Đột quỵ não là gì? Sự nguy hiểm của “sát thủ thầm lặng”
Đột quỵ não (hay tai biến mạch máu não) là bệnh lý thần kinh nguy hiểm và phổ biến nhất hiện nay. Đây là nguyên nhân tử vong hàng đầu trong các bệnh thần kinh, đứng thứ 3 sau tim mạch và ung thư, đồng thời là tác nhân chính gây tàn phế ở người trưởng thành. Bệnh thường gia tăng vào mùa lạnh hoặc thời điểm giao mùa (tháng 2, 3, 10, 11), đặc biệt là vào sáng sớm khi thời tiết thay đổi đột ngột.
Đột quỵ não được chia thành hai dạng chính:
- Nhồi máu não (thiếu máu não cục bộ): Chiếm khoảng 60% ca bệnh tại Việt Nam, xảy ra khi cục máu đông làm tắc nghẽn mạch máu, khiến vùng não tương ứng bị hoại tử do thiếu oxy.
- Chảy máu não (xuất huyết nội sọ): Chiếm khoảng 40%, xảy ra khi mạch máu bị vỡ, khiến máu tràn vào nhu mô hoặc màng não.
Hình ảnh cục máu đông gây tắc nghẽn động mạch dẫn đến nhồi máu não.
Những dấu hiệu cảnh báo đột quỵ não cần biết
Cơn đột quỵ thường ập đến đột ngột trong vài giờ. Người bệnh cần được cấp cứu ngay nếu xuất hiện các triệu chứng: đau đầu dữ dội, buồn nôn, nói ngọng hoặc không nói được, méo miệng, yếu liệt nửa người, co giật, lơ mơ hoặc mất ý thức.
Các yếu tố nguy cơ hàng đầu gây đột quỵ
| Theo thống kê, mỗi năm thế giới có khoảng 15 triệu người bị đột quỵ, tử vong chiếm 30%, và 40 – 50% gánh chịu di chứng tàn phế. Tại Việt Nam, tỷ lệ nhồi máu não chiếm 60% và chảy máu não chiếm 40% trong số các ca bệnh. |
1. Nhóm nguy cơ không thể thay đổi: Tuổi tác (tuổi càng cao nguy cơ càng lớn), giới tính (nam giới có tỷ lệ mắc cao gấp 1,5 – 2 lần nữ giới), và yếu tố di truyền từ gia đình có tiền sử cao huyết áp hoặc đột quỵ.
2. Nhóm nguy cơ có thể kiểm soát:
- Tăng huyết áp (THA): Yếu tố nguy cơ quan trọng nhất. Kiểm soát tốt huyết áp (dưới 140/90mmHg) giúp giảm tới 30% nguy cơ đột quỵ.
- Hút thuốc lá: Cả chủ động và thụ động đều tàn phá hệ thống mạch máu, cần bỏ thuốc từ 2-3 năm mới giảm thiểu được nguy cơ này.
- Bệnh lý tim mạch và Đái tháo đường: Đái tháo đường làm tăng nguy cơ nhồi máu não gấp 2-3 lần do đẩy nhanh quá trình xơ vữa động mạch.
- Lối sống kém lành mạnh: Lạm dụng rượu bia, béo phì, ít vận động, căng thẳng kéo dài hoặc để cơ thể nhiễm lạnh đột ngột.
Phương pháp điều trị đột quỵ não hiệu quả
Khi phát hiện các dấu hiệu đột quỵ, việc đưa bệnh nhân đến bệnh viện trong “giờ vàng” là yếu tố quyết định mạng sống.
Điều trị nội khoa và hồi sức cấp cứu: Thiết lập đường thở, truyền dịch chống phù não, kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, dinh dưỡng qua ống thông và thay đổi tư thế nằm mỗi 3 giờ để tránh loét ép.
Điều trị chuyên sâu theo nguyên nhân:
- Sử dụng thuốc tiêu sợi huyết (rtPA – Alteplase) đối với bệnh nhân nhồi máu não đến sớm trước 6 giờ kể từ khi khởi phát.
- Can thiệp nội mạch (nút coil) hoặc phẫu thuật kẹp cổ túi phình động mạch bị vỡ.
- Tập vật lý trị liệu, phục hồi chức năng sớm để phòng ngừa teo cơ, cứng khớp.
Giải pháp chủ động phòng ngừa đột quỵ não
Phòng bệnh hơn chữa bệnh. Người trên 50 tuổi nên tầm soát sức khỏe định kỳ 6 tháng/lần, kiểm soát tốt chỉ số huyết áp, mỡ máu và đường huyết. Duy trì chế độ ăn hạn chế mỡ động vật, tăng cường rau xanh, tuyệt đối bỏ thuốc lá và hạn chế bia rượu.
Đối với người đã từng bị đột quỵ, cần tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị của bác sĩ, sử dụng các thuốc chống kết tập tiểu cầu (như Aspirin 80 – 100mg/ngày, Plavix 75mg/ngày) theo chỉ định để ngăn ngừa nguy cơ tái phát.
BSCKII. Khúc Thị Nhẹn (Khoa Thần kinh – Bệnh viện E Trung ương)
