Phồng động mạch não: “Quả bom nổ chậm” cực kỳ nguy hiểm trong đầu
Phồng động mạch não (PĐMN) khi chưa vỡ thường không có triệu chứng rõ ràng nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ tử vong cực kỳ cao nếu bị vỡ. Được ví như một “quả bom nổ chậm” trong não bộ, căn bệnh này có thể cướp đi sinh mạng hoặc để lại di chứng tàn phế nặng nề cho người bệnh bất cứ lúc nào. Hiểu rõ về bệnh và cách xử trí kịp thời là chìa khóa quyết định sự sống còn.
Phồng động mạch não và biến chứng chảy máu dưới nhện nguy hiểm
Phồng động mạch não là tình trạng một hoặc nhiều vị trí trên thành động mạch não bị phình to bất thường. Tổn thương này thường xuất hiện tại các ngã ba của động mạch vùng nền sọ, nằm trong khoang dưới nhện.
Khi túi phồng bị vỡ, máu sẽ tràn vào khoang trống giữa não và lớp màng bao phủ não (gọi là khoang dưới nhện), dẫn đến tình trạng chảy máu dưới nhện. Đây là một dạng tai biến mạch máu não cực kỳ nghiêm trọng.
Bệnh thường tiến triển âm thầm qua hai giai đoạn:
- Giai đoạn chưa vỡ: Phần lớn bệnh nhân không có bất kỳ triệu chứng nào. Bệnh thường chỉ được phát hiện tình cờ khi chụp cộng hưởng từ (MRI), chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc chụp mạch do một bệnh lý khác. Một số ít người bệnh có thể gặp dấu hiệu chèn ép dây thần kinh như đau đầu mãn tính, sụp mi, giãn đồng tử, giảm thị lực hoặc thu hẹp thị trường.
- Giai đoạn đã vỡ: Gây ra tình trạng chảy máu dưới nhện cấp tính với các triệu chứng đột ngột và dữ dội. Người bệnh bị đau đầu kinh khủng (đau như búa bổ), kèm theo nôn, buồn nôn, cứng gáy, huyết áp tăng vọt. Ý thức của bệnh nhân có thể suy giảm nhanh chóng từ lơ mơ đến hôn mê sâu, đôi khi kèm theo co giật, sụp mi hoặc bại liệt khu trú.
Tại sao phồng động mạch não được ví như “quả bom nổ chậm”?
Khoảng 1% dân số thế giới đang sống chung với túi phồng động mạch não và mỗi năm có khoảng 1% trong số đó gặp biến cố vỡ mạch máu. Đáng sợ nhất là không một ai có thể dự đoán trước được khi nào túi phồng sẽ vỡ.
Chảy máu dưới nhện do vỡ túi phồng thực sự là một thảm họa y tế với tỷ lệ tử vong và tàn phế rất cao. Sau lần vỡ đầu tiên, túi phồng có thể tái vỡ bất kỳ lúc nào, đặc biệt nguy hiểm trong 2 tuần đầu tiên. Ở những lần vỡ tiếp theo, tiên lượng điều trị cực kỳ dè dặt và cơ hội sống sót của bệnh nhân là rất thấp.
Xử trí khẩn cấp khi “quả bom” có dấu hiệu phát nổ
Khi phát hiện người thân có các dấu hiệu đột quỵ não như đau đầu dữ dội đột ngột, co giật, yếu liệt nửa người, ý thức mơ màng hoặc hôn mê, bạn cần thực hiện ngay các bước sau:
- Gọi ngay cấp cứu 115 hoặc nhanh chóng đưa bệnh nhân đến bệnh viện tuyến tỉnh, thành phố gần nhất có chuyên khoa thần kinh.
- Trong lúc chờ đợi, hãy gọi điện đến trung tâm đột quỵ để nhận tư vấn từ bác sĩ.
- Tuyệt đối không thực hiện các biện pháp dân gian như bấm huyệt nhân trung, đánh gió, châm cứu… vì chúng làm tăng huyết áp, khiến tình trạng xuất huyết não tồi tệ hơn.
- Không cho bệnh nhân ăn uống bất cứ thứ gì, kể cả nước hay các loại thuốc Đông y vì rất dễ gây sặc vào đường thở dẫn đến suy hô hấp.
Tại bệnh viện, chụp cắt lớp vi tính (CT Scan) sẽ là phương pháp đầu tiên giúp xác định bệnh nhân bị nhồi máu hay xuất huyết não. Nếu kết quả CT chưa rõ ràng nhưng vẫn nghi ngờ, bác sĩ có thể chọc dịch não tủy thắt lưng để chẩn đoán chính xác.
Các phương pháp “tháo ngòi” cứu sống người bệnh
Để ngăn chặn nguy cơ tái vỡ túi phồng, bệnh nhân cần được can thiệp sớm trong vòng 24 – 48 giờ đầu bằng một trong hai phương pháp hiện đại sau:
1. Can thiệp mạch (Nút túi phồng bằng lò xo kim loại – Coils)
Đây là phương pháp điều trị nội mạch ít xâm lấn, không cần mổ mở sọ. Bác sĩ sẽ luồn một ống thông siêu nhỏ từ động mạch đùi đi ngược dòng máu lên các mạch máu não và tiếp cận túi phồng dưới sự giám sát của hệ thống chụp mạch số hóa xóa nền (DSA). Sau đó, các cuộn lò xo kim loại (coils) siêu mềm sẽ được đưa vào lấp đầy túi phồng, ngăn chặn dòng máu chảy vào và làm triệt tiêu nguy cơ vỡ.
2. Phẫu thuật kẹp cổ túi phồng (Clips)
Đây là phương pháp phẫu thuật mở sọ kinh điển. Bác sĩ phẫu thuật sẽ bộc lộ trực tiếp túi phồng động mạch não, sau đó sử dụng một kẹp kim loại chuyên dụng (clip) để kẹp chặt phần cổ túi phồng, loại bỏ hoàn toàn túi phồng ra khỏi hệ tuần hoàn não.
Sau khi “quả bom nổ chậm” đã được tháo ngòi an toàn bằng một trong hai phương pháp trên, bệnh nhân sẽ tiếp tục được điều trị hồi sức tích cực để giải quyết các biến chứng do lần chảy máu đầu tiên gây ra.
PGS.TS. Lê Văn Trường
Viện trưởng Viện Tim mạch – Bệnh viện Trung ương Quân đội 108
