Đau xóc hông không chỉ là cơn đau thông thường mà rất có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh đau thần kinh tọa nguy hiểm. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh lý này có thể dẫn đến biến chứng teo cơ, thậm chí là liệt chi dưới.
Căn bệnh thường ‘nhắm’ vào nam giới lao động nặng
Dây thần kinh hông to (thần kinh tọa) là dây thần kinh lớn và dài nhất trong cơ thể con người. Nó được tạo nên từ rễ thắt lưng 5 (L5) và rễ cùng 1 (S1) của tủy sống, đóng vai trò chi phối cảm giác, nuôi dưỡng và vận động cho hầu hết hai chân. Khi rễ thần kinh này bị tổn thương hoặc chèn ép đột ngột, người bệnh sẽ xuất hiện những cơn đau xóc dữ dội vùng hông lưng.
Theo các bác sĩ chuyên khoa, nguyên nhân gây đau vùng hông lưng do thần kinh được chia làm hai nhóm chính: toàn thân và tại chỗ. Trong đó, nguyên nhân toàn thân (như viêm dây thần kinh hông do nhiễm trùng) khá hiếm gặp.
Ngược lại, các nguyên nhân tại chỗ chiếm đa số, nổi bật nhất là thoát vị đĩa đệm. Đĩa đệm nằm ở khe giữa các đốt sống, có cấu trúc đàn hồi giúp giảm xóc và bảo vệ cột sống. Khi bước qua tuổi 30, đĩa đệm dần bị thoái hóa, mất nước và xơ hóa vòng sụn bên ngoài. Những hành động như khom lưng đột ngột, khuân vác vật nặng quá sức hoặc chấn thương có thể làm rách đĩa đệm. Lúc này, nhân keo thoát ra ngoài, chèn ép trực tiếp lên rễ thần kinh và gây đau buốt từ hông dọc xuống chân. Do tính chất công việc nặng nhọc, nam giới là đối tượng rất dễ mắc phải tình trạng này. Bên cạnh đó, các bệnh lý như thoái hóa cột sống, trượt đốt sống, hẹp ống sống, gãy xương chậu hay sỏi thận cũng là thủ phạm gây đau hông.
Cơn đau thần kinh tọa điển hình thường khởi phát từ vùng thắt lưng, sau đó lan nhanh xuống mông, đùi, cẳng chân và bàn chân. Ở giai đoạn nhẹ, người bệnh vẫn có thể đi lại và làm việc. Tuy nhiên, khi bệnh trở nặng, chỉ một động tác nhỏ như ho, hắt hơi hay gắng sức cũng có thể kích hoạt cơn đau nhói dữ dội. Đi kèm với đó là cảm giác tê bì, châm chích hoặc bỏng rát dọc theo đường đi của dây thần kinh.
Nguy cơ teo cơ và bại liệt nếu chủ quan
Dù không trực tiếp đe dọa tính mạng, đau thần kinh tọa lại ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng vận động và chất lượng cuộc sống. Những cơn đau cấp tính do chấn thương hoặc gắng sức có thể thuyên giảm sau vài ngày nghỉ ngơi. Nhưng nếu người bệnh chủ quan, bệnh sẽ tiến triển thành mạn tính, tái đi tái lại nhiều lần mỗi khi vận động, ngồi lâu hay thậm chí khi làm việc nhà nhẹ nhàng.
Trong trường hợp chèn ép nặng nề lên hội chứng chùm đuôi ngựa, người bệnh có thể đối mặt với tình trạng mất kiểm soát đại tiểu tiện do rối loạn cơ tròn. Nguy hiểm hơn, việc dây thần kinh bị tổn thương kéo dài sẽ dẫn đến teo cơ chi dưới, làm mất chức năng vận động và dẫn đến bại liệt hoàn toàn. Lúc này, can thiệp phẫu thuật giải ép là điều bắt buộc.
Để điều trị đau thần kinh tọa hiệu quả, y học hiện đại kết hợp giữa dùng thuốc (như kháng viêm không steroid, giảm đau, giãn cơ, vitamin nhóm B liều cao hoặc tiêm corticoid ngoài màng cứng) và các phương pháp vật lý trị liệu, phục hồi chức năng. Phẫu thuật chỉ được chỉ định khi điều trị nội khoa thất bại hoặc có biến chứng nặng.
Khi xuất hiện cơn đau hông cấp tính, người bệnh cần nằm nghỉ ngơi trên giường phẳng, hạn chế vận động mạnh và tuyệt đối không tự ý vặn bẻ cột sống hay cắt lể theo dân gian. Có thể dùng các thuốc giảm đau thông thường như paracetamol hoặc các loại gel bôi kháng viêm ngoài da trong 1-2 ngày đầu. Nếu sau 3 ngày nghỉ ngơi và dùng thuốc mà cơn đau không thuyên giảm, người bệnh cần đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Để phòng ngừa căn bệnh này, mỗi người cần nâng cao ý thức bảo vệ cột sống: tập thể dục đều đặn để tăng cường độ dẻo dai cho cơ xương khớp; tránh mang vác quá sức; và luôn duy trì tư thế đúng trong lao động, sinh hoạt ngày thường.
