Hầu hết chúng ta đều quen thuộc với cơn đau do chấn thương vật lý thông thường (đau thụ thể). Tuy nhiên, đau do căn nguyên thần kinh (neuropathic pain) lại là một trạng thái hoàn toàn khác biệt. Đây là loại đau được khởi phát trực tiếp từ các tổn thương hoặc rối loạn chức năng của hệ thần kinh. Việc hiểu rõ cơ chế và các phương pháp giảm đau do căn nguyên thần kinh sẽ giúp người bệnh sớm cải thiện chất lượng cuộc sống.
Đặc điểm nhận biết đau do căn nguyên thần kinh
Cơn đau do căn nguyên thần kinh thường có những biểu hiện rất đặc trưng và dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý khác. Người bệnh thường cảm thấy đau liên tục kiểu bỏng rát, nóng ran, châm chích dữ dội hoặc xuất hiện các cơn đau nhói đột ngột như có luồng điện giật chạy qua. Ngoài ra, cảm giác loạn cảm (như kiến bò, kim châm) cũng rất phổ biến.
Vùng đau thường lan rộng ra ngoài ranh giới của dây thần kinh bị tổn thương ban đầu (thường gọi là kiểu đau ‘bít tất’). Khi thăm khám lâm sàng, bác sĩ có thể phát hiện các dấu hiệu giảm nhạy cảm (vô cảm, mất cảm giác) hoặc tăng cảm (nhạy cảm quá mức với các kích thích nhẹ). Cơn đau kéo dài không chỉ gây mệt mỏi thể chất mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến giấc ngủ, khẩu vị, hoạt động tình dục, gây áp lực lên các mối quan hệ xã hội và dễ dẫn đến trầm cảm.
Các loại thuốc điều trị đau do căn nguyên thần kinh hiệu quả
Khác với các cơn đau thông thường, đau thần kinh hầu như không đáp ứng với các loại thuốc giảm đau thông dụng như paracetamol hay NSAIDs. Việc điều trị ưu tiên sử dụng các nhóm thuốc tác động lên hệ thần kinh trung ương.
1. Thuốc chống trầm cảm
Dù có tên gọi là thuốc chống trầm cảm, nhóm thuốc này lại tỏ ra cực kỳ hiệu quả trong việc kiểm soát các hội chứng đau thần kinh, đặc biệt là đau thần kinh ngoại vi. Đáng chú ý, liều lượng dùng để giảm đau thường thấp hơn nhiều so với liều điều trị trầm cảm.
Phương pháp này đã được chứng minh hiệu quả lâm sàng đối với nhiều trường hợp đau mạn tính như: đau do tiểu đường, đau sau zona thần kinh, đau do chấn thương hoặc ung thư xâm lấn, đau cơ xơ hóa và đau nửa đầu. Một số loại thuốc phổ biến bao gồm: Amitriptylin, Clomipramin, Tianeptin, Sertralin và Duloxetine.
2. Thuốc chống co giật
Carbamazepin (Tegretol) là loại thuốc đặc hiệu hàng đầu cho chứng đau dây thần kinh sinh ba (dây thần kinh V). Khi sử dụng, người bệnh cần đặc biệt lưu ý vì thuốc có thể gây dị ứng mạnh, chống chỉ định cho phụ nữ mang thai và không dùng chung với chất kích thích hoặc thuốc ức chế MAO. Nếu Carbamazepin giảm hiệu quả, bác sĩ có thể phối hợp thêm thuốc chống động kinh cổ điển hoặc thuốc chẹn beta.
Gabapentin (Neurontin) được chỉ định rộng rãi cho các cơn đau do biến chứng tiểu đường, đau sau zona thần kinh và đau dây thần kinh V.
Pregabalin (Lyrica) thường được bắt đầu với liều 150mg/ngày chia làm 2 lần, sau đó điều chỉnh tăng dần tùy theo khả năng đáp ứng và chỉ định của bác sĩ.
Các phương pháp hỗ trợ điều trị khác
Vật lý trị liệu
Phương pháp vật lý trị liệu cần được áp dụng một cách cẩn trọng. Đối với đau thần kinh tiên phát, tuyệt đối không chỉ định vật lý trị liệu trực tiếp vì mọi kích thích lên vùng da nhạy cảm đều có thể kích hoạt cơn đau kịch phát dữ dội.
Tuy nhiên, đối với đau thần kinh thứ phát, các liệu pháp như sóng ngắn chế độ xung không nhiệt, siêu âm trị liệu, dòng điện xung TENS, điện di Iod hoặc châm cứu lại mang đến những hiệu quả giảm đau rất tích cực.
Can thiệp ngoại khoa
Trong các trường hợp đau nặng kéo dài và hoàn toàn kháng điều trị nội khoa, can thiệp ngoại khoa sẽ được cân nhắc. Các thủ thuật như phẫu thuật cắt một phần có chọn lọc dây thần kinh sau hạch Gasser thông qua đường mổ vùng thái dương sẽ giúp giải quyết triệt để nguồn cơn gây đau cho người bệnh.
