Máy Vật lý trị liệu Quân đội

Bệnh trầm cảm (Major Depressive Disorder), chẩn đoán và điều trị – HHK

Bệnh trầm cảm (Major Depressive Disorder), chẩn đoán và điều trị

Bệnh trầm cảm (Major Depressive Disorder – MDD) là một trong những rối loạn tâm thần phổ biến nhất hiện nay, gây ảnh hưởng sâu sắc đến chất lượng cuộc sống, công việc và sức khỏe của người bệnh. Bài viết dưới đây cung cấp thông tin toàn diện về định nghĩa, nguyên nhân, tiêu chuẩn chẩn đoán lâm sàng và các phương pháp điều trị trầm cảm hiệu quả nhất.

1. Tổng quan về bệnh trầm cảm

1.1. Định nghĩa từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)

Theo WHO: “Trầm cảm là một rối loạn tâm thần phổ biến, đặc trưng bởi sự buồn bã, mất đi hứng thú hoặc khoái cảm, cảm thấy tội lỗi hoặc tự hạ thấp giá trị bản thân, bị rối loạn giấc ngủ hoặc ăn uống và kém tập trung.”

Trầm cảm có thể kéo dài dai dẳng hoặc tái phát nhiều lần, làm suy giảm nghiêm trọng khả năng lao động, học tập và thích ứng xã hội của người bệnh. Trong trường hợp nặng nhất, trầm cảm có thể dẫn đến hành vi tự tử. Ở mức độ nhẹ, người bệnh có thể phục hồi nhờ các biện pháp hỗ trợ tâm lý không dùng thuốc. Tuy thế, ở mức độ vừa và nặng, việc kết hợp giữa thuốc chống trầm cảm và trị liệu tâm lý chuyên sâu là vô cùng cần thiết.

1.2. Nguyên nhân gây bệnh

Hiện nay, nguyên nhân chính xác của bệnh trầm cảm vẫn chưa được làm rõ hoàn toàn. Y học thế giới thống nhất rằng trầm cảm là kết quả của sự tương tác phức tạp giữa các yếu tố sinh học bên trong và các yếu tố môi trường bên ngoài:

  • Yếu tố bên ngoài: Các sang chấn tâm lý (stress), áp lực cuộc sống, đổ vỡ hôn nhân, thất nghiệp, sự cô đơn (đặc biệt ở người cao tuổi), hoặc thói quen lạm dụng chất kích thích.
  • Yếu tố bên trong: Di truyền, sự thiếu hụt các chất dẫn truyền thần kinh (serotonin, norepinephrine, dopamine), mất cân bằng hormone, tổn thương cấu trúc não bộ, hoặc các bệnh lý mạn tính gây đau đớn kéo dài.

2. Tiêu chuẩn chẩn đoán và phân loại các thể trầm cảm

2.1. Tiêu chuẩn chẩn đoán lâm sàng

Triệu chứng trầm cảm thường khởi phát âm thầm và khác nhau tùy theo độ tuổi, giới tính. Y học hiện đại sử dụng hai hệ thống phân loại chính để chẩn đoán:

A. Tiêu chuẩn chẩn đoán theo DSM-V (Hiệp hội Tâm thần học Mỹ)

Chẩn đoán trầm cảm khi bệnh nhân có ít nhất 5 trong số 9 triệu chứng dưới đây, kéo dài tối thiểu 2 tuần (trong đó bắt buộc phải xuất hiện triệu chứng 1 hoặc 2):

  1. Tâm trạng buồn bã, trống rỗng hoặc dễ khóc hầu như cả ngày.
  2. Giảm hoặc mất hoàn toàn hứng thú, niềm vui trong mọi hoạt động thường ngày.
  3. Thay đổi cân nặng rõ rệt (tăng hoặc giảm hơn 5% trọng lượng cơ thể trong 1 tháng) không phụ thuộc chế độ ăn.
  4. Mất ngủ thường xuyên hoặc ngủ quá nhiều mỗi ngày.
  5. Kích động hoặc chậm chạp trong hành vi (người xung quanh có thể quan sát thấy rõ).
  6. Mệt mỏi, suy nhược hoặc mất năng lượng kéo dài.
  7. Cảm giác vô dụng, tội lỗi quá mức hoặc ảo tưởng bản thân kém cỏi mỗi ngày.
  8. Suy giảm khả năng tập trung, tư duy và cực kỳ thiếu quyết đoán.
  9. Thường xuyên suy nghĩ về cái chết, có ý định hoặc hành vi tự sát lặp đi lặp lại.

