Hoại tử chỏm xương đùi (hay còn gọi là hoại tử vô mạch, hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi) là một bệnh lý xương khớp mạn tính nguy hiểm. Bệnh tiến triển âm thầm, liên tục và có thể dẫn đến tàn phế, mất hoàn toàn chức năng khớp háng nếu không được điều trị kịp thời. Chi phí phẫu thuật thay khớp háng nhân tạo sau đó thường rất tốn kém. Theo thống kê, bệnh chiếm khoảng 5% trong số các ca khớp mạn tính, trong đó nam giới chiếm tới 80%, phổ biến ở độ tuổi lao động từ 20 đến 50.
Các yếu tố nguy cơ gây hoại tử chỏm xương đùi
Dù nguyên nhân trực tiếp gây bệnh chưa được xác định hoàn toàn, các nghiên cứu giải phẫu bệnh cho thấy vùng chỏm xương đùi bị tổn thương do thiếu hoặc mất hoàn toàn nguồn mạch máu nuôi dưỡng. Do đó, cơ chế bệnh sinh cốt lõi là sự suy giảm lưu lượng máu cung cấp cho chỏm xương đùi.
Hệ thống tuần hoàn nuôi dưỡng chỏm xương đùi khá nghèo nàn, bao gồm các mạch máu trong bao khớp, động mạch thân xương đùi và động mạch dây chằng tròn. Khi có hiện tượng tăng áp lực nội khớp háng, các mạch máu này rất dễ bị tắc nghẽn. Do không có nhiều nhánh mạch liên hệ bù trừ, một khi mạch máu chính bị tổn thương, chỏm xương đùi sẽ nhanh chóng bị hoại tử do thiếu dưỡng chất.
Bệnh có thể xuất phát sau các chấn thương khớp háng trực tiếp làm đứt gãy mạch máu nuôi dưỡng. Đối với các trường hợp không do chấn thương, các yếu tố nguy cơ hàng đầu bao gồm lạm dụng rượu bia, sử dụng thuốc chứa corticoid kéo dài, béo phì, rối loạn mỡ máu, rối loạn đông máu hoặc phụ nữ sinh đẻ nhiều lần. Trong đó, tiền sử chấn thương và thói quen nghiện rượu lâu năm là hai tác nhân phổ biến nhất.
Hình ảnh minh họa tình trạng hoại tử chỏm xương đùi
Phương pháp chẩn đoán hoại tử chỏm xương đùi chính xác
Có khoảng 70% trường hợp người bệnh bị tổn thương một bên khớp háng. Triệu chứng lâm sàng điển hình là những cơn đau khớp háng âm ỉ, tăng lên khi vận động, đi lại hoặc đứng lâu và giảm bớt khi nghỉ ngơi. Ở giai đoạn đầu, các cử động khớp háng chưa bị hạn chế nhiều, vùng khớp không có biểu hiện sưng đỏ hay nổi hạch.
Để chẩn đoán xác định và đánh giá mức độ tổn thương, bác sĩ sẽ chỉ định các phương pháp chẩn đoán hình ảnh hiện đại:
– Chụp X-quang: Chi phí thấp, dễ thực hiện nhưng chỉ phát hiện được tổn thương ở giai đoạn muộn.
– Chụp cắt lớp vi tính (CT scan): Giúp chẩn đoán bệnh ở giai đoạn sớm hơn với độ nhạy khoảng 80%.
– Chụp cộng hưởng từ (MRI): Là “tiêu chuẩn vàng” giúp phát hiện tổn thương ở giai đoạn cực sớm khi phim CT hay X-quang chưa rõ ràng, đạt độ nhạy lên tới 95%.
Về phân loại mức độ tổn thương, hệ thống phân độ của Arcore (năm 1993) dựa trên phim CT và MRI đang được áp dụng rộng rãi nhất hiện nay với 6 cấp độ:
– Độ 0: Đau khớp háng không điển hình, kết quả CT và MRI chỉ dừng lại ở mức nghi ngờ.
– Độ 1: Đau khớp háng rõ rệt, CT và MRI bắt đầu xuất hiện các ổ hoại tử nhỏ.
– Độ 2: Xuất hiện dải hoại tử xương nhưng chưa có hiện tượng tiêu xương dưới sụn.
– Độ 3: Bắt đầu có tình trạng tiêu xương dưới sụn háng.
– Độ 4: Chỏm xương đùi bắt đầu bị biến dạng.
– Độ 5: Bong các mảnh xương hoại tử và gây biến dạng ổ cối.
Các giải pháp điều trị hoại tử chỏm xương đùi hiện nay
Hoại tử chỏm xương đùi là bệnh lý tiến triển không ngừng. Các phương pháp điều trị chủ yếu hướng tới mục tiêu giảm đau, bảo tồn tối đa cấu trúc khớp háng và làm chậm tốc độ hoại tử. Tùy thuộc vào từng giai đoạn theo thang phân độ Arcore, bác sĩ sẽ đưa ra phác đồ phù hợp:
– Điều trị nội khoa (Độ 0): Sử dụng thuốc giảm đau kháng viêm không steroid (NSAIDs) kết hợp các phương pháp hỗ trợ từ y học cổ truyền và thay đổi lối sống.
– Phẫu thuật khoan giải áp (Độ 1 và 2): Bác sĩ tiến hành tạo các đường hầm dọc cổ xương đùi nhằm giảm áp lực nội khớp, giải phóng các mạch máu bị chèn ép. Phương pháp này giúp hơn 70% bệnh nhân cắt giảm hoàn toàn cơn đau khớp háng.
– Khoan giải áp kết hợp ghép xương (Độ 3): Áp dụng ghép xương tự do hoặc mảnh xương có cuống mạch nuôi để tái thiết lập nguồn cấp máu cho chỏm. Đây là kỹ thuật vi phẫu phức tạp, đòi hỏi tay nghề bác sĩ có chuyên môn cao thực hiện.
– Phẫu thuật thay khớp háng (Độ 4 và 5): Khi khớp háng đã mất hoàn toàn chức năng, phương pháp thay khớp háng bán phần hoặc toàn phần là lựa chọn tối ưu để giúp người bệnh khôi phục khả năng vận động. Tùy thuộc vào loại khớp háng nhân tạo lựa chọn (như chỏm Moore, Thompson, khớp có xi măng hoặc không xi măng), mức giá sẽ dao động đa dạng từ phân khúc bình dân đến cao cấp.
Nếu nhận thấy các dấu hiệu đau mỏi khớp háng kéo dài, người bệnh nên chủ động đến ngay các bệnh viện có chuyên khoa Chấn thương chỉnh hình uy tín để được chẩn đoán sớm và điều trị hiệu quả.
Originally posted 2010-12-27 08:32:06.
