Hoại tử chỏm xương đùi là tình trạng tổn thương nghiêm trọng do thiếu máu nuôi dưỡng nuôi phần chỏm xương. Triệu chứng ban đầu thường là những cơn đau nhức vùng khớp háng, tăng lên khi vận động và giảm bớt lúc nghỉ ngơi.
Hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi (HTVKCXĐ) là hiện tượng chỏm xương đùi bị hủy hoại dần do không được cung cấp đủ máu. Khi dòng máu nuôi dưỡng bị gián đoạn do nhiều nguyên nhân khác nhau, các tế bào xương và sụn khớp vùng này sẽ dần suy yếu và chết đi. Do đây là quá trình tổn thương do thiếu máu cục bộ, không có sự tham gia của vi khuẩn nên được gọi là hoại tử vô khuẩn.
Những ai có nguy cơ cao mắc bệnh?
Ở giai đoạn khởi phát, người bệnh thường cảm thấy đau âm ỉ ở khớp háng, cơn đau rõ rệt hơn khi đi lại, mang vác nặng và thuyên giảm khi nghỉ ngơi. Trong giai đoạn sớm này, phim chụp X-quang thông thường có thể chưa phát hiện ra tổn thương rõ rệt. Bác sĩ thường phải chỉ định chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc cộng hưởng từ (MRI) để đưa ra chẩn đoán chính xác.
Nguyên nhân gây bệnh rất đa dạng, phổ biến nhất là sau các chấn thương khớp háng như trật khớp, gãy cổ xương đùi. Bên cạnh đó, các yếu tố nguy cơ hàng đầu bao gồm thói quen lạm dụng rượu bia, hút thuốc lá, sử dụng corticoid kéo dài hoặc mắc các bệnh lý mãn tính như lupus ban đỏ hệ thống, bệnh hồng cầu hình liềm. Ngoài ra, những người làm công việc đặc thù trong môi trường thay đổi áp suất như thợ lặn, công nhân hầm mỏ cũng có nguy cơ cao do các bóng khí hình thành trong máu gây tắc nghẽn mạch nuôi xương.
Các phương pháp điều trị hoại tử chỏm xương đùi hiệu quả
Tùy thuộc vào giai đoạn bệnh, độ tuổi, thể trạng và nhu cầu vận động của bệnh nhân, bác sĩ sẽ lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp bằng phương pháp nội khoa hoặc ngoại khoa.
Điều trị không phẫu thuật (Nội khoa): Áp dụng cho các trường hợp phát hiện ở giai đoạn rất sớm. Người bệnh cần loại bỏ ngay các tác nhân gây hại như rượu bia, thuốc lá, hạn chế lặn sâu. Để giảm tải áp lực lên khớp háng, người bệnh có thể dùng nạng hỗ trợ khi di chuyển, kết hợp sử dụng các thuốc giảm đau kháng viêm không steroid (NSAIDs) theo chỉ định.
Điều trị bằng phẫu thuật (Ngoại khoa): Mục tiêu hàng đầu là bảo tồn tối đa cấu trúc chỏm xương đùi và ngăn chặn tiến trình thoái hóa khớp.
- Giai đoạn sớm (chỏm xương chưa biến dạng): Phẫu thuật khoan giải ép chỏm xương đùi đem lại tỷ lệ thành công cao nhờ làm giảm áp lực trong tủy xương, kích thích tăng sinh mạch máu mới để nuôi dưỡng xương. Các phương pháp ghép xương có cuống mạch tự do (như vạt xương mác hoặc xương mào chậu) cũng mang lại hiệu quả rất khả quan.
- Giai đoạn muộn (chỏm xương đã bị xẹp, biến dạng): Khi cấu trúc giải phẫu của khớp háng đã bị phá hủy, các biện pháp bảo tồn không còn hiệu quả. Lúc này, phẫu thuật thay khớp háng (toàn phần hoặc bán phần) là giải pháp tối ưu giúp bệnh nhân giải phóng cơn đau và phục hồi chức năng vận động. Ở người trẻ tuổi, bác sĩ thường ưu tiên lựa chọn khớp háng toàn phần không xi măng để kéo dài tuổi thọ của khớp nhân tạo.
Chủ động phòng ngừa bệnh từ sớm
Hoại tử chỏm xương đùi thường tiến triển âm thầm từ thời trẻ và chỉ biểu hiện triệu chứng rõ rệt khi tổn thương đã nặng. Do đó, việc phát hiện sớm ở giai đoạn cấu trúc khớp còn nguyên vẹn là yếu tố quyết định để bảo tồn khớp háng tự nhiên. Cách phòng ngừa hiệu quả nhất là xây dựng lối sống lành mạnh, hạn chế tối đa rượu bia, bỏ thuốc lá, không tự ý sử dụng các thuốc chứa corticoid và trang bị bảo hộ lao động đầy đủ đối với các ngành nghề đặc thù.
Hệ thống phân độ hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùiVới sự hỗ trợ của kỹ thuật chụp CT và MRI, việc chẩn đoán bệnh trở nên vô cùng nhạy bén. Hiện nay, hệ thống phân loại gồm 6 cấp độ (theo ARCO) được áp dụng phổ biến nhất: Độ 0: Giai đoạn im lặng. Người bệnh có yếu tố nguy cơ nhưng không thể phát hiện bất thường trên cả X-quang, CT hay MRI. Độ I: Tổn thương mạch máu bắt đầu xuất hiện. X-quang chưa phát hiện được gì nhưng CT, MRI đã ghi nhận bất thường. Bệnh nhân bắt đầu có cảm giác đau âm ỉ vùng háng hoặc lan xuống khớp gối. Độ II: Hình ảnh X-quang rõ nét với các vùng thấu quang và xơ cứng xương. Bệnh nhân đau nhiều hơn khi di chuyển và đỡ đau khi nghỉ ngơi. Độ III: Xuất hiện vết gãy xương dưới sụn tạo nên hình ảnh “trăng lưỡi liềm” trên phim chụp. Chỏm xương đùi bắt đầu suy yếu nhưng chưa bị xẹp méo hoàn toàn. Giai đoạn này chia thành 3 mức độ dựa trên diện tích tổn thương: A (30%). Độ IV: Mặt sụn khớp bị xẹp do cấu trúc nâng đỡ phía dưới quá yếu. Tổn thương thể hiện rất rõ trên CT và MRI, tuy nhiên phần ổ cối vẫn còn nguyên vẹn. Độ V: Khe khớp háng hẹp lại, xuất hiện các chồi xương rìa khớp do chỏm xương đùi bị biến dạng nghiêm trọng cọ xát vào ổ cối. Bệnh nhân phải chịu đựng những cơn đau đớn dữ dội liên tục. Độ VI: Giai đoạn phá hủy hoàn toàn. Khe khớp biến mất hoàn toàn, chỏm xương đùi bị vỡ vụn và hoại tử nặng nề, khiến bệnh nhân mất khả năng đi lại bình thường. |
Originally posted 2011-02-11 06:55:47.
