Nguy cơ tử vong do ngộ độc paracetamol tự ý điều trị
Paracetamol là một trong những loại thuốc giảm đau, hạ sốt phổ biến nhất hiện nay. Vì đây là thuốc không kê đơn, người dân có thể dễ dàng mua tại bất kỳ nhà thuốc nào mà không bị giới hạn số lượng. Sự tiện lợi này vô tình dẫn đến tình trạng lạm dụng thuốc bừa bãi. Nhiều người cứ gặp các triệu chứng đau đầu, đau răng, hay đau nhức xương khớp là tự ý mua paracetamol về uống mà không lường trước được hiểm họa.
Theo TS-BS Phạm Duệ (nguyên Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai), paracetamol là nguyên nhân hàng đầu gây ra các ca ngộ độc tân dược nhập viện. Khi vào cơ thể, paracetamol được chuyển hóa tại gan. Dù là hoạt chất khá lành tính ở liều điều trị, nhưng khi dùng quá liều, paracetamol sẽ tạo ra các chất chuyển hóa độc hại hủy hoại tế bào gan. Hậu quả là gây viêm gan nhiễm độc, dẫn đến suy gan cấp tính, vàng da, vàng mắt, rối loạn đông máu, xuất huyết toàn thân, hôn mê gan và thậm chí là tử vong.
Đối với những người đã có sẵn bệnh lý về gan như viêm gan siêu vi hoặc xơ gan do rượu, nguy cơ này còn cao hơn gấp bội. Đôi khi chỉ cần dùng ở liều điều trị thông thường cũng có thể kích hoạt tình trạng viêm gan nhiễm độc nặng.
Triệu chứng ngộ độc cấp tính paracetamol thường rất nghèo nàn và dễ bị bỏ qua trong giai đoạn đầu. Trong vòng 12 – 24 giờ sau khi uống quá liều, người bệnh chỉ có biểu hiện nhẹ như buồn nôn, nôn mửa, mệt mỏi. Đến ngày thứ hai, các triệu chứng này có thể biến mất khiến người bệnh lầm tưởng mình đã khỏi. Tuy nhiên, đến ngày thứ ba và thứ tư, các tổn thương thực thể mới bắt đầu bộc phát rõ rệt với tình trạng chán ăn, sợ cơm, vàng da, vàng mắt tăng dần.
Liều lượng sử dụng paracetamol an toàn để bảo vệ sức khỏe
Liều gây độc của paracetamol được xác định là từ 150 mg/kg cân nặng. Với một người trưởng thành nặng khoảng 50 kg, việc uống một lần 7,5 g paracetamol (tương đương 15 viên hàm lượng 500 mg) chắc chắn sẽ gây viêm gan nhiễm độc nguy hại tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời. Ở những người có bệnh lý gan mãn tính, liều độc này còn thấp hơn rất nhiều.
Đặc biệt, khi bị sốt do virus (chẳng hạn như sốt xuất huyết), tế bào gan vốn đã bị virus tấn công gây tăng men gan. Nếu người bệnh tự ý dùng thêm paracetamol liều cao, tình trạng tổn thương gan sẽ trở nên cực kỳ nghiêm trọng.
Để hạ sốt an toàn bằng paracetamol, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc sau:
- Liều lượng khuyến cáo: Người trưởng thành chỉ nên dùng từ 4 – 6 viên paracetamol 500 mg mỗi ngày, lý tưởng nhất là giới hạn ở mức tối đa 4 viên trong vòng 24 giờ.
- Cấp nước đầy đủ: Khi uống thuốc hạ sốt, cơ thể cần vã mồ hôi để tỏa nhiệt. Do đó, cần uống đủ nước, tốt nhất là bù nước bằng dung dịch oresol để cân bằng điện giải.
- Không tự ý tăng liều: Nếu dùng paracetamol đúng liều lượng chỉ định mà vẫn không hạ sốt, tuyệt đối không được tự ý tăng liều hoặc uống dồn dập. Thay vào đó, hãy áp dụng các biện pháp vật lý bổ trợ như lau mát hoặc nhanh chóng đến cơ sở y tế gần nhất.
Cảnh báo phản ứng dị ứng thuốc paracetamol nguy hiểm
Bên cạnh nguy cơ nhiễm độc gan, dị ứng paracetamol cũng là một tai biến lâm sàng nghiêm trọng thường gặp. Tại Trung tâm Dị ứng – Miễn dịch lâm sàng (Bệnh viện Bạch Mai), các bác sĩ thường xuyên tiếp nhận nhiều bệnh nhân bị dị ứng thuốc chứa paracetamol với các biểu hiện đáng sợ như nổi bọng nước trên da, loét các hốc tự nhiên (mắt, mũi, miệng, hậu môn, bộ phận sinh dục).
Cục Quản lý Dược Việt Nam cũng đưa ra khuyến cáo yêu cầu các cơ sở y tế theo dõi sát sao phản ứng phụ của paracetamol. Thuốc có thể gây ra các biến chứng dị ứng nặng nề toàn thân như viêm loét giác mạc, hoại tử niêm mạc đường tiêu hóa, viêm cầu thận, xuất huyết đường tiêu hóa với tỷ lệ tử vong rất cao, dao động từ 15% đến 30%.
