Tết Nguyên Đán là dịp mỗi gia đình đều chuẩn bị, tích trữ và tiêu thụ một lượng lớn thực phẩm. Tuy nhiên, việc bảo quản và sử dụng không đúng cách rất dễ dẫn đến nguy cơ ngộ độc thức ăn, làm ảnh hưởng đến sức khỏe và niềm vui sum vầy của cả gia đình. Để có một mùa xuân trọn vẹn và an khang, việc tuân thủ các nguyên tắc an toàn vệ sinh thực phẩm là điều vô cùng quan trọng.
1. Bí quyết lựa chọn thực phẩm tươi ngon và an toàn
Chìa khóa đầu tiên để có những bữa ăn an toàn chính là khâu lựa chọn nguyên liệu sạch, chất lượng. Tùy thuộc vào từng nhóm thực phẩm, bạn cần lưu ý những nguyên tắc vàng sau:
Đối với thực phẩm tươi sống
Khi chọn mua thịt tươi sống, người tiêu dùng nên ưu tiên các sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, đã qua kiểm dịch:
- Thịt heo, thịt bò: Chọn những miếng thịt có màng ngoài khô, màu sắc đỏ tươi hoặc đỏ sẫm đặc trưng, thớ thịt óng ả. Khi ấn ngón tay vào thịt, thịt phải có độ đàn hồi tốt, không để lại vết lõm hay bị dính tay. Hãy tránh xa những miếng thịt có màu hơi xanh nhạt, thâm đen, màng ngoài nhớt hoặc có mùi hôi lạ. Để không mua phải thịt bị nhiễm giun sán, bạn nên quan sát kỹ thớ thịt; nếu phát hiện các đốm trắng nhỏ như đầu kim (nguy cơ nhiễm giun xoắn) hoặc hạt hình bầu dục màu trắng dọc theo thớ thịt (nguy cơ nhiễm sán) thì tuyệt đối không mua. Ngoài ra, thịt bị ướp hàn the hoặc urê thường có cảm giác cứng, mất đi độ mềm mại và dẻo dính tự nhiên.
- Thịt gia cầm (gà, vịt, ngan…): Chọn con có da lành lặn, màu sắc tự nhiên từ trắng ngà đến vàng tươi, mắt sáng, không có vết bầm tím hay dấu hiệu lạ. Gia cầm kém chất lượng thường có màu vàng thẫm, mắt vẩn đục hoặc nhắm nghiền.
Nên lựa chọn thịt tươi sống có màu sắc tự nhiên và nguồn gốc rõ ràng
Đối với thực phẩm chế biến sẵn và đồ đóng hộp
Chỉ nên mua thực phẩm chín tại những nơi uy tín, có dụng cụ che đậy kín kẽ, không bày bán gần khu vực ô nhiễm hay để lẫn lộn giữa đồ sống và đồ chín. Với đồ hộp hoặc mứt Tết đóng gói sẵn, bạn cần kiểm tra kỹ nhãn mác, thông tin nơi sản xuất và hạn sử dụng. Hãy chọn mứt có màu sắc tự nhiên, tránh các loại mứt có màu quá sặc sỡ vì có thể chứa phẩm màu công nghiệp chứa kim loại nặng gây hại cho sức khỏe.
Đối với rau củ quả và thực phẩm khô
- Rau quả tươi: Lựa chọn loại tươi ngon, không dập nát, không nảy mầm và không có mùi lạ hay có dấu hiệu căng phồng bất thường.
- Thực phẩm khô (măng, miến, mộc nhĩ, nấm hương): Tránh mua những mẻ hàng bị mốc, ẩm hoặc có mùi lạ từ hóa chất bảo quản.
2. Nguyên tắc bảo quản thực phẩm khoa học trong ngày Tết
Tủ lạnh ngày Tết thường quá tải, điều này có thể làm giảm hiệu quả bảo quản và tăng nguy cơ lây nhiễm chéo vi khuẩn nếu không được sắp xếp hợp lý:
- Thức ăn đã nấu chín: Nên dùng lồng bàn hoặc hộp kín để che đậy thức ăn ở ngoài. Thức ăn đã nấu chín để ở nhiệt độ thường trên 2 giờ tuyệt đối không nên ăn trực tiếp mà cần được đun sôi lại (nhiệt độ đạt từ 74-75°C) để tiêu diệt vi khuẩn.
- Bảo quản trong tủ lạnh đúng cách: Không để lẫn lộn thức ăn sống và chín, hãy đựng tất cả thực phẩm trong các hộp kín riêng biệt.
- Thời gian bảo quản khuyến nghị: Thịt gia cầm tươi chỉ nên để ngăn mát 2-3 ngày (ngăn đông từ 6-9 tháng); thịt bò ngăn mát 1-2 ngày (ngăn đông 3-6 tháng); các sản phẩm từ sữa như bơ, phô mai có thể bảo quản từ 7-14 ngày tùy loại.
3. Chế biến an toàn và duy trì chế độ dinh dưỡng lành mạnh
Quy trình chế biến và thói quen ăn uống lành mạnh sẽ giúp bạn phòng ngừa tối đa các bệnh về đường tiêu hóa:
- Luôn rửa sạch tay bằng xà phòng trước và sau khi chế biến thức ăn. Rau củ quả ăn sống cần được rửa sạch dưới vòi nước chảy nhiều lần và ngâm nước muối loãng trước khi ăn.
- Thực hiện nguyên tắc “ăn chín uống sôi”. Thức ăn cần được nấu chín kỹ, đặc biệt là thịt gia cầm và trứng. Tốt nhất nên ăn ngay khi thức ăn vừa nấu xong.
- Duy trì chế độ ăn uống cân bằng, hạn chế ăn quá nhiều món giàu năng lượng như bánh chưng, thịt đông, giò thủ. Nên bổ sung thêm nhiều rau xanh và trái cây tươi để hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động tốt hơn.
- Sử dụng rượu bia chừng mực và có kiểm soát để bảo vệ cơ thể. Không uống rượu lúc đói và tránh pha rượu với nước ngọt hay nước tăng lực, tránh chuyển hóa các chất có hại gây tổn thương cho hệ thần kinh.
4. Cách xử trí nhanh khi có dấu hiệu ngộ độc thực phẩm
Nếu nghi ngờ bị ngộ độc thực phẩm, bạn cần nhanh chóng thực hiện các bước sơ cứu sau để giảm thiểu độc tố hấp thụ vào cơ thể:
- Gây nôn: Chủ động kích thích họng để gây nôn, giúp tống khứ hết thức ăn nhiễm độc ra ngoài.
- Bù nước và điện giải: Ngộ độc thường gây mất nước nghiêm trọng, cần cho người bệnh uống dung dịch Oresol kịp thời. Trường hợp bị ngộ độc rượu nhẹ, có thể uống một cốc chanh muối ấm để giải độc hiệu quả.
- Đưa đến cơ sở y tế: Nếu xuất hiện triệu chứng nặng hơn, cần đưa bệnh nhân đến bệnh viện gần nhất càng sớm càng tốt để được điều trị y khoa kịp thời.
