Trong các hoạt động thể thao, khớp vai là một trong những khớp vận động linh hoạt nhất nhưng cũng là nơi rất dễ gặp phải chấn thương. Việc không điều trị kịp thời chấn thương khớp vai có thể để lại nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe vận động của bạn.
Chấn thương vai có thể xảy ra bất chợt sau một cú té ngã, va chạm trực tiếp, hoặc âm thầm tích tụ do tập luyện sai kỹ thuật, vận động quá tải trong thời gian dài. Nếu không được phát hiện và điều trị đúng cách ngay từ đầu, chấn thương khớp vai dễ chuyển thành đau mạn tính, cứng khớp, teo cơ và thậm chí là mất hoàn toàn chức năng vận động của khớp vai.
CẤU TRÚC PHỨC TẠP CỦA VÙNG VAI
Để hiểu rõ hơn về các chấn thương, trước hết chúng ta cần biết về giải phẫu khớp vai. Khung xương vùng vai được cấu tạo từ ba xương chính: xương đòn, xương bả vai và chỏm xương cánh tay. Các xương này kết nối với nhau tạo thành khớp cùng-đòn và khớp ổ chảo-cánh tay, được bao bọc và giữ vững bởi hệ thống dây chằng cùng bao khớp.
Bao phủ bên ngoài khung xương là cơ tam giác và nhóm gân cơ xoay (gồm 4 gân cơ). Giữa mỏm cùng vai và gân cơ chóp xoay còn có một túi hoạt dịch, đóng vai trò như một đệm lót giúp giảm ma sát khi vai chuyển động.
Khớp vai chỉ có thể vận động linh hoạt, uyển chuyển khi toàn bộ cấu trúc xương vững chắc, khớp trơn tru và các gân cơ xung quanh khỏe mạnh.
PHÂN LOẠI CÁC CHẤN THƯƠNG VAI THƯỜNG GẶP
1. Phân loại theo thời gian và tiến triển
- Chấn thương cấp tính: Xuất hiện ngay sau một tác động mạnh đột ngột, gây đụng dập, rách/đứt gân, đứt dây chằng, tụ máu phần mềm, dập vỡ sụn khớp hoặc gãy xương (ví dụ: trật khớp vai, gãy xương vai, bong gân cấp).
- Chấn thương mạn tính: Là những tổn thương kéo dài dai dẳng do:
- Chấn thương cấp tính không được điều trị dứt điểm hoặc điều trị sai cách, khiến tổn thương ăn sâu và khó phục hồi.
- Chấn thương do quá tải (overuse): Các vi chấn thương lặp đi lặp lại nhiều lần trong quá trình tập luyện quá sức, tích lũy dần khiến cơ thể không kịp tự sửa chữa.
- Tái phát nhiều lần khi chấn thương cũ chưa kịp hồi phục hoàn toàn.
- Hệ quả của quá trình thoái hóa khớp vai theo tuổi tác.
2. Phân loại theo cấu trúc tổn thương
- Chấn thương phần mềm và tụ máu bầm: Tổn thương ở cơ hoặc mô dưới da do va chạm trực tiếp, té ngã.
- Gãy, nứt xương: Thường gặp nhất là gãy xương đòn, xương cánh tay do té chống tay hoặc đập vai trực tiếp xuống đất.
- Trật khớp và giãn dây chằng: Khớp cùng-đòn hoặc khớp ổ chảo-cánh tay bị lệch khỏi vị trí sinh lý do lực tác động mạnh làm rách, giãn hệ thống dây chằng bao khớp. Nếu trật khớp vai không được nắn chỉnh và cố định đủ thời gian, khớp sẽ dễ bị trật lại nhiều lần (trật khớp vai tái hồi), gây lỏng khớp.
- Viêm, rách gân cơ xoay: Đây là nguyên nhân hàng đầu gây đau vai cấp và mạn tính. Nhóm gân cơ xoay gồm 4 gân cơ bao quanh khớp vai giúp giữ vững khớp và thực hiện các động tác giơ tay, xoay vai. Nhóm gân này rất mỏng nhưng chịu lực lớn, nếu bị viêm sưng hoặc rách sẽ gây đau đớn dữ dội, hạn chế vận động của cánh tay.
Nguyên nhân chính gây tổn thương gân cơ xoay:
- Vận động khớp vai quá mức, mang xách quá nặng, té ngã chống tay hoặc lão hóa tự nhiên ở người lớn tuổi.
- Thường gặp ở những người chơi các môn thể thao đòi hỏi dùng lực tay nhiều như: tennis, cầu lông, bóng chuyền, cử tạ, bơi lội…
- Các yếu tố nguy cơ bao gồm: Chơi quá sức, không khởi động kỹ trước khi tập, thể lực cơ bắp yếu và đặc biệt là sai tư thế/kỹ thuật khi thực hiện các động tác giơ tay quá đầu (đập bóng, giao bóng, vụt cầu lông…).
- Viêm túi hoạt dịch: Thường xảy ra ở người chơi các môn thể thao giơ tay qua đầu thường xuyên, túi hoạt dịch bị cọ xát liên tục dẫn đến sưng nề, tụ dịch gây đau nhức.
