Hậu Covid-19, nhiều bệnh nhân phải đối mặt với hội chứng đau lưng, đau vai gáy kéo dài dai dẳng. Đây không chỉ là di chứng của Covid-19 mà còn là hệ quả sau các đợt viêm phổi do cúm mùa hoặc các loại virus khác gây ra.
So sánh biểu hiện lâm sàng giữa biến thể Delta, Omicron và Cúm mùa
Thực tế cho thấy các bệnh lý đường hô hấp cấp tính đều có thể để lại di chứng đau nhức xương khớp. Dưới đây là bảng so sánh chi tiết:
- Biến thể Delta: Thường xuất hiện ho khan, sốt, mất khứu giác, khó thở. Đặc biệt, có đến 63% bệnh nhân viêm phổi do Delta gặp tình trạng đau lưng hậu covid kéo dài từ 6 đến 9 tháng.
- Biến thể Omicron: Triệu chứng nhẹ hơn, ít gặp sốt và khó thở, biểu hiện chủ yếu kéo dài 2-3 ngày. Tỷ lệ đau lưng hậu covid kéo dài là khoảng 42%.
- Cúm mùa: Triệu chứng rầm rộ, sốt và ớn lạnh thường xuyên. Di chứng đau lưng sau viêm phổi do cúm mùa chiếm tỷ lệ cao nhất, lên tới 70%.
Cơ chế sinh học gây đau lưng hậu covid: Góc nhìn Tây y
Khi virus SARS-CoV-2 hoặc virus cúm tấn công, cơ thể kích hoạt hệ miễn dịch giải phóng các Cytokine (chất trung gian hóa học gây viêm). Quá trình này tạo ra Pyrogens và Prostaglandin E2:
- Pyrogens: Sản phẩm của quá trình suy tế bào giúp chống lại virus bằng cách gây sốt, nhưng đồng thời bám vào các dây thần kinh gây cảm giác đau đớn dữ dội.
- Prostaglandin E2: Chất đặc hiệu kích hoạt các con đường truyền tín hiệu đau lên não bộ.
Các chất này thường tập trung nhiều ở ba vùng cơ nhạy cảm: vùng đầu – vai gáy, vùng thắt lưng và quanh khớp gối. Nếu hệ miễn dịch phản ứng quá mẫn gây ra cơn bão Cytokine, lượng Pyrogens và Prostaglandin E2 tăng vọt khiến bệnh nhân đau đớn tột cùng, ngay cả khi chạm nhẹ. Tình trạng mẫn cảm kéo dài chính là nguyên nhân gây ra chứng đau lưng hậu covid dai dẳng từ 6 đến 9 tháng.
Tổn thương phổi và hội chứng đau vai gáy dưới góc nhìn Đông y
Nhiều trường hợp đau vai gáy, đau lưng hậu covid bị chẩn đoán nhầm thành thoái hóa cột sống hoặc thoát vị đĩa đệm, dẫn đến điều trị sai hướng và không hiệu quả. Thực chất, nguyên nhân sâu xa bắt nguồn từ tổn thương tại phổi.
Theo y học cổ truyền, Phế chủ bì mao (phổi quản lý da lông) và Phế triêu bách mạch (phổi vận hành hệ thống kinh mạch). Khi phổi bị tổn thương hoặc nhiễm lạnh, kinh lạc sẽ bị tắc nghẽn. Nguyên lý bất thông tất thống chỉ ra rằng kinh mạch tắc nghẽn tất yếu sẽ gây ra đau đớn. Sách cổ cũng dạy: Bệnh tại phế – Du tại kiên bối – nghĩa là bệnh ở phổi sẽ biểu hiện đau nhức ở vùng vai gáy và lưng.
Phương pháp điều trị và phòng ngừa đau lưng hậu covid hiệu quả
Để khắc phục hiệu quả hội chứng đau lưng hậu covid và đau vai gáy, người bệnh cần phối hợp nhiều phương pháp điều trị tích cực:
- Y học hiện đại: Thuốc giảm đau thông thường thường ít mang lại hiệu quả cao đối với dạng đau do thần kinh và cytokine này. Bác sĩ khuyến cáo tập phục hồi chức năng phổi, kết hợp chườm nóng và massage nhẹ nhàng.
- Y học cổ truyền: Xoa bóp bấm huyệt, châm cứu tác động vào hệ thống kinh túc thái dương bàng quang dọc hai bên sống lưng (như huyệt Phế du, Tâm du, Thận du…) giúp thông kinh hoạt lạc, giảm đau nhanh chóng.
- Tập luyện: Thực hiện các bài tập thở sâu, yoga, khí công hoặc dưỡng sinh để tăng cường dung tích phổi và điều hòa dương khí toàn thân.
- Biện pháp phòng ngừa: Luôn giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng lưng, tay và chân. Với bệnh nhân Covid-19 hay vã mồ hôi trộm ban đêm, cần lau khô ngay lập tức để tránh khí lạnh xâm nhập vào phổi.
Kết luận
Đau lưng hậu covid và đau vai gáy là di chứng thường gặp sau viêm phổi cấp tính. Việc kết hợp giữa các bài tập phục hồi chức năng phổi, xoa bóp bấm huyệt và giữ ấm cơ thể đóng vai trò cực kỳ quan trọng giúp người bệnh nhanh chóng phục hồi và cải thiện chất lượng cuộc sống.
