Aspirin (acetylsalicylic acid – ASA) là một trong những loại thuốc giảm đau, hạ sốt và chống viêm kinh điển nhất trong lịch sử y học. Nhờ tác dụng chống kết tập tiểu cầu, aspirin liều thấp ngày nay còn được sử dụng rộng rãi để ngăn ngừa các cơn đau tim và sự hình thành cục máu đông trong lòng mạch. Hãy cùng nhìn lại hành trình phát triển đầy thăng trầm của loại biệt dược huyền thoại này.
Hành trình tìm ra hoạt chất Acetylsalicylic Acid
Mặc dù các dẫn xuất của acid salicylic đã được ứng dụng làm thuốc từ thời cổ đại, nhưng bước ngoặt hiện đại chỉ thực sự bắt đầu vào năm 1853. Nhà hóa học người Pháp Charles Frederic Gerhardt là người đầu tiên tổng hợp thành công và sau đó đặt tên là aspirin vào năm 1899. Trong các thí nghiệm của mình, ông đã trộn acetyl chloride với natri salicylat, tạo ra một phản ứng hóa học mạnh mẽ thu được chất kết tinh mà ông gọi là “salicylic-acetic anhydride”. Tuy nhiên, Gerhardt đã không tiếp tục theo đuổi nghiên cứu này.

Một quảng cáo aspirin năm 1923
Sáu năm sau, vào năm 1859, nhà khoa học von Gilm đã điều chế thành công acetylsalicylic acid nguyên chất từ phản ứng giữa salicylic acid và acetyl chloride. Đến năm 1869, nhóm nghiên cứu gồm Schröder, Prinzhorn và Kraut đã lặp lại các thí nghiệm này và xác định chính xác cấu trúc hóa học của chất này với một gốc acetyl liên kết vào nhân phenolic oxygen.
Đến năm 1897, Felix Hoffmann – một nhà hóa học trẻ làm việc tại hãng dược phẩm Bayer (Đức) – đã cải tiến phương pháp tổng hợp bằng cách thay thế acetyl chloride bằng acetic anhydride. Sự thành công này đã giúp Bayer nhanh chóng sở hữu công thức tối ưu hóa cho aspirin. Mặc dù Bayer luôn khẳng định Hoffmann là người đầu tiên phát minh ra hoạt chất tinh khiết này, nhưng vào năm 1949, Arthur Eichengrün (một nhà nghiên cứu kỳ cựu khác của Bayer) đã tuyên bố chính ông mới là người chỉ đạo Hoffmann thực hiện quá trình tổng hợp đó. Những tranh chấp học thuật này vẫn là đề tài bàn luận sôi nổi cho đến ngày nay, nhưng không thể phủ nhận aspirin đã mở ra một kỷ nguyên mới cho ngành dược phẩm thế giới.
Thương hiệu Aspirin và những cuộc chiến pháp lý toàn cầu
Cái tên “Aspirin” được hãng Bayer đăng ký bản quyền vào ngày 3/6/1899. Tên gọi này được ghép từ: “a-” (từ acetylirte), “-spir-” (từ cây Spiraea – nguồn chứa hoạt chất) và đuôi “-in” phổ biến cho các loại thuốc thời bấy giờ. Ban đầu, aspirin được bán dưới dạng bột và nhanh chóng gặt hái thành công lớn. Đến năm 1914, sản phẩm dạng viên nén tiện lợi chính thức ra đời.
Tuy nhiên, con đường bảo hộ thương mại của Bayer gặp không ít sóng gió. Tại Đức, cơ quan sở hữu trí tuệ đã từ chối cấp bằng sáng chế do quy trình sản xuất không có quá nhiều sự khác biệt so với các nghiên cứu trước đó của Kraut. Tại Anh, Bayer cũng thua kiện trước Chemische Fabrik von Heyden vì lý do tương tự.
Trái lại, tại Mỹ, bằng sáng chế của Bayer lại được bảo vệ nghiêm ngặt, khiến giá aspirin tại đây đắt gấp nhiều lần so với các khu vực khác và làm bùng phát nạn buôn lậu. Sau Thế chiến thứ nhất, do là tài sản của nước Đức bại trận, nhãn hiệu Aspirin bị các nước đồng minh tịch thu và bán lại cho công ty Sterling Drug của Mỹ vào năm 1918. Đến năm 1921, tòa án Mỹ đã đưa ra phán quyết lịch sử, chính thức coi “aspirin” là một tên gọi chung (generic name) cho các dòng thuốc giảm đau chứa hoạt chất này.
Dù Bayer đã mua lại Sterling vào năm 1994, họ vẫn không thể khôi phục lại quyền độc quyền thương hiệu tại Mỹ, dù nhãn hiệu này vẫn được bảo hộ ở Canada và nhiều nước châu Âu khác. Ngày nay, aspirin vẫn là một trong những dòng thuốc thiết yếu và được sử dụng rộng rãi nhất trên thế giới với những công dụng mới liên tục được giới y khoa khám phá.
Originally posted 2010-09-05 03:29:27.


