Nhiều người vẫn lầm tưởng rằng bệnh gút (hay thống phong) là “bệnh nhà giàu” chỉ xảy ra ở những người ăn uống dư thừa chất đạm. Tuy nhiên, thực tế lâm sàng cho thấy ngay cả những người nghèo, ăn uống đạm bạc vẫn có nguy cơ mắc căn bệnh xương khớp đau đớn này. Trường hợp của anh V.V.H (Quận 8, TP.HCM) là một minh chứng cụ thể khi anh thắc mắc về việc bản thân ăn uống kham khổ nhưng vẫn bị bác sĩ chẩn đoán mắc bệnh gút.
Để giải đáp thắc mắc này và giúp bạn đọc có cái nhìn khoa học hơn về bệnh gút, các chuyên gia y tế đã phân tích chi tiết về nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết cũng như chế độ dinh dưỡng tối ưu dành cho người bệnh.
Cơn gút cấp tính thường gây sưng tấy và đau đớn dữ dội ở khớp bàn ngón chân cái
Bệnh gút là gì và tại sao người nghèo vẫn mắc phải?
Bệnh gút (goute – tiếng Pháp) còn được biết đến với tên gọi bệnh thống phong. Đây là một dạng viêm khớp do sự lắng đọng các tinh thể urat tại khớp, thường xuất hiện ở nam giới tuổi trung niên. Tại Việt Nam, tỷ lệ người mắc bệnh gút đang có xu hướng gia tăng nhanh chóng và ngày càng trẻ hóa.
Mặc dù chế độ ăn giàu đạm và thói quen uống rượu bia là tác nhân kích hoạt phổ biến, nhưng căn nguyên thực sự của bệnh gút nằm ở sự mất cân bằng giữa quá trình tổng hợp và đào thải acid uric trong cơ thể. Do đó, người nghèo vẫn có nguy cơ mắc bệnh bởi các yếu tố nguy cơ sau:
- Yếu tố di truyền: Tiền sử gia đình có người bị gút làm tăng nguy cơ mắc bệnh ở các thế hệ sau.
- Yếu tố thể trạng và bệnh lý: Người bị béo phì, suy giảm chức năng thận, cao huyết áp… có khả năng lọc và đào thải acid uric kém hơn bình thường.
- Lạm dụng rượu bia: Rượu bia là chất xúc tác mạnh mẽ cản trở thận đào thải acid uric. Dù ăn uống đạm bạc nhưng thói quen uống nhiều rượu bia bình dân vẫn dẫn đến bệnh gút.
Các giai đoạn phát triển của bệnh gút
Bệnh gút thường âm thầm tiến triển qua 4 giai đoạn cụ thể:
- Tăng acid uric máu không triệu chứng: Chỉ số acid uric trong máu cao nhưng chưa xuất hiện triệu chứng đau khớp.
- Cơn gút cấp tính: Thường xuất hiện đột ngột vào ban đêm với các biểu hiện sưng, nóng, đỏ và đau nhức dữ dội ở một hay nhiều khớp, đặc biệt là khớp bàn ngón chân cái. Nếu không được điều trị kịp thời, cơn đau kéo dài 5-10 ngày rồi tự biến mất, nhưng sẽ nhanh chóng tái phát với mức độ nghiêm trọng hơn.
- Giai đoạn giữa các cơn cấp: Khớp hoàn toàn bình thường, người bệnh dễ chủ quan tưởng đã khỏi hẳn.
- Bệnh gút mãn tính: Xuất hiện tình trạng viêm đa khớp mãn tính kèm theo các hạt tophi (u, cục chứa tinh thể urat) xung quanh khớp. Hạt tophi lớn dần sẽ hủy hoại sụn khớp, gây biến dạng khớp và có nguy cơ dẫn đến tàn phế.
Nguyên tắc điều trị và chỉ định phẫu thuật
Điều trị bệnh gút cần tuân thủ ba nguyên tắc vàng: chống viêm khớp trong đợt cấp, dự phòng các đợt cấp tái phát và hạ acid uric máu sau khi đã qua đợt cấp. Người bệnh cần kiểm tra chức năng thận và sỏi thận định kỳ. Đối với trường hợp kèm béo phì, việc giảm cân thông qua tập luyện và ăn kiêng là vô cùng quan trọng.
Trong một số trường hợp nặng, bác sĩ buộc phải chỉ định can thiệp ngoại khoa bao gồm: phẫu thuật cắt bỏ khối u tophi quá lớn gây ảnh hưởng chức năng vận động, mổ nội soi cắt lọc hoạt mạc viêm hoặc thay khớp nhân tạo khi sụn khớp đã bị phá hủy hoàn toàn.
Chế độ ăn uống khoa học cho người bệnh gút
Kiểm soát chế độ ăn uống là yếu tố then chốt giúp kiểm soát nồng độ acid uric máu hiệu quả:
- Thực phẩm cần kiêng tuyệt đối: Thức ăn giàu purin như hải sản, thịt đỏ (bò, trâu, dê, thịt thú rừng…), nội tạng động vật (tim, gan, thận, lòng…) và các loại trứng đang phát triển thành phôi (trứng vịt lộn). Hạn chế măng, nấm, giá đỗ, dọc mùng vì có thể thúc đẩy tổng hợp acid uric.
- Thực phẩm cần hạn chế: Thịt heo, thịt chó, thịt gia cầm, các loại cá và các loại đậu (đậu xanh, đậu Hà Lan, đậu đỏ…).
- Thực phẩm nên tăng cường: Các thực phẩm giàu chất xơ như dưa leo, cà chua, khoai sắn giúp làm chậm quá trình hấp thu đạm.
- Nguyên tắc sử dụng đồ uống: Tuyệt đối không uống rượu, bia, cà phê và nước ngọt có gas. Hạn chế đồ uống có tính acid (cam, chanh) để giảm nguy cơ hình thành sỏi thận. Người bệnh nên uống tối thiểu 2,5-3 lít nước lọc mỗi ngày để hỗ trợ đào thải acid uric.
Originally posted 2010-11-10 12:06:49.
