Paracetamol: Thuốc Giảm Đau Quen Thuộc và Những Cảnh Báo Nguy Hiểm
Được đưa vào sử dụng từ năm 1893, Paracetamol (hay acetaminophen) cho đến nay vẫn là một trong những loại thuốc hạ sốt, giảm đau phổ biến nhất trên toàn cầu. Tuy nhiên, việc sử dụng paracetamol sao cho đúng cách để tránh nguy cơ nhiễm độc gan nghiêm trọng lại là điều không phải ai cũng nắm rõ.
Loại thuốc quốc dân dễ gây ngộ độc nếu lạm dụng
Trên thị trường hiện nay, hoạt chất paracetamol xuất hiện trong rất nhiều biệt dược với các dạng bào chế và hàm lượng khác nhau. Phổ biến nhất là trong các loại thuốc điều trị cảm cúm, hoặc phối hợp với các dẫn xuất á phiện để tăng hiệu quả giảm đau. So với các thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) như ibuprofen hay diclofenac, paracetamol ít có tác dụng kháng viêm hơn, nhưng lại có ưu điểm hạ sốt, giảm đau hiệu quả và ít gây tác dụng phụ ở liều điều trị.
Dù được đánh giá là khá an toàn khi sử dụng đúng liều lượng, paracetamol lại trở thành “sát thủ thầm lặng” đối với lá gan nếu dùng quá liều. Tại nhiều quốc gia, loại thuốc này đứng đầu trong danh sách các nguyên nhân gây suy gan cấp và nhiễm độc gan. Điển hình tại Mỹ, từng ghi nhận tới gần 140.000 trường hợp ngộ độc paracetamol mỗi năm, khiến hơn 100 người tử vong.
Liều dùng Paracetamol an toàn được khuyến cáo
Để đảm bảo an toàn, người dùng cần tuân thủ nghiêm ngặt liều lượng khuyến cáo:
- Người lớn và trẻ em trên 12 tuổi: Dùng từ 325 – 650mg (uống hoặc đặt hậu môn) mỗi 4 – 6 giờ, hoặc tối đa 1.000mg từ 3 – 4 lần/ngày. Tổng liều tối đa không được vượt quá 4g (4.000mg) mỗi ngày.
- Đối tượng nguy cơ cao (người nghiện rượu, suy dinh dưỡng, đang dùng thuốc khác): Liều tối đa hàng ngày không quá 2g.
- Trẻ em dưới 12 tuổi: Liều khuyên dùng là 10 – 15mg/kg thể trọng cho mỗi 4 – 6 giờ, không quá 5 lần dùng trong ngày.
- Trẻ em dưới 2 tuổi (hoặc dưới 11kg): Bắt buộc phải sử dụng theo đúng chỉ định của bác sĩ.
Cần tuyệt đối tuân theo chỉ định của thầy thuốc để tránh nguy cơ nhiễm độc gan do dùng paracetamol.
Nguyên nhân dẫn đến quá liều ngoài ý muốn
Thống kê cho thấy, hơn 50% các ca ngộ độc gan do paracetamol là ngoài ý muốn (do rủi ro trong quá trình điều trị) chứ không phải tự sát. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc người bệnh sử dụng đồng thời nhiều loại thuốc chứa paracetamol cùng lúc mà không hề hay biết. Ví dụ, vừa uống thuốc cảm cúm vừa uống thuốc giảm đau đầu có cùng hoạt chất này.
Ngoài ra, nhiều loại thuốc viết tắt thành phần là APAP hoặc chỉ ghi acetaminophen trên bao bì khiến người tiêu dùng nhầm lẫn. Việc tự ý tăng liều khi thấy cơn đau không giảm hay sự thiếu hiểu biết về cách tính tổng liều hàng ngày cũng đẩy người bệnh vào tình thế nguy hiểm.
Nhận biết sớm dấu hiệu ngộ độc gan do Paracetamol
Các triệu chứng tổn thương gan cấp tính do thuốc thường tiến triển âm thầm và biểu hiện rõ rệt sau vài ngày. Việc phát hiện sớm là yếu tố quyết định để cứu sống bệnh nhân:
- Giai đoạn đầu (12 – 24 giờ đầu): Người bệnh có biểu hiện buồn nôn, chán ăn, vã mồ hôi, da tái nhợt.
- Giai đoạn tiếp theo: Các triệu chứng ban đầu giảm nhưng men gan bắt đầu tăng mạnh, đau hạ sườn phải, suy thận cấp do hoại tử ống thận có thể xảy ra.
- Sau 3 – 5 ngày: Nếu không được can thiệp kịp thời bằng chất giải độc (như N-acetylcysteine), bệnh nhân sẽ rơi vào suy gan nặng, hoại tử tế bào gan và dẫn đến tử vong.
Để hạn chế tình trạng này, các quốc gia như Anh và Mỹ đã siết chặt quy định về số lượng viên thuốc chứa paracetamol trong mỗi vỉ bán không kê đơn, đồng thời đề xuất giảm liều tối đa hàng ngày cho người lớn xuống còn 3,25g.
