Bệnh thấp tim là gì? Tại sao trẻ em dễ mắc phải?
Bệnh thấp tim (hay còn gọi là thấp khớp cấp, sốt thấp khớp – rheumatic fever) là một bệnh lý viêm tự miễn của mô liên kết, thường xảy ra sau tình trạng viêm họng do liên cầu khuẩn nhóm A gây ra. Bệnh đặc biệt phổ biến ở trẻ em trong độ tuổi từ 5 đến 15 tuổi.
Dù bệnh có thể gây tổn thương ở nhiều cơ quan như khớp, da, thần kinh và tim, nhưng di chứng nguy hiểm nhất lại để lại ở tim. Những tổn thương van tim kéo dài không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe mà còn là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em và làm suy giảm khả năng lao động ở người trưởng thành.
Tiêu chuẩn chẩn đoán xác định bệnh thấp tim
Để chẩn đoán chính xác bệnh thấp tim, các bác sĩ dựa trên bằng chứng nhiễm liên cầu khuẩn đường hô hấp trên (qua biểu hiện lâm sàng, phản ứng ASLO dương tính hoặc cấy dịch họng) kết hợp với các tiêu chuẩn Jones cải tiến (gồm ít nhất 2 tiêu chuẩn chính hoặc 1 tiêu chuẩn chính kèm 2 tiêu chuẩn phụ).
Nguyên nhân của sự tự miễn này là do cấu trúc protein trên màng tế bào liên cầu khuẩn nhóm A có sự tương đồng kinh ngạc với protein cơ tim và các mô liên kết của cơ thể. Khi hệ miễn dịch tạo ra kháng thể tiêu diệt liên cầu khuẩn, các kháng thể này cũng vô tình tấn công các mô lành của cơ thể như cơ tim và van tim.
Hình ảnh hở van 2 lá do thấp tim gây ra
Dấu hiệu nhận biết bệnh thấp tim điển hình
Thông thường, sau khi bị viêm họng từ 1 – 5 tuần, trẻ sẽ xuất hiện các triệu chứng điển hình của thấp tim:
- Đau khớp di chuyển: Các khớp lớn như khớp gối, cổ chân, cổ tay, khuỷu tay bị sưng, nóng, đỏ, đau gây khó khăn khi vận động. Đặc điểm độc đáo là khớp này vừa đỡ đau thì khớp khác lại bắt đầu sưng, không để lại di chứng biến dạng khớp sau khi khỏi.
- Tổn thương tim: Người bệnh mệt mỏi, đau tức ngực, khó thở, nhịp tim đập nhanh hoặc không đều. Trường hợp viêm cơ tim nặng có thể gây suy tim cấp, phù và gan to.
Các tổn thương và biến chứng thường gặp của bệnh
1. Viêm tim
Đây là biểu hiện nguy hiểm nhất của bệnh thấp tim, chiếm tỷ lệ khoảng 41 – 83%. Bệnh nhân có thể bị viêm nội tâm mạc, viêm cơ tim hoặc viêm màng ngoài tim. Biến chứng nặng nề nhất là viêm van tim, thường gặp nhất là tình trạng hở van hai lá, gây ảnh hướng lâu dài đến chức năng co bóp của tim.
2. Viêm khớp di chuyển
Chiếm đến 80% các trường hợp nhưng không để lại di chứng. Khớp sưng đau dữ dội nhưng sẽ hồi phục hoàn toàn sau đợt cấp.
3. Múa giật Sydenham
Là biểu hiện tổn thương hệ thần kinh trung ương, đặc trưng bởi các động tác vô thức, không tự chủ ở mặt và tay chân. Triệu chứng này xuất hiện muộn (khoảng 3 tháng sau viêm họng), thường tự biến mất sau 2 – 3 tháng.
4. Nốt dưới da và hồng ban vòng
Các nốt cứng, không đau xuất hiện quanh các khớp lớn hoặc các vết ban màu hồng hình vòng tròn trên da bụng, ngực, cánh tay là những dấu hiệu đặc hiệu nhưng ít gặp hơn.
Lời khuyên phòng ngừa và điều trị từ bác sĩNếu trẻ có biểu hiện đau khớp sau một đợt viêm họng, phụ huynh cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế để được khám và chẩn đoán kịp thời. Khi đã xác định mắc bệnh thấp tim, việc tuân thủ phác đồ điều trị dự phòng là cực kỳ quan trọng: Tiêm kháng sinh dự phòng định kỳ: Trẻ cần được tiêm kháng sinh định kỳ mỗi tháng một lần theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Thời gian dự phòng tối thiểu là 5 năm (thường đến khi trẻ 18 tuổi), đối với những trường hợp tổn thương tim nặng có thể kéo dài đến 25 tuổi hoặc suốt đời. Phòng ngừa chủ động: Giữ ấm cơ thể, hạn chế để trẻ bị cảm lạnh, viêm họng. Chú ý giữ vệ sinh răng miệng sạch sẽ hằng ngày và nâng cao chế độ dinh dưỡng, cải thiện môi trường sống lành mạnh cho trẻ. |
