Xạ trị chiếu trong chọn lọc: Bước đột phá mở ra hy vọng cho bệnh nhân ung thư gan nguyên phát
Ung thư gan nguyên phát là một trong những căn bệnh ác tính phổ biến và có tỷ lệ tử vong hàng đầu tại Việt Nam cũng như trên thế giới. Do bệnh thường diễn tiến âm thầm, việc chẩn đoán sớm và điều trị hiệu quả vẫn là một thách thức lớn đối với nền y học hiện đại. Trước bối cảnh đó, cụm công trình nghiên cứu của Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 về ứng dụng các kỹ thuật tiên tiến trong điều trị ung thư gan đã xuất sắc nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh năm 2017, mang lại cơ hội sống và lợi ích kinh tế to lớn cho người bệnh.
Để hiểu rõ hơn về những thành tựu này, Thiếu tướng GS.TS. Mai Hồng Bàng – Nguyên Giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, tác giả cụm công trình nghiên cứu, đã có những chia sẻ chuyên sâu về hành trình vượt qua thách thức và sự ra đời của phương pháp đột phá: Xạ trị chiếu trong chọn lọc (SIRT).
Ung thư gan nguyên phát – Thách thức y tế toàn cầu và tại Việt Nam
Theo số liệu từ tổ chức ghi nhận ung thư toàn cầu (Globocan), ung thư gan nguyên phát là một trong những loại ung thư có xu hướng gia tăng nhanh chóng. Tại Việt Nam, với tỷ lệ nhiễm virus viêm gan B và C ở mức cao trong vùng dịch tễ, căn bệnh này đã trở thành “điểm nóng” y tế. Trung bình mỗi năm, cả nước ghi nhận hơn 10.000 ca mắc mới, đưa Việt Nam vào nhóm các quốc gia có tỷ lệ mắc cao nhất thế giới.
GS.TS. Mai Hồng Bàng cho biết: “Ung thư gan nguyên phát thường được chẩn đoán ở giai đoạn muộn do gan có khả năng tự bù rất lớn. Khoảng 85 – 90% bệnh nhân phát hiện bệnh trên nền gan mạn tính hoặc xơ gan, khiến các triệu chứng lâm sàng dễ bị bỏ qua. Khi bệnh nhân tự cảm nhận được triệu chứng rõ ràng thì bệnh thường đã tiến triển đến giai đoạn muộn, thời gian sống trung bình sau phát hiện chỉ còn dưới 6 tháng.”
Thực trạng phát hiện muộn này từng gây nản lòng cho nhiều phẫu thuật viên trong quá khứ khi phương pháp phẫu thuật cắt gan không mang lại hiệu quả kéo dài sự sống như kỳ vọng. Điều này thôi thúc các nhà khoa học tìm kiếm những hướng đi mới, đặc biệt là can thiệp nội khoa và can thiệp ít xâm lấn.
Hành trình 29 năm phát triển các phương pháp can thiệp gan mật tại BV 108
Khởi nguồn từ năm 1986 dưới sự dẫn dắt của cố GS. Hà Văn Mạo, Bệnh viện 108 đã tiên phong áp dụng phương pháp tiêm cồn tuyệt đối (ethanol) vào khối u qua da từ năm 1990. Đây là bước đi đầu tiên đặt nền móng cho các kỹ thuật can thiệp ít xâm lấn tại Việt Nam. Phương pháp này có ưu điểm chi phí thấp, dễ triển khai ở tuyến cơ sở và đặc biệt hiệu quả với các khối u nhỏ ở vị trí khó tiếp cận. Thực tế đã có bệnh nhân ung thư gan nguyên phát kéo dài sự sống tới 22 năm nhờ phương pháp này.
Tiếp nối thành công đó, Bệnh viện 108 đã không ngừng cải tiến và ứng dụng các kỹ thuật tiên tiến khác như: tiêm Axit Axetic đậm đặc, đốt nhiệt sóng cao tần (RFA) thế hệ mới, và các phương pháp can thiệp nội mạch như tắc mạch hóa dầu (TOC), tắc mạch hóa chất sử dụng hạt vi cầu tải hóa chất (DEB-TACE).
Xạ trị chiếu trong chọn lọc (SIRT) – Lối thoát mới cho bệnh nhân giai đoạn tiến triển
Đặc biệt vào năm 2013, Bệnh viện 108 lần đầu tiên ứng dụng thành công phương pháp Xạ trị chiếu trong chọn lọc hay còn gọi là Tắc mạch xạ trị (SIRT) bằng hạt vi cầu phóng xạ Yttrium-90 (Y-90) tại Việt Nam.
Phương pháp SIRT hoạt động theo cơ chế tác động kép:
- Tắc mạch: Cắt nguồn máu nuôi dưỡng khối u gan.
- Xạ trị nội bộ: Đưa trực tiếp các hạt vi cầu chứa chất phóng xạ Y-90 qua động mạch nuôi u, phóng thích tia bức xạ beta liều cao để tiêu diệt tế bào ung thư tại chỗ mà không gây tổn hại đến vùng nhu mô gan lành xung quanh.
Kỹ thuật SIRT được chỉ định hiệu quả cho bệnh nhân ở giai đoạn tiến triển trung gian (giai đoạn B) không còn đáp ứng với phương pháp TACE thông thường, hoặc giai đoạn tiến triển (giai đoạn C) có huyết khối tĩnh mạch cửa hay di căn trong gan. So với việc sử dụng thuốc điều trị đích dạng uống (Sorafenib), SIRT mang lại hiệu quả tiêu hủy khối u vượt trội, ít tác dụng phụ và giúp bệnh nhân hồi phục nhanh chóng, có thể ra viện ngay ngày hôm sau.
Lợi ích kinh tế và tính ưu việt của công nghệ điều trị trong nước
Trước đây, bệnh nhân muốn thực hiện kỹ thuật SIRT buộc phải ra nước ngoài với chi phí vô cùng đắt đỏ. Việc Bệnh viện 108 làm chủ hoàn toàn công nghệ này đã giúp giảm hơn một nửa chi phí điều trị cho người bệnh, mở ra cơ hội tiếp cận y học kỹ thuật cao cho nhiều đối tượng bệnh nhân trong nước. Cho đến nay, kỹ thuật đã được thực hiện thành công trên hàng trăm ca bệnh, đạt kết quả rất khả quan và an toàn tuyệt đối.
Tuy nhiên, vì SIRT là một kỹ thuật y khoa chuyên sâu và phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ của nhiều chuyên khoa lớn như: Y học hạt nhân, Can thiệp mạch, Nội tiêu hóa, Chẩn đoán hình ảnh và Ung thư. Do đó, kỹ thuật này hiện chỉ được thực hiện tại các bệnh viện tuyến trung ương có trang thiết bị hiện đại và đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm.
Sự phát triển đồng bộ từ nội khoa, can thiệp ít xâm lấn, xạ trị đích SIRT cho đến các kỹ thuật ngoại khoa hiện đại như ghép gan đã giúp Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 khẳng định vị thế dẫn đầu, mang lại phác đồ điều trị toàn diện và tối ưu nhất cho người bệnh ung thư gan tại Việt Nam.
