Điều trị loãng xương ở người cao tuổi: Những lưu ý quan trọng để bảo vệ hệ xương khớp
Phụ nữ trong thời kỳ hậu mãn kinh thường đối mặt với nguy cơ loãng xương rất cao do sự suy giảm đột ngột của các hormon sinh dục. Ở nam giới, quá trình suy giảm nồng độ hormon sau tuổi 60 cũng là nguyên nhân chính dẫn đến căn bệnh này. Việc trang bị kiến thức về điều trị loãng xương ở người cao tuổi là vô cùng thiết yếu để phòng tránh những biến chứng nguy hiểm.
Hiểu đúng về bệnh loãng xương và biến chứng nguy hiểm
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), loãng xương là bệnh lý toàn thân của hệ xương, đặc trưng bởi sự giảm sức mạnh của xương dẫn đến tăng nguy cơ gãy xương. Sức mạnh của xương được quyết định bởi hai yếu tố: mật độ khoáng chất và chất lượng xương. Hiện nay tại Việt Nam, mật độ xương có thể được đo đạc chính xác bằng các thiết bị hiện đại tại các vị trí như cổ xương đùi, cột sống thắt lưng hoặc đo toàn thân.
Biến chứng gãy cổ xương đùi cực kỳ nguy hiểm do loãng xương gây ra
Trong quá trình điều trị, các bác sĩ thường phân loại người bệnh theo các nhóm tuổi có đặc điểm sinh lý khác nhau để có phác đồ tối ưu:
- Nhóm tuổi 50 – 60: Chủ yếu là phụ nữ trong giai đoạn sau mãn kinh.
- Nhóm tuổi 60 – 80: Xuất hiện ở cả nam và nữ với tốc độ mất xương tăng nhanh.
- Nhóm tuổi trên 80: Nhóm đối tượng có nguy cơ gãy xương và té ngã cao nhất ở cả hai giới.
Tại sao việc điều trị loãng xương cần thực hiện càng sớm càng tốt?
Loãng xương được ví như một “kẻ giết người thầm lặng” vì quá trình mất xương diễn ra âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Người bệnh thường chỉ phát hiện khi xuất hiện các cơn đau lưng, đau mạng sườn cấp tính (tăng lên khi thay đổi tư thế) do xẹp lún đốt sống – biểu hiện của loãng xương giai đoạn nặng.
Biến chứng nặng nề nhất của loãng xương chính là gãy xương. Phụ nữ sau mãn kinh dễ bị xẹp lún đốt sống, trong khi nam giới lớn tuổi thường gặp biến chứng gãy cổ xương đùi hoặc gãy đầu dưới xương quay. Sau tuổi 65, gãy xương không chỉ gây tốn kém về chi phí điều trị mà còn làm tăng tỷ lệ tử vong trong năm đầu tiên đối với trường hợp gãy cổ xương đùi, để lại di chứng tàn phế nghiêm trọng. Đáng lưu ý, người bệnh đã gãy xương do loãng xương có nguy cơ tái phát gãy xương nhiều lần sau đó. Mục tiêu điều trị là giảm đau nhanh chóng, phục hồi khả năng vận động và ngăn chặn nguy cơ gãy xương mới.
Các yếu tố làm tăng nguy cơ gãy xương
Nguy cơ gãy xương sẽ cao hơn ở những đối tượng sau:
- Có yếu tố di truyền (gia đình có người bị loãng xương hoặc gãy xương).
- Phụ nữ mãn kinh sớm (trước 45 tuổi).
- Chế độ ăn thiếu hụt canxi, protein và vitamin D.
- Nam giới lạm dụng rượu bia, thuốc lá.
- Người có thể trạng nhỏ bé, ít vận động thể chất hoặc có nguy cơ té ngã cao.
Nguyên tắc và lưu ý quan trọng khi điều trị loãng xương
Phác đồ điều trị loãng xương sẽ được bác sĩ cá nhân hóa dựa trên giới tính, độ tuổi và tình trạng có kèm gãy xương hay không. Để đạt hiệu quả tối ưu, người bệnh cần lưu ý các vấn đề sau:
- Duy trì vận động phù hợp: Xương là mô sống liên tục tái tạo, việc tập luyện như đi bộ, leo cầu thang giúp kích thích tạo xương và giữ cơ lực tốt.
- Bổ sung dinh dưỡng: Đảm bảo đủ lượng canxi, protein và vitamin D thông qua chế độ ăn uống hằng ngày kết hợp tắm nắng sáng (khoảng 30 phút trước 9 giờ sáng). Thiếu vitamin D không chỉ gây loãng xương, nhuyễn xương mà còn làm yếu cơ, tăng nguy cơ té ngã.
- Tuân thủ phác đồ thuốc: Tùy theo chỉ định, người bệnh có thể dùng thuốc uống hàng tuần (như Fosamax uống 1 viên/tuần liên tục từ 4 – 5 năm) hoặc thuốc truyền tĩnh mạch hàng năm (như Aclasta truyền tại bệnh viện 1 lần/năm liên tục trong 3 năm).
- Xử lý tác dụng phụ của thuốc: Ở những liều đầu tiên, thuốc ức chế hủy xương có thể gây ra các triệu chứng giả cúm (sốt nhẹ, đau cơ, đau đầu, đau khớp). Để giảm thiểu tình trạng này, người bệnh cần uống nhiều nước, bổ sung đầy đủ canxi và vitamin D trước và trong quá trình điều trị.
Lưu ý đặc biệt cho người cao tuổi trên 80 tuổi
Ở độ tuổi trên 80, mục tiêu hàng đầu bên cạnh việc nâng cao mật độ xương là dự phòng té ngã. Người già cần duy trì đi bộ nhẹ nhàng, ăn thực phẩm giàu đạm, canxi và vitamin D.
Về thuốc điều trị, nhóm ức chế hủy xương biphosphonat (Fosamax hoặc Aclasta) là lựa chọn phổ biến giúp giảm nguy cơ gãy xương cột sống, cổ xương đùi và cổ tay. Tuyệt đối không dùng nhóm thuốc Raloxifene cho người già trên 80 tuổi vì không phòng được gãy cổ xương đùi và làm tăng nguy cơ huyết khối tĩnh mạch. Trong tương lai, các loại thuốc tiêm dưới da định kỳ mỗi 6 tháng như Denosumab (Prolia) hứa hẹn sẽ mang lại nhiều thuận tiện hơn cho nhóm đối tượng này.
| Ai nên thực hiện đo mật độ xương định kỳ?
Mật độ xương nên được kiểm tra ở những đối tượng có nguy cơ cao bao gồm:
|
