Viêm khớp cấp do thấp (hay còn gọi là thấp khớp cấp, thấp tim) là bệnh lý xảy ra sau khi nhiễm liên cầu khuẩn beta tan huyết nhóm A vùng hầu họng. Đây là bệnh lý toàn thân gây tổn thương nhiều cơ quan như khớp, tim, da và thần kinh, trong đó viêm khớp là biểu hiện phổ biến nhất.
Bệnh thường gặp ở trẻ em lứa tuổi học đường, đặc biệt từ 6 đến 15 tuổi. Thấp khớp cấp phổ biến hơn ở những quốc gia đang phát triển, nơi điều kiện kinh tế, y tế còn gặp nhiều khó khăn. Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc bệnh được ghi nhận vào khoảng 4% đến 7%.
Nguyên nhân gây viêm khớp cấp do thấp
Nguyên nhân trực tiếp gây bệnh là do vi khuẩn liên cầu khuẩn beta tan huyết nhóm A (Streptococcus pyogenes) cư trú ở vùng hầu họng. Khi trẻ bị viêm họng, hệ miễn dịch của cơ thể sẽ sản sinh ra các kháng thể chống lại vi khuẩn. Tuy nhiên, thông qua cơ chế phản ứng miễn dịch chéo (gọi là phản ứng tự miễn), các kháng thể này lại tấn công và gây tổn thương tại khớp, tim, da và hệ thần kinh của người bệnh. Cần lưu ý là các nhóm liên cầu khuẩn khác khu trú ở da gây chàm, chốc hay viêm cầu thận sẽ không dẫn đến bệnh lý thấp khớp cấp.
Các biểu hiện điển hình của bệnh
Thấp khớp cấp thường bùng phát vào thời điểm giao mùa cuối thu và đông xuân, khi thời tiết lạnh ẩm thay đổi đột ngột. Bệnh có thể lây lan tạo thành các đợt dịch nhỏ tại trường học, lớp mẫu giáo.
Trẻ mắc bệnh ban đầu sẽ có biểu hiện của viêm họng cấp tính như: sốt cao, mệt mỏi, đau rát họng, nuốt vướng, ho khan hoặc có đờm. Khi thăm khám sẽ thấy họng đỏ, amidan sưng to và hạch góc hàm sưng đau. Sau khoảng 2 đến 4 tuần kể từ đợt viêm họng này, một số trẻ bắt đầu xuất hiện triệu chứng viêm khớp cấp.
Biểu hiện tại khớp thường xảy ra đột ngột, ảnh hưởng chủ yếu đến các khớp lớn như khớp gối, cổ chân, khuỷu tay, cổ tay. Khớp bị viêm sẽ sưng to, nóng, đỏ và đau, đôi khi có tràn dịch nhưng tuyệt đối không bao giờ hóa mủ. Tình trạng viêm có tính chất di chuyển từ khớp này sang khớp khác và thường tự khỏi sau 3 đến 5 ngày mà không để lại di chứng.
Tình trạng thấp khớp cấp thường biểu hiện rõ qua hiện tượng sưng, nóng, đỏ, đau tại các khớp lớn
Mặc dù tổn thương ở khớp có thể tự phục hồi hoàn toàn, nhưng tổn thương tại tim lại là biến chứng nguy hiểm nhất. Bệnh nhân có thể bị viêm cơ tim, viêm màng trong hoặc ngoài tim, dẫn đến suy tim cấp và mạn tính. Di chứng nặng nề nhất là các bệnh lý van tim do thấp như hẹp hoặc hở van hai lá, van ba lá, van động mạch chủ.
Ngoài ra, trẻ còn có thể gặp các triệu chứng thần kinh như múa giật, liệt, hôn mê, hoặc biểu hiện đau bụng, tiểu ra máu. Phụ huynh nên đưa con đi khám ngay khi trẻ có dấu hiệu viêm họng kèm đau mỏi khớp.
Phương pháp điều trị hiệu quả
Nếu chỉ tổn thương khớp đơn thuần, tiên lượng điều trị cực kỳ tốt. Tuy nhiên, do nguy cơ biến chứng tim mạch rất cao, người bệnh cần được thăm khám tại các chuyên khoa uy tín để có phác đồ điều trị kịp thời. Việc điều trị bao gồm: sử dụng kháng sinh (như Penicillin) để diệt liên cầu khuẩn, dùng thuốc chống viêm (Aspirin hoặc Prednisolon) và điều trị triệu chứng suy tim đi kèm nếu có.
Cách phòng bệnh thấp khớp cấp chủ động
Bệnh thấp tim hoàn toàn có thể phòng ngừa hiệu quả bằng hai phương pháp:
Phòng thấp ban đầu: Áp dụng cho trẻ chưa từng bị bệnh. Cần hướng dẫn trẻ vệ sinh răng miệng sạch sẽ, súc họng bằng nước muối hàng ngày. Tránh tiếp xúc với người đang bị viêm đường hô hấp. Khi trẻ bị viêm họng, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám và điều trị dứt điểm, tuyệt đối không tự ý mua thuốc.
Phòng thấp thứ phát: Áp dụng cho người đã có tiền sử mắc bệnh hoặc có tổn thương van tim. Bệnh nhân cần được tiêm dự phòng Penicillin định kỳ tại các cơ sở y tế theo đúng chỉ định của bác sĩ để ngăn ngừa tái phát.
Originally posted 2011-01-05 02:23:29.
