Mỗi mùa tuyển sinh lớp 6 cận kề, dư luận lại xôn xao trước hiện tượng hàng nghìn hồ sơ đạt điểm 10 tuyệt đối suốt 5 năm tiểu học. Liệu đây là tín hiệu mừng của một thế hệ thần đồng, hay là hồi chuông cảnh báo về áp lực thành tích đang đè nặng lên vai con trẻ? Hãy cùng lắng nghe những phân tích sâu sắc từ TS. Vũ Việt Anh, Tổng Giám đốc Học viện Thành Công về vấn đề này.
Điểm số trong trường học chưa bao giờ là thước đo duy nhất quyết định thành công ngoài cuộc đời. Thay vì bị cuốn vào vòng xoáy chạy trường, chạy lớp, cha mẹ cần đồng hành giúp trẻ khám phá thế giới, phát triển kỹ năng sinh tồn và tự tin trở thành những công dân toàn cầu thực thụ.
TS. Vũ Việt Anh, Tổng Giám đốc Học viện Thành Công.
Sự bất thường từ những bảng điểm “hoàn hảo”
Phóng viên: Thưa Tiến sĩ, dư luận đang xôn xao trước thông tin hàng nghìn hồ sơ đăng ký xét tuyển vào lớp 6 đạt điểm 10 tuyệt đối cả hai môn Toán và Tiếng Việt trong suốt 5 năm liền. Ông đánh giá thế nào về hiện tượng này? Việc đạt điểm số tuyệt đối liên tục như vậy có thực sự phản ánh đúng năng lực học sinh?
TS. Vũ Việt Anh: Thật khó để định nghĩa đây là niềm vui hay nỗi buồn. Phải chăng chúng ta đang sống trong thời kỳ hoàng kim của những thiên tài xuất chúng? Thực tế, trẻ em không phải là những con robot được lập trình để đạt được sự hoàn hảo tuyệt đối như vậy. Điểm số tuyệt đối xuất hiện tràn lan cho thấy chúng ta đang quá dễ dãi trong đánh giá, hoặc đang có một điều gì đó bất ổn trong hệ thống.
Thế hệ chúng tôi ngày trước luôn khắc ghi câu nói của thầy cô: “Điểm 9 là của thầy, điểm 10 là của Chúa, còn điểm 8 mới thực sự là của mình”. Câu nói đó chính là động lực thôi thúc chúng tôi không ngừng vươn lên. Điểm 10 trong một kỳ thi cụ thể là hoàn toàn có thể, nhưng đạt điểm 10 tuyệt đối suốt 5 năm liên tục thì chỉ có những “cỗ máy học” mới có thể làm được.
Hệ lụy từ phương thức xét tuyển học bạ và bệnh thành tích
Phóng viên: Nhiều chuyên gia nhận định, hiện tượng này bắt nguồn từ khi Bộ Giáo dục và Đào tạo cấm tổ chức thi tuyển sinh lớp 6 và chuyển sang hình thức xét học bạ. Ông có nghĩ đây là biểu hiện của “bệnh thành tích” nhằm làm đẹp hồ sơ?
TS. Vũ Việt Anh: Căn bệnh thành tích và xu hướng coi kết quả học tập của con cái như một món đồ trang sức để phô diễn vốn không phải là câu chuyện mới. Trên mạng xã hội, không khó để bắt gặp hình ảnh các bậc phụ huynh hào hứng khoe bảng điểm của con sau mỗi kỳ thi. Thậm chí, nhiều người mắc bệnh “cuồng con” đến mức chia sẻ mọi khoảnh khắc riêng tư của trẻ.
Tuy nhiên, kể từ khi chuyển sang hình thức xét tuyển bằng học bạ, căn bệnh thành tích này lại có thêm cơ hội để bùng phát mạnh mẽ hơn bao giờ hết, tạo nên một cuộc chạy đua khốc liệt giữa các gia đình.