DIỄN TIẾN VÀ BIẾN CHỨNG NGUY HIỂM
Những chấn thương nghiêm trọng như gãy xương, trật khớp cần phải được chẩn đoán và xử trí y khoa khẩn cấp tại các bệnh viện chuyên khoa. Nếu tự ý điều trị hoặc để muộn, xương có thể can lệch, khớp bị lỏng lẻo gây mất thẩm mỹ và giảm chức năng vận động.
Đối với các chấn thương gân cơ, nếu không được điều trị đúng cách, cơn đau vai sẽ ngày một tăng dần, đau tăng khi vận động và thậm chí đau buốt về đêm gây mất ngủ. Về lâu dài, đau vai kéo dài dẫn đến biến chứng đông cứng khớp vai (viêm quanh khớp vai thể đông cứng), teo cơ, mất chức năng vận động, suy nhược cơ thể và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.
HƯỚNG DẪN XỬ TRÍ CHẤN THƯƠNG VAI ĐÚNG CÁCH
- Nếu phát hiện khớp vai bị biến dạng, đau nhức dữ dội không thể cử động, có khả năng bạn đã bị gãy xương hoặc trật khớp. Hãy cố định tạm thời và đến ngay bệnh viện chuyên khoa để chụp X-quang và cấp cứu kịp thời.
- Trong trường hợp chấn thương đau vai mức độ nhẹ đến vừa, bạn cần tuân thủ các nguyên tắc sau:
1. Những việc NÊN LÀM ngay:
- Ngưng ngay việc tập luyện và chơi thể thao.
- Chườm đá lạnh lên vùng vai bị đau từ 2 – 3 lần mỗi ngày, mỗi lần khoảng 15 phút để giảm sưng viêm.
- Tắm nước ấm toàn thân để thư giãn cơ bắp.
- Sử dụng các loại gel kháng viêm giảm đau tại chỗ (như chứa Ketoprofen…) thoa nhẹ nhàng 2 – 3 lần/ngày.
- Dùng băng treo tay để cố định, giảm tải cho khớp vai nếu đau nhiều.
- Nghỉ ngơi hoàn toàn từ 3 – 7 ngày. Khi ngủ, tuyệt đối không nằm đè lên bên vai bị đau.
- Có thể uống thuốc kháng viêm, giảm đau theo hướng dẫn của dược sĩ/bác sĩ.
- Nếu sau 1 tuần áp dụng các biện pháp trên mà cơn đau không thuyên giảm, hãy đến gặp bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình để được thăm khám.
2. Những việc TUYỆT ĐỐI KHÔNG NÊN LÀM:
- Không xoa bóp bằng dầu nóng, mật gấu hay rượu thuốc vào vùng vai đau, vì nhiệt nóng sẽ làm giãn mạch, tăng sưng nề và chảy máu trong gân cơ tổn thương nặng hơn.
- Không tự ý nắn bóp, bẻ khớp vì có thể làm rách gân, trật khớp nặng thêm.
- Không cố gắng tiếp tục chơi thể thao, việc này dễ khiến vết rách gân nhỏ trở thành rách hoàn toàn.
Các biện pháp điều trị chuyên khoa sâu:
Khi đến các cơ sở y tế chuyên khoa, bạn sẽ được thăm khám lâm sàng kết hợp với các kỹ thuật cận lâm sàng hiện đại:
- Chụp X-quang hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) khớp vai để đánh giá chính xác mức độ tổn thương của gân, cơ, sụn khớp và xương.
- Điều trị nội khoa với các thuốc kháng viêm, giảm đau, giãn cơ chuyên sâu.
- Thực hiện vật lý trị liệu bằng sóng siêu âm, sóng ngắn, hoặc dòng điện trị liệu hỗ trợ giảm viêm tại chỗ.
- Tiêm thuốc kháng viêm chứa steroid trực tiếp vào bao gân/túi hoạt dịch dưới hướng dẫn của siêu âm trong trường hợp viêm nặng không đáp ứng thuốc uống.
- Phẫu thuật nội soi khớp vai: Đối với các trường hợp rách gân cơ xoay lớn, rách sụn chêm vai hoặc lỏng khớp vai tái hồi. Đây là phương pháp ít xâm lấn, sẹo mổ cực nhỏ, ít đau, phục hồi nhanh chóng và giúp người bệnh sớm quay lại với đam mê thể thao.
PHÒNG TRÁNH CHẤN THƯƠNG VAI TRONG THỂ THAO
- Luôn thực hiện các bài tập tăng cường sức mạnh gân cơ và độ dẻo dai cho vùng vai (kéo giãn cơ).
- Khởi động thật kỹ toàn thân, đặc biệt là khớp vai trước khi tập luyện ít nhất 10 – 15 phút.
- Điều chỉnh kỹ thuật chơi thể thao đúng chuẩn, tránh các tư thế vung tay quá đà hay sai lệch trọng tâm lực.
Originally posted 2010-12-24 12:04:27.
