc sống hàng ngày. Tuy nhiên, thoái hóa khớp bàn tay lại là căn bệnh xương khớp phổ biến ở người cao tuổi, gây đau nhức và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt. Tại Việt Nam, tỷ lệ người mắc bệnh này chiếm đến 14%, đứng hàng thứ tư trong số các vị trí thoái hóa khớp thường gặp.
Khi con người chuyển sang dáng đứng thẳng, hai chi trước được giải phóng và đôi bàn tay trở nên khéo léo, linh hoạt hơn bao giờ hết. Thế nhưng, sự lão hóa tự nhiên khiến các khớp xương dần suy yếu. Thoái hóa khớp bàn tay không chỉ gây đau đớn mà còn làm giảm khả năng vận động, khiến những hoạt động tưởng chừng đơn giản nhất cũng trở nên khó khăn.
Những đối tượng dễ bị thoái hóa khớp bàn tay
Bệnh thoái hóa khớp thường song hành cùng tuổi tác. Độ tuổi trung bình của bệnh nhân mắc chứng bệnh này là từ 60 đến 65 tuổi. Tuy nhiên, thực tế cho thấy các dấu hiệu đầu tiên của bệnh đã bắt đầu xuất hiện từ độ tuổi 55. Tỷ lệ mắc bệnh tăng dần theo thời gian và đạt đỉnh điểm ở nhóm từ 70 đến 79 tuổi. Tuổi càng cao, lượng máu nuôi dưỡng vùng khớp càng suy giảm, khiến sụn khớp bị lão hóa và dễ tổn thương trước các tác động bên ngoài. Bên cạnh đó, người cao tuổi thường xuyên làm các công việc chân tay như nội trợ, giặt giũ, bế cháu vô tình tạo áp lực lớn lên khớp bàn tay.
Ngoài yếu tố tuổi tác, giới tính cũng là một nguyên nhân quan trọng. Phụ nữ chiếm tới 75% số ca mắc bệnh, cao gấp 3 lần so với nam giới. Sự thay đổi nội tiết tố estrogen trong giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh được cho là yếu tố chính ảnh hưởng xấu đến tế bào sụn khớp. Thêm vào đó, những người thừa cân, béo phì cũng có nguy cơ cao khi chiếm tới 1/3 số ca bệnh. Cuối cùng, những người có tiền sử chấn thương bàn tay, gãy xương, hoặc mắc các bệnh lý như viêm khớp dạng thấp, gút mạn tính, đái tháo đường cũng là đối tượng dễ bị thoái hóa khớp bàn tay ghé thăm.
Dấu hiệu nhận biết bệnh thoái hóa khớp bàn tay
Thông thường, bàn tay thuận sẽ có nguy cơ bị thoái hóa cao hơn do tần suất hoạt động nhiều hơn trong lao động và sinh hoạt hàng ngày. Trong số các ngón tay, ngón cái, ngón trỏ và ngón giữa (ngón I, II, III) là những vị trí dễ bị tổn thương nhất vì chúng đảm nhiệm chức năng cầm, nắm chủ lực. Đặc biệt, khớp gốc ngón tay cái với cấu trúc hình yên ngựa rất dễ bị thoái hóa do liên tục phải chịu lực ép lớn.
Người bệnh thường cảm thấy đau khớp ở một hoặc cả hai bên bàn tay. Cơn đau mang tính chất cơ học, tức là đau tăng lên khi cử động (như khi mặc quần áo, cài khuy, rót nước, cầm nắm đồ vật) và giảm hẳn khi được nghỉ ngơi. Đi kèm với đó là triệu chứng cứng khớp vào buổi sáng sau khi thức dậy, kéo dài khoảng 15 đến 30 phút. Người bệnh sẽ có cảm giác bàn tay tê cứng, khó cử động hay còn gọi là hiện tượng phá rỉ khớp.
Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh sẽ tiến triển nặng hơn, gây teo cơ bàn tay và xuất hiện tiếng lạo xạo khi cử động. Ở giai đoạn muộn, khoảng 1/3 bệnh nhân xuất hiện các hạt cứng ở khớp ngón tay (hạt Heberden ở khớp ngón xa và hạt Bouchad ở khớp ngón gần), gây biến dạng ngón tay và làm mất thẩm mỹ. Bệnh gây ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống khi có tới 50% người bệnh gặp khó khăn trong việc tự chăm sóc bản thân như ăn uống, tắm giặt hay chải đầu.
Để chẩn đoán chính xác, bên cạnh việc thăm khám lâm sàng, các bác sĩ thường chỉ định chụp X-quang bàn tay. Đây là phương pháp đơn giản, tiết kiệm nhưng mang lại hiệu quả cao giúp phát hiện 4 dấu hiệu đặc trưng của thoái hóa khớp: gai xương, hẹp khe khớp, đặc xương dưới sụn và hốc xương.
Khoa Khớp, Bệnh viện Bạch Mai, Hà Nội
Originally posted 2010-12-14 07:18:52.
