Thuốc trị đau dây thần kinh số V

Đau dây thần kinh số V (dây thần kinh sinh ba) là gì?

Dây thần kinh số V (hay còn gọi là dây thần kinh sinh ba) đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc chi phối cảm giác ở vùng mặt. Dây thần kinh này được chia thành 3 nhánh chính:

• Nhánh V1 (Nhánh mắt): Chịu trách nhiệm chi phối cảm giác cho vùng da đầu phía trước, vùng trán và mắt.
• Nhánh V2 (Nhánh hàm trên): Chi phối cảm giác vùng mi dưới, má, môi trên và toàn bộ hàm trên.
• Nhánh V3 (Nhánh hàm dưới): Chi phối cảm giác khu vực môi dưới và hàm dưới.

Dây thần kinh số V bên phải sẽ chi phối cảm giác nửa mặt phải và ngược lại. Đồng thời, nó còn đảm nhận nhiệm vụ chi phối vận động cho các cơ nhai, cơ thái dương hàm và cơ châm bướm trong. Tình trạng đau dây thần kinh số V thường được chia làm hai loại: vô căn (không rõ nguyên nhân) và triệu chứng (có nguyên nhân cụ thể). Trong bài viết này, chúng ta sẽ tập trung vào các phương pháp và các loại thuốc trị đau dây thần kinh số V vô căn.

Triệu chứng điển hình của đau dây thần kinh số V

Đau dây thần kinh số V vô căn là bệnh lý khá phổ biến, thường gặp nhiều nhất ở nữ giới trên 50 tuổi và có xu hướng tăng dần theo độ tuổi. Các triệu chứng điển hình bao gồm:

• Cơn đau đột ngột dữ dội: Cảm giác đau nhói như luồng điện giật hoặc rát bỏng ở mặt. Cơn đau có thể kéo dài từ vài giây đến vài phút, khiến người bệnh phải dừng mọi hoạt động.
• Tần suất xuất hiện: Cơn đau có thể tự phát hoặc bị kích thích khi nói, nhai, nuốt, ho hoặc chỉ cần chạm nhẹ vào một vùng da trên mặt (điểm kích hoạt).
• Vị trí đau: Ở giai đoạn đầu, cơn đau thường xuất hiện ở một bên mặt, chủ yếu ở nhánh V2 hoặc V3. Rất hiếm khi đau cả 3 nhánh cùng lúc hoặc đau cả hai bên mặt.
• Ngoài cơn đau, bệnh nhân hoàn toàn bình thường, không bị tê bì mặt hay gặp các tổn thương thực thể khác.

Bệnh cần được chẩn đoán phân biệt với đau dây thần kinh số V triệu chứng (do u góc cầu tiểu não, Zona thần kinh, xơ cứng rải rác, tiểu đường…) và các bệnh lý dễ nhầm lẫn như đau đầu Migraine, viêm xoang, tăng nhãn áp, đau răng hay viêm động mạch thái dương nông.

Nguyên nhân gây bệnh

Đại đa số các trường hợp không tìm thấy nguyên nhân chính xác nên được gọi là “vô căn”. Tuy nhiên, nhờ sự phát triển của y học hiện đại với kỹ thuật chụp cộng hưởng từ (MRI) sọ não và mạch máu, các bác sĩ phát hiện ra rằng nhiều trường hợp bị đau do sự chèn ép của mạch máu (động mạch tiểu não) vào gốc dây thần kinh số V ngay khi nó vừa thoát ra khỏi thân não.

Các loại thuốc trị đau dây thần kinh số V hiệu quả

Điều trị nội khoa bằng thuốc luôn là ưu tiên hàng đầu. Việc sử dụng các loại thuốc giảm đau thông thường (như paracetamol hay NSAIDs) hầu như không mang lại hiệu quả đối với căn bệnh này. Thay vào đó, bác sĩ sẽ chỉ định các nhóm thuốc chuyên biệt:

1. Thuốc Carbamazepine (Tegretol)

Đây là loại thuốc trị đau dây thần kinh số V phổ biến và hiệu quả nhất hiện nay. Thuốc thường được bào chế dưới dạng viên nén 200mg. Người bệnh sẽ bắt đầu với liều thấp, sau đó tăng dần đến khi đạt hiệu quả cắt cơn (tối đa không quá 1.400mg/ngày), duy trì vài tháng rồi giảm liều dần.

• Tác dụng phụ có thể gặp: Chóng mặt, buồn nôn lúc đầu; quá liều có thể gây lú lẫn, đi loạng choạng, giảm bạch cầu trung tính, rối loạn dẫn truyền tim, nhiễm độc da hoặc viêm gan.
• Chống chỉ định: Người bị block nhĩ – thất (nhịp tim chậm).

Dây thần kinh sinh ba chi phối cảm giác ở vùng mặt

Lưu ý quan trọng: Bệnh nhân cần theo dõi công thức máu và chức năng gan định kỳ (vào ngày thứ 7, 15, 30 và định kỳ mỗi tháng một lần). Ngừng thuốc ngay lập tức nếu xuất hiện mụn nước ngoài da, có dấu hiệu viêm gan hoặc suy tủy nặng.

2. Các loại thuốc thay thế khác

Nếu Carbamazepine không mang lại hiệu quả hoặc gây ra nhiều tác dụng phụ nghiêm trọng, bác sĩ có thể thay thế bằng các thuốc sau:

• Phenytoine (Dihydan) 100mg: Liều trung bình 300 – 400mg/ngày, tăng dần liều và uống 1 lần/ngày. Cần theo dõi chức năng gan sát sao vì thuốc có nguy cơ gây ngộ độc da và viêm gan.
• Clonazepam (Rivotril) 2mg: Liều dùng từ 1 – 4mg/ngày. Tác dụng phụ thường gặp là buồn ngủ, giảm trí nhớ ở người cao tuổi. Chống chỉ định với người mẫn cảm thành phần thuốc.
• Gabapentin (Neurontin) 300mg: Liều dùng dao động từ 900 – 2.000mg/ngày. Có thể gây ngủ gà, chóng mặt, đi loạng choạng. Chống chỉ định cho phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú.
• Amitriptyline 25mg: Liều dùng từ 25 – 75mg/ngày chia làm 2 lần. Thuốc chống chỉ định với người bị glocom góc đóng, phì đại tuyến tiền liệt, loạn nhịp tim hoặc phụ nữ có thai.

Bên cạnh đó, việc phối hợp Carbamazepine và Baclofen (Lioresal) hoặc kết hợp phương pháp châm cứu Đông y đôi khi cũng mang lại những chuyển biến tích cực cho người bệnh.

Phương pháp điều trị ngoại khoa

Khi việc điều trị bằng các loại thuốc trị đau dây thần kinh số V không còn hiệu quả hoặc gây ra quá nhiều tác dụng phụ không thể dung nạp, can thiệp ngoại khoa sẽ được cân nhắc:

• Phương pháp đông nhiệt hạch Gasser: Sử dụng nhiệt để hủy một phần hạch Gasser nhằm ngăn chặn đường truyền cảm giác đau.
• Phẫu thuật giải ép vi mạch (MVD): Giải phóng sự chèn ép của mạch máu lên dây thần kinh số V dựa trên kết quả chụp cộng hưởng từ.
• Cắt chọn lọc các sợi thần kinh sau hạch Gasser.