Theo tiến trình lão hóa tự nhiên của cơ thể, các bộ phận đóng vai trò làm “điểm tựa” gánh vác trọng lượng toàn thân như khớp gối và bàn chân sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Đáng chú ý, quá trình lão hóa khớp này còn có sự phân biệt giới tính rõ rệt. BS Thái Thị Hồng Ánh (Khoa Cơ xương khớp, BV Nguyễn Tri Phương, TP.HCM) cho biết: “Tỷ lệ phụ nữ mắc bệnh thoái hóa khớp gối vượt trội hơn hẳn so với nam giới”.
Vì sao khớp gối ngày càng suy yếu và “lỏng lẻo”?
Có một nghịch lý đáng buồn: khi chúng ta còn trẻ và sung sức, khớp gối chỉ phải gánh một trọng lượng cơ thể vừa phải. Thế nhưng càng lớn tuổi, đầu gối lại càng phải chịu tải trọng nặng nề hơn. Ở phụ nữ, nguyên nhân hàng đầu xuất phát từ những lần mang thai, sinh nở và giai đoạn bồi bổ để nuôi con bằng sữa mẹ. Tình trạng tăng cân mất kiểm soát theo thời gian khiến đầu gối luôn trong trạng thái quá tải và mệt mỏi.
Nguyên nhân thứ hai khiến đầu gối nhanh chóng xuống cấp là do chế độ vận động quá mức và thiếu khoa học. Để nhanh chóng lấy lại vóc dáng, nhiều chị em lao vào các phòng tập với cường độ quá cao. Khi ý chí thôi thúc, khớp gối buộc phải hoạt động liên tục từ đạp xe, đá chân đến chạy nhảy cường độ cao. Việc ép khớp gối làm việc quá sức kéo dài sẽ dẫn đến những cơn đau nhức dữ dội như một lời “cảnh báo”.
Bên cạnh đó, hội chứng suy giãn tĩnh mạch chi dưới do đứng quá lâu, sinh đẻ nhiều lần cũng gây áp lực lớn lên khớp gối của phụ nữ. Nếu phát hiện các dấu hiệu này, người bệnh cần nhanh chóng điều trị theo chỉ dẫn của bác sĩ chuyên khoa để tránh các biến chứng nghiêm trọng.
Không chỉ nữ giới, nam giới sau tuổi 30 cũng đối mặt với nguy cơ đau khớp gối do thói quen sinh hoạt thiếu lành mạnh, tăng cân từ những cuộc nhậu nhẹt bia bọt, hoặc do chơi thể thao (quần vợt, chạy bộ…) sai tư thế và quá sức.
Cơn đau khớp gối thường biểu hiện rõ rệt nhất khi di chuyển lên xuống cầu thang, hoặc khi đứng lên ngồi xuống khó khăn, cần phải vịn hoặc có người nâng đỡ. Nếu trước đây các khớp xương phối hợp nhịp nhàng nhờ lớp sụn trơn tru và dịch khớp dồi dào, thì khi thoái hóa, lớp sụn bị bào mòn, lượng dịch bôi trơn giảm mạnh. Sự ma sát trực tiếp giữa các đầu xương tạo ra tiếng kêu răng rắc và những cơn đau buốt mỗi khi thay đổi tư thế.
Chủ động bảo vệ và tạo điểm tựa vững chắc cho cơ thể
Hãy luôn ghi nhớ rằng lớp sụn khớp gối sẽ mòn dần theo thời gian. Do đó, việc vận động sai cách hoặc ép khớp gối chịu tải trọng quá tải sẽ khiến hệ thống nâng đỡ của cơ thể dễ dàng suy sụp. TS Lê Chí Dũng (Bệnh viện Chấn thương chỉnh hình TP.HCM) khuyến cáo: “Khi có dấu hiệu đau khớp, bạn nên hạn chế ngay các hoạt động đứng nhiều hay mang vác nặng như leo núi, lên cầu thang, xách đồ nặng khi đi chợ… Lúc nghỉ ngơi, hãy nằm duỗi thẳng chân để tạo điều kiện cho máu lưu thông dễ dàng. Nếu sau 2-3 ngày nghỉ ngơi và dùng thuốc giảm đau phù hợp mà cơn đau thuyên giảm, thì nguyên nhân chủ yếu là do vận động quá sức kết hợp với thoái hóa khớp. Ngược lại, nếu khớp vẫn sưng, nóng, đỏ hoặc đau liên tục ngay cả khi nghỉ ngơi, bạn cần đến gặp bác sĩ chuyên khoa ngay lập tức”.
Để bảo vệ khớp gối hiệu quả, hãy lưu ý những nguyên tắc vàng sau:
- Hạn chế tối đa việc đi giày cao gót vì chúng làm tăng áp lực chịu tải lên khớp gối.
- Khi tập thể dục, nên chọn giày mềm, nhẹ, có độ đàn hồi tốt để bàn chân co duỗi tự nhiên.
- Người thừa cân, béo phì nên tránh chạy bộ cường độ cao vì lực ép lên đầu gối lúc này là rất lớn; thay vào đó hãy chọn các môn thể thao nhẹ nhàng hơn như bơi lội.
- Giữ ấm vùng khớp gối vì nơi này có rất ít cơ và mỡ bảo vệ, dễ bị ảnh hưởng bởi thời tiết lạnh ẩm.
- Tuyệt đối tránh ngồi xổm khi làm việc nhà hay làm bếp, bởi đây là tư thế gây áp lực tàn phá khớp gối nghiêm trọng nhất.
- Khi đã có dấu hiệu đau khớp, hãy tránh các bài tập yoga có tư thế gập gối sâu hoặc đi bộ quá dài. Hãy luôn lắng nghe cơ thể, khi đầu gối phát ra tín hiệu đau nhức, tức là nó đang bị quá tải.
Chăm sóc và bảo vệ khớp gối ngay từ sớm là chìa khóa vàng giúp duy trì sự dẻo dai. Đừng đợi đến sau tuổi 30, khi quá trình lão hóa bắt đầu tăng tốc, mới quan tâm đến khớp gối, bởi lúc đó có thể các khớp xương của bạn đã phải… “về hưu non”!
Originally posted 2011-05-16 11:03:56.
