Tổng quan về thuốc hạ sốt, giảm đau Paracetamol
Paracetamol (hay còn gọi là acetaminophen) là hoạt chất hạ sốt và giảm đau được sử dụng phổ biến nhất hiện nay. Với hơn 300 tên biệt dược khác nhau trên thị trường và đặc tính là thuốc không kê đơn (OTC), người dân có thể dễ dàng mua paracetamol ở bất kỳ nhà thuốc nào. Tuy nhiên, sự phổ biến này lại tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc paracetamol do người bệnh tự ý tăng liều, dùng chung nhiều loại thuốc có cùng hoạt chất, hoặc thậm chí là sử dụng với liều cực cao để tự tử.
Lịch sử và các dạng bào chế phổ biến của Paracetamol
Được tìm ra trong quá trình tinh chế acid salicylic từ vỏ cây liễu, paracetamol (N-acetyl-para-aminophenol) nhanh chóng trở thành giải pháp thay thế aspirin nhờ hiệu quả giảm đau, hạ sốt nhanh chóng mà ít gây kích ứng dạ dày. Hiện nay, thuốc được lưu hành dưới nhiều dạng bào chế khác nhau để phù hợp với từng đối tượng:
Rất nhiều dạng thuốc chứa hoạt chất paracetamol dễ gây nhầm lẫn cho người bệnh. Ảnh minh họa
- Dạng viên nén, viên nhộng hoặc viên sủi: Có các hàm lượng thông dụng như 100mg, 325mg, 500mg và viên sủi 330mg, 500mg.
- Dạng bột pha hỗn dịch: Thường có hương vị ngọt, dễ uống, thích hợp cho trẻ em với các liều 80mg, 150mg và 250mg.
- Dạng siro uống: Hàm lượng phổ biến là 120mg/5ml. Phụ huynh nên dùng dụng cụ đo liều đi kèm và tính toán dựa trên cân nặng thực tế của trẻ thay vì độ tuổi ghi trên nhãn.
- Dạng viên đặt hậu môn: Sử dụng khi trẻ không thể uống (nôn ói nhiều, co giật, đang ngủ). Không dùng khi trẻ bị tiêu chảy hoặc tổn thương hậu môn, và nên chuyển sang đường uống ngay khi có thể.
Thông thường, paracetamol phát huy tác dụng sau khoảng 30 phút và đạt hiệu quả tối đa sau 2 giờ. Do đó, người bệnh cần kiên nhẫn đợi đủ thời gian, tuyệt đối không tự ý uống thêm thuốc liên tục. Đối với trẻ em, liều an toàn là 10 – 15mg/kg thể trọng mỗi lần, các lần dùng cách nhau từ 4 đến 6 giờ.
Nguy cơ ngộ độc paracetamol và dấu hiệu nhận biết
Việc sử dụng quá liều paracetamol (trên 10g ở người lớn) sẽ cực kỳ nguy hại. Sau giai đoạn 24 giờ đầu âm thầm, thuốc bắt đầu hủy hoại tế bào gan, gây hoại tử gan nghiêm trọng và có thể dẫn đến tử vong sau 5 – 6 ngày.
Các triệu chứng ngộ độc cấp tính bao gồm:
- Buồn nôn, nôn mửa và đau bụng dữ dội xuất hiện trong vòng 2 – 3 giờ sau uống.
- Chứng xanh tím da, niêm mạc và móng tay (do hình thành Met-hemoglobin trong máu). Hiện tượng này dễ xảy ra ở trẻ em hơn người lớn.
- Kích động, mê sảng trong giai đoạn đầu, sau đó chuyển sang ức chế thần kinh trung ương, hạ thân nhiệt, mệt lả, thở nhanh nông, tụt huyết áp và suy tuần hoàn.
- Trong trường hợp nặng, bệnh nhân có thể bị co giật, hôn mê sâu và tử vong do thiếu oxy não.
Cơ chế gây độc: Paracetamol khi vào cơ thể sẽ chuyển hóa thành chất độc N-acetyl parabenzoquinonimin. Ở liều điều trị, chất này bị khử độc bởi glutathione của gan. Nhưng khi quá liều, lượng glutathione cạn kiệt khiến chất độc tích tụ, gắn trực tiếp vào protein tế bào gan và gây hoại tử.
Cách xử trí và điều trị ngộ độc paracetamol kịp thời
Ngay khi phát hiện bệnh nhân có dấu hiệu ngộ độc paracetamol, cần thực hiện ngay các biện pháp cấp cứu sau:
- Rửa dạ dày: Cần thực hiện càng sớm càng tốt, hiệu quả nhất là trong vòng 4 giờ đầu sau khi uống thuốc.
- Sử dụng chất giải độc đặc hiệu N-acetyl cystein (NAC): NAC giúp khôi phục nguồn glutathione cho gan. Cần dùng ngay lập tức, tốt nhất là trước 36 giờ kể từ khi uống paracetamol. NAC có thể dùng đường uống hoặc truyền tĩnh mạch (Fluimucil) nếu bệnh nhân nôn ói nhiều.
- Giảm hấp thu độc tố: Cho bệnh nhân dùng than hoạt tính, thuốc tẩy muối hoặc uống nước trà đặc để hạn chế tối đa lượng paracetamol hấp thu vào máu.
Originally posted 2010-10-18 06:59:31.
