Thuốc thoa ngoài da giúp giảm đau và mang lại sự dễ chịu nhanh chóng cho các vấn đề xương khớp. Tuy nhiên, việc tự ý thoa thuốc không đúng cách có thể dẫn đến những biến chứng khó lường.
Từ lâu, sử dụng dầu nóng hay các loại thuốc bôi mỗi khi đau nhức xương khớp, té ngã đã trở thành thói quen quen thuộc của nhiều thế hệ. Bên cạnh dầu gió truyền thống, các loại gel, kem bôi giảm đau hiện đại cũng được sử dụng rộng rãi nhờ tính tiện lợi và ít tác dụng phụ toàn thân.
Khi nào thuốc thoa giảm đau phát huy tác dụng tốt nhất?
Các dòng thuốc giảm đau bôi ngoài da điều trị bệnh lý khớp và cột sống hiện nay chủ yếu được chia làm hai nhóm chính: nhóm chứa chất kháng viêm giảm đau không steroid (NSAID) và nhóm chứa hoạt chất capsaicin.
Trong đó, nhóm thuốc kháng viêm không steroid (NSAID) thường là lựa chọn hàng đầu của bác sĩ trong điều trị đau lưng, thoái hóa khớp, viêm khớp hay chấn thương dây chằng. Các nghiên cứu chỉ ra rằng hoạt chất trong thuốc có khả năng thẩm thấu sâu từ 3-4 mm dưới da, đạt nồng độ điều trị tối ưu tại các mô đích như bao khớp, dây chằng và cơ gân.
Do đó, thuốc thoa sẽ phát huy hiệu quả cao nhất ở những vùng xương, gân, khớp nằm sát dưới da như khớp gối, cổ chân, bàn chân, khuỷu tay và các ngón tay. Ngược lại, những vùng có lớp cơ dày bao phủ như khớp vai hay khớp háng sẽ làm hạn chế đáng kể khả năng hấp thụ thuốc. Đối với tình trạng đau lưng, việc dùng thuốc bôi chỉ thực sự hiệu quả nếu nguyên nhân xuất phát từ viêm cơ hoặc dây chằng nông ngay dưới da.
Phân biệt cơ chế hoạt động của từng loại thuốc bôi
Bên cạnh cơ chế kháng viêm của nhóm NSAID, người bệnh cũng thường tiếp cận với các dòng kem bôi chứa capsaicin (chiết xuất từ ớt). Hoạt chất này hoạt động bằng cách làm tê sợi trục thần kinh cảm giác, từ đó ức chế tín hiệu đau truyền về não bộ. Kem chứa capsaicin cực kỳ hiệu quả đối với các cơn đau dây thần kinh, điển hình như đau sau zona (herpes). Tuy nhiên, người dùng cần lưu ý rằng thuốc sẽ gây cảm giác nóng rát như bỏng ớt trong vài lần đầu sử dụng trước khi mang lại hiệu quả giảm đau thực sự.
Dù thuốc bôi ngoài da là giải pháp giảm đau nhanh chóng và dễ chịu, người bệnh vẫn cần hết sức cẩn trọng. Việc lạm dụng hoặc dùng sai loại thuốc có thể làm giảm hiệu quả điều trị hoặc gây kích ứng không đáng có.
Cảnh giác: Thoa gel nóng có thể làm chấn thương nặng hơn
Một trong những ưu điểm vượt trội của thuốc bôi NSAID so với đường uống là tỷ lệ gặp tác dụng phụ toàn thân (như đau dạ dày, xuất huyết tiêu hóa) cực kỳ thấp, chỉ khoảng 2% gặp kích ứng nhẹ tại chỗ bôi. Điều này giúp thuốc bôi trở thành lựa chọn ưu tiên hàng đầu cho bệnh nhân xương khớp.
Tuy nhiên, một sai lầm phổ biến là sử dụng các loại gel hoặc dầu nóng cho chấn thương thể thao cấp tính. Nhiệt độ cao từ thuốc bôi nóng sẽ làm giãn mạch, khiến vùng bị thương sưng phù nề nặng hơn và kéo dài thời gian phục hồi. Trong trường hợp này, các chuyên gia khuyến cáo nên chườm lạnh hoặc sử dụng các loại gel lạnh chuyên dụng để co mạch và giảm sưng nhanh chóng.
Khuyến cáo quan trọng: Tuyệt đối không thoa thuốc lên vết thương hởSử dụng quá nhiều các loại dầu nóng, dầu gió chứa tinh dầu mạnh dễ gây bỏng rát, dị ứng da, làm xơ chai các mô bị tổn thương, để lại sẹo xấu và tăng nguy cơ tái phát chấn thương. Đối với các dòng thuốc thoa giảm đau – kháng viêm chứa NSAID hoặc acetaminophen, dù không gây sưng bầm nhưng chúng không có tác dụng làm ấm vùng tổn thương. Nhóm này thường được chỉ định kết hợp cùng thuốc uống để tăng hiệu quả điều trị viêm khớp, thoái hóa khớp. Ưu điểm lớn nhất của thuốc bôi ngoài da là tính an toàn cao, dùng được cho cả trẻ em và phụ nữ mang thai (trừ trường hợp dị ứng với thành phần thuốc). Tuy nhiên, nếu chấn thương có dấu hiệu rách da, đứt mô hoặc vết thương hở, tuyệt đối không được bôi bất kỳ loại thuốc hay dầu nóng nào lên vùng da đó. PGS-TS Nguyễn Hữu Đức |
