Sự hoài nghi từ dư luận và giới khoa học khi công bố biển miền Trung sạch an toàn
Chỉ sau 4 tháng xảy ra thảm họa môi trường Formosa xả thải khiến hải sản chết hàng loạt, thông tin biển 4 tỉnh miền Trung đã sạch và cá nhiễm độc giảm dần được công bố. Nhận định này vấp phải nhiều ý kiến trái chiều từ các chuyên gia. PGS.TS Trần Đáng – nguyên Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) đã có cuộc trao đổi thẳng thắn về vấn đề này.
Hậu quả khôn lường của việc ăn phải hải sản nhiễm độc kim loại nặng
Theo PGS.TS Trần Đáng, khi biển bị ô nhiễm do hóa chất công nghiệp, toàn bộ chuỗi thức ăn thủy sản từ cá, tôm, mực đến các loài nhuyễn thể đều tích tụ độc tố. Những kim loại nặng như thủy ngân, xyanua, phenol, cadimi, chì xâm nhập sâu và tồn dư lâu dài trong sinh vật biển. Người ăn phải hải sản này đối mặt với nguy cơ ngộ độc mãn tính, tổn hại sức khỏe nghiêm trọng về lâu dài.
Lịch sử thế giới đã chứng minh kim loại nặng có khả năng tích tụ đáng sợ. Thủy ngân trong tóc của những người nhiễm độc vẫn tồn tại hàng trăm năm sau khi họ qua đời. Vụ án nhiễm độc thủy ngân hữu cơ gây ra căn bệnh Minamata tại Nhật Bản vào những năm 1950 là minh chứng rõ nhất. Người dân ăn cá nhiễm độc bị liệt, điếc, teo não và Nhật Bản phải mất hàng thập kỷ để khắc phục hậu quả.
Liệu công bố biển miền Trung sạch an toàn có quá vội vàng?
Trước thông tin Bộ Tài nguyên và Môi trường công bố nước biển đã an toàn cho nuôi trồng thủy sản, PGS.TS Trần Đáng đánh giá kết luận này chưa đủ thuyết phục. Ông cho rằng chỉ dựa vào việc nồng độ chất độc trong nước giảm là chưa đủ cơ sở khoa học. Kim loại nặng có xu hướng lắng đọng ở tầng đáy biển, nơi các sinh vật biển tìm kiếm thức ăn. Do đó, nguy cơ hải sản tiếp tục nhiễm độc là rất lớn.
Để khẳng định biển an toàn, cần có một quy trình giám sát nghiêm ngặt: định kỳ lấy mẫu cá, mẫu đất, phù du ở tầng đáy tại nhiều khu vực (gần bờ, xa bờ, ngoài khơi) để xét nghiệm. Chỉ khi các chỉ số này thực sự nằm dưới ngưỡng an toàn mới nên khuyến cáo người dân khai thác và sử dụng.
Cần sự minh bạch trong kiểm nghiệm và đặt sức khỏe người dân lên hàng đầu
PGS.TS Trần Đáng nhấn mạnh việc kiểm nghiệm cần được thực hiện độc lập tại nhiều phòng thí nghiệm, thậm chí gửi mẫu ra quốc tế để đối chiếu chéo. Việc này dù tốn kém nhưng là bắt buộc để bảo vệ giống nòi và sức khỏe nhân dân. Các cơ quan chức năng cần thực hiện giám sát liên tục trong nhiều năm để theo dõi sự phát triển của các thế hệ sinh vật biển tiếp theo.
Tác hại cụ thể của các chất độc tồn dư đối với cơ thể:
- Thủy ngân: Phá hủy hệ thần kinh trung ương, gây suy thận và chậm lớn ở trẻ em.
- Cadimi: Thay thế canxi trong xương gây loãng xương, suy thận, xơ gan và ung thư.
- Xyanua: Ngăn chặn hô hấp tế bào, gây suy hô hấp cấp và tổn thương não bộ.
- Chì: Gây viêm lợi, thiếu máu nghiêm trọng và phá hủy tế bào.
- Phenol: Hấp thụ nhanh qua da và niêm mạc, gây co giật, suy gan thận.