B. Tiêu chuẩn chẩn đoán theo ICD-10

Tương tự như DSM-V, chẩn đoán dựa trên sự xuất hiện của ít nhất 5 triệu chứng kéo dài từ 2 tuần trở lên. Tuy nhiên, đối với trường hợp có ý tưởng và hành vi tự sát rõ ràng, thời gian theo dõi không nhất thiết phải đủ 2 tuần để đưa ra can thiệp khẩn cấp.

Các triệu chứng chính bao gồm: Khí sắc giảm (vẻ mặt u sầu, ánh mắt đờ đẫn); giảm sự quan tâm thích thú; cơ thể mệt mỏi rã rời ngay cả với các hoạt động sinh hoạt cá nhân cơ bản; giảm lòng tự trọng; nhìn tương lai bi quan ảm đạm; khó tập trung đưa ra quyết định; tự buộc tội bản thân vô cớ; rối loạn giấc ngủ nghiêm trọng (thường tỉnh giấc giữa đêm và khó ngủ lại); ăn uống kém ngon miệng.

2.2. Các thể lâm sàng thường gặp

  • Trầm cảm ẩn (Trầm cảm che giấu – Masked Depression): Người bệnh không biểu hiện rõ rào cản tâm lý mà chủ yếu than phiền về các triệu chứng thể chất như đau dạ dày, đại tràng, đau ngực trái mơ hồ, đau xương khớp. Họ thường đi khám nhiều chuyên khoa nhưng không tìm thấy tổn thương thực thể.
  • Trầm cảm có loạn thần (Trầm cảm paranoid): Là thể bệnh nặng, kèm theo các hoang tưởng nghi bệnh hoặc hoang tưởng tự buộc tội, ảo giác nặng nề.
  • Trầm cảm ở người cao tuổi: Thường đi kèm với suy giảm nhận thức, rối loạn trí nhớ (mất trí giả), dễ bị nhầm lẫn với bệnh suy giảm trí tuệ hoặc Alzheimer.
  • Trầm cảm tuổi vị thành niên (10-19 tuổi): Thường biểu hiện bằng sự cáu giận, bùng nổ cảm xúc, nghiện game/internet xuyên đêm, học lực giảm sút đột ngột và có tỷ lệ tự sát cao.
  • Trầm cảm sau sinh: Xuất hiện trong vòng 6 tuần sau sinh do sự thay đổi nội tiết tố đột ngột kết hợp áp lực chăm con. Triệu chứng bao gồm lo âu cực độ, sợ hãi việc ở một mình, xa lánh hoặc có ý nghĩ làm hại con, suy kiệt thể chất.

3. Phác đồ điều trị bệnh trầm cảm

3.1. Nguyên tắc điều trị chung

  • Kết hợp chặt chẽ giữa sử dụng thuốc chống trầm cảm, liệu pháp tâm lý và hỗ trợ từ gia đình.
  • Điều trị tấn công (4-8 tuần) nhằm kiểm soát hoàn toàn các triệu chứng cấp tính.
  • Theo dõi sát sao người bệnh trong 2 tuần đầu dùng thuốc vì đây là giai đoạn thuốc chưa phát huy tác dụng tối đa nhưng nguy cơ tự sát vẫn rất cao.

3.2. Các nhóm thuốc chống trầm cảm phổ biến

3.2.1. Thuốc chống trầm cảm 3 vòng (TCA)

Tác động đồng thời lên hệ Norepinephrine và Serotonin. Nhóm này có hiệu quả cao, chi phí rẻ nhưng nhiều tác dụng phụ (khô miệng, táo bón, bí tiểu, hạ huyết áp tư thế, độc với cơ tim). Nên phối hợp với Piracetam để giảm tác dụng phụ.