Cuộc đua giành “giải phụ” và sự phát triển lệch lạc
Phóng viên: Để sàng lọc giữa hàng ngàn hồ sơ toàn điểm 10, nhiều trường THCS đã phải áp dụng tiêu chí phụ là các giải thưởng văn hóa, thể dục thể thao. Điều này lại vô tình đẩy phụ huynh vào cuộc đua săn tìm giải thưởng cho con. Ông nhận định như thế nào về thực trạng này?
TS. Vũ Việt Anh: Khoa học hiện đại đã chứng minh rằng trí thông minh của một đứa trẻ không chỉ giới hạn ở chỉ số IQ (trí thông minh logic và ngôn ngữ) được thể hiện qua các bài thi trường học. Theo lý thuyết Đa trí tuệ của Giáo sư Howard Gardner (Đại học Harvard), trẻ em cần được phát triển toàn diện dựa trên các tiêu chí của UNESCO:
- Học để biết
- Học để làm
- Học để cùng chung sống
- Học để tự khẳng định mình
Bên cạnh IQ, trẻ cần được bồi dưỡng các chỉ số thông minh quan trọng khác như:
- Trí thông minh cảm xúc (EQ)
- Trí thông minh xã hội (SI)
- Trí thông minh ứng dụng (PI)
- Trí thông minh vượt khó (AQ)
Nếu chúng ta chỉ xem các năng khiếu khác ngoài văn hóa là “giải thưởng phụ”, chúng ta đang hạ thấp giá trị thực sự của trẻ. Trẻ quá giỏi về IQ nhưng thiếu hụt EQ dễ trở thành những robot vô cảm, thậm chí lệch lạc hành vi. Việc ép con gồng mình gánh vác kỳ vọng của cha mẹ không chỉ cướp đi tuổi thơ của các em, mà còn có thể dẫn đến những hệ lụy tâm lý đáng tiếc như tình trạng trầm cảm, tự tử ở học sinh tại các quốc gia như Nhật Bản hay Hàn Quốc.
Tìm kiếm giải pháp cho sự công bằng trong giáo dục
Phóng viên: Đứng dưới góc độ một nhà nghiên cứu giáo dục, theo ông làm thế nào để xây dựng một phương thức tuyển sinh công bằng và giảm bớt áp lực cho học sinh?
TS. Vũ Việt Anh: Một hệ thống xét tuyển công bằng cần phải đánh giá đa chiều các loại hình thông minh của trẻ để phân loại và định hướng giáo dục hiệu quả. Việc đào tạo cào bằng hiện nay đang vô tình lãng phí tiềm năng tự nhiên của các em.
Chúng ta có thể áp dụng các mô hình trắc nghiệm khoa học, ví dụ như thuyết hướng nghiệp “Mật mã John Holland” để giúp học sinh nhận diện sớm tính cách, sở trường ngay từ bậc phổ thông. Đồng thời, tôi rất khuyến khích việc xã hội hóa giáo dục, cá nhân hóa chương trình đào tạo theo nhu cầu và năng lực riêng biệt của từng học sinh thay vì ép buộc thi cử nặng nề.
Lời khuyên chân thành dành cho các bậc phụ huynh
Phóng viên: Trước thềm mùa tuyển sinh mới đầy căng thẳng, ông có lời khuyên nào muốn gửi gắm đến các bậc phụ huynh và học sinh?
TS. Vũ Việt Anh: Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn: “Trẻ em như búp trên cành, biết ăn, biết ngủ, biết học hành là ngoan”. Người cũng nhấn mạnh mục tiêu cao cả của giáo dục là để làm việc, làm người, phụng sự Tổ quốc và nhân loại.
Để đạt được mục tiêu đó, các bậc cha mẹ hãy giải phóng bản thân và con cái khỏi áp lực trường chuyên, lớp chọn. Hãy đồng hành giúp con học cách tự học, tận hưởng cuộc sống tuổi thơ và trang bị các kỹ năng sống, kỹ năng sinh tồn thiết yếu để vững vàng bước ra thế giới. Hãy luôn nhớ rằng: Điểm số trên lớp không bao giờ định nghĩa được giá trị cuộc đời của con.
Phóng viên: Xin chân thành cảm ơn Tiến sĩ về những chia sẻ vô cùng ý nghĩa!
Dương Hải (thực hiện)