Bệnh trầm cảm (Major Depressive Disorder), chẩn đoán và điều trị – HHK Đai chườm thảo dược Vai Gáy Điện 975.000₫ – 1.211.000₫
Bệnh trầm cảm (Major Depressive Disorder), chẩn đoán và điều trị – HHK Đai chườm thảo dược Lưng Bụng Điện 975.000₫ – 1.179.000₫
Gapo-alance-trang2 Máy Nén Ép Trị Liệu 5 Khoang Khí Gapo Alance 12.600.000₫
Bệnh trầm cảm (Major Depressive Disorder), chẩn đoán và điều trị – HHK Đai chườm thảo dược Vai Gáy Điện 975.000₫ – 1.211.000₫
Bệnh trầm cảm (Major Depressive Disorder), chẩn đoán và điều trị – HHK Đai chườm thảo dược Lưng Bụng Điện 975.000₫ – 1.179.000₫
Gapo-alance-trang2 Máy Nén Ép Trị Liệu 5 Khoang Khí Gapo Alance 12.600.000₫
Con-lan-doctor100-nhiet Con lăn cột sống Doctor100 nhiệt 3.440.000₫
Bệnh trầm cảm (Major Depressive Disorder), chẩn đoán và điều trị – HHK Duo Vital® (hộp đơn 1 chai) 2.950.000₫
Tebexerol-immunoxel-125ml Tebexerol Immunoxel 125ml 800.000₫
  • Amitriptylin (Elavil): Liều 75-200 mg/ngày. Tác dụng an dịu, gây buồn ngủ tốt, phù hợp cho người mất ngủ nặng. Tránh dùng cho người già, người có bệnh tim hoặc người có nguy cơ tự sát cao (tránh tích thuốc tự tử).
  • Clomipramin (Anafranil): Liều 50-150 mg/ngày. Rất hiệu quả cho trầm cảm đi kèm rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD). Tác dụng phụ thường gặp trên đường tiêu hóa.
  • Tianeptin (Stablon): Liều 3 viên/ngày (12.5mg/viên). Dung nạp tốt, ít tác dụng phụ trên chức năng sinh lý, thích hợp cho người già. Tuy nhiên, thời gian bán hủy ngắn nên phải chia làm nhiều lần uống trong ngày.

3.2.2. Thuốc chống trầm cảm đa vòng

Hiệu quả tương đương nhóm 3 vòng nhưng ít tác dụng phụ hơn, an toàn cho tim mạch.

  • Mirtazapin (Remeron): Liều 15-45 mg/ngày. Gây buồn ngủ mạnh và kích thích ăn ngon, cực kỳ tốt cho bệnh nhân mất ngủ, gầy sút cân.
  • Venlafaxin (Effexor): Liều 50-300 mg/ngày. Thuộc nhóm SNRI, tác dụng nhanh (sau 5-7 ngày), hiệu quả điều trị cao. Tác dụng phụ chủ yếu là buồn nôn và giảm chức năng tình dục.

3.2.3. Nhóm ức chế tái hấp thu chọn lọc Serotonin (SSRI)

Là nhóm thuốc thế hệ mới phổ biến nhất hiện nay nhờ tính an toàn cao, ít tác dụng phụ và an toàn ngay cả khi quá liều.

  • Fluoxetin (Prozac): Liều 20-40 mg/ngày. Uống sau ăn sáng để tránh mất ngủ. Có thể gây giảm ham muốn tình dục.
  • Fluvoxamin (Luvox): Liều 100-200 mg/ngày. Ít ảnh hưởng đến chức năng sinh lý nhất trong nhóm SSRI.
  • Paroxetin (Xalexa): Liều 20-40 mg/ngày. Thích hợp cho trầm cảm kèm lo âu, uống một lần vào buổi tối.
  • Sertralin (Zoloft): Liều 50-200 mg/ngày. Phù hợp cho nhiều dạng rối loạn lo âu và cơn hoảng sợ.
  • Citalopram: Liều tối đa 60 mg/ngày, dung nạp rất tốt.

3.3. Các liệu pháp điều trị hỗ trợ khác

A. Sốc điện (ECT)

Là phương pháp cắt cơn nhanh và cực kỳ an toàn cho các trường hợp trầm cảm nặng, kháng thuốc, có ý định tự sát hoặc từ chối ăn uống. Kỹ thuật hiện đại áp dụng sốc điện dưới gây mê bằng Propofol giúp triệt tiêu hoàn toàn cơn co giật thực thể, giảm thiểu tâm lý lo sợ cho bệnh nhân.

B. Trị liệu tâm lý

  • Liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT): Giúp thay đổi các suy nghĩ tiêu cực, lệch lạc của người bệnh.
  • Liệu pháp nâng đỡ: Giúp người bệnh đối phó và thích nghi với các áp lực thực tế ngoài đời sống.

3.4. Liệu trình điều trị củng cố chống tái phát

Để ngăn chặn bệnh tái phát, bệnh nhân cần duy trì liều thuốc bằng 1/2 đến 2/3 liều tấn công với thời gian cụ thể:

  • Mắc bệnh lần đầu: Điều trị duy trì tối thiểu 1 năm.
  • Mắc bệnh lần thứ hai: Duy trì ít nhất 2 năm.
  • Mắc bệnh lần thứ ba trở lên: Duy trì từ 3-5 năm hoặc suốt đời (đặc biệt là bệnh nhân trên 45 tuổi).
  • Học sinh, sinh viên: Cần điều trị duy trì liên tục cho đến khi tốt nghiệp ra trường để đảm bảo tâm lý ổn định trước áp lực học tập.

DMCA.com Protection Status