Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là một trong những bệnh lý hô hấp phổ biến và đang có xu hướng gia tăng nhanh chóng tại Việt Nam. Bên cạnh các phác đồ điều trị nội khoa truyền thống, liệu pháp tế bào gốc xuất hiện như một hướng đi đột phá đầy triển vọng, mở ra cơ hội phục hồi chức năng phổi tốt hơn cho người bệnh.
Để giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về công nghệ điều trị tiên tiến này, phóng viên đã có buổi trao đổi trực tiếp với GS.TS Ngô Quý Châu – Phó Giám đốc BV Bạch Mai, Giám đốc Trung tâm Hô hấp.
Theo GS.TS Ngô Quý Châu: “Báo cáo tổng quan ngành Y tế Việt Nam cho thấy COPD là một trong bốn nguyên nhân hàng đầu gây nên gánh nặng bệnh tật lớn trong nhóm bệnh không lây nhiễm. Tại nước ta, tỷ lệ mắc bệnh ngày càng tăng do thói quen hút thuốc lá, thuốc lào còn phổ biến và tình trạng ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn đang ở mức báo động.”
“Tại Trung tâm Hô hấp – BV Bạch Mai, bệnh nhân nhập viện điều trị đợt cấp COPD luôn dẫn đầu về số lượng trong các bệnh lý về phổi. Phần lớn bệnh nhân điều trị tại đây đều trong tình trạng nặng, đòi hỏi chăm sóc y tế lâu dài. Trung bình mỗi ngày, Trung tâm tiếp nhận khoảng 30-40 lượt khám và 5-10 ca nhập viện khẩn cấp do đợt cấp COPD”, Giáo sư cho biết thêm.
GS.TS. Ngô Quý Châu thăm khám cho bệnh nhân.
PV: Giáo sư có thể cho biết những đối tượng nào có nguy cơ cao mắc COPD và các dấu hiệu nhận biết sớm căn bệnh này là gì?
GS.TS Ngô Quý Châu: Đối tượng có nguy cơ mắc COPD cao nhất là người có tiền sử hút thuốc lá, thuốc lào lâu năm, hoặc người thường xuyên làm việc trong môi trường khói bụi độc hại. Tuổi tác cũng là một yếu tố nguy cơ lớn, khi người trên 40 tuổi có sự suy giảm tự nhiên về chức năng phổi.
Các triệu chứng nhận biết sớm bao gồm ho khan hoặc ho khạc đờm kéo dài. Tuy nhiên, triệu chứng này thường bị bệnh nhân chủ quan bỏ qua vì nhầm lẫn với những phản ứng hô hấp thông thường của người hút thuốc.
Ở giai đoạn muộn, người bệnh bắt đầu xuất hiện tình trạng khó thở dai dẳng, thở khò khè, nặng ngực và ho khạc đờm nhiều hơn vào buổi sáng. Khi khám lâm sàng, bác sĩ sẽ phát hiện các dấu hiệu như phổi có ran rít, ran ngáy, thông khí phổi giảm, lồng ngực hình thùng, tím môi và đầu chi. Đo chức năng hô hấp là phương pháp chuẩn xác nhất để chẩn đoán xác định bệnh.
PV: Ngoài khói thuốc, môi trường ô nhiễm hiện nay có ảnh hưởng tiêu cực như thế nào đến diễn tiến của bệnh COPD, thưa Giáo sư?
GS.TS Ngô Quý Châu: Tình trạng ô nhiễm không khí tại các thành phố lớn tại Việt Nam hiện nay cực kỳ đáng quan ngại. Nhiều nghiên cứu y học đã chứng minh ô nhiễm môi trường là tác nhân trực tiếp kích hoạt các đợt cấp COPD, buộc bệnh nhân phải nhập viện cấp cứu. Không khí ô nhiễm không chỉ làm gia tăng tỷ lệ mắc mới mà còn đẩy nhanh tốc độ suy giảm chức năng phổi của người bệnh.
Người có tiền sử hút thuốc lá là đối tượng nguy cơ cao mắc bệnh COPD.
PV: Những phương pháp điều trị COPD phổ biến hiện nay là gì? Người bệnh có thể tự chăm sóc tại nhà được không và cần lưu ý điều gì?
GS.TS Ngô Quý Châu: COPD là bệnh mạn tính không thể chữa khỏi hoàn toàn, nhưng nếu tuân thủ tốt phác đồ điều trị, người bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát triệu chứng và duy trì cuộc sống khỏe mạnh bình thường.
Phác đồ nội khoa chuẩn thường phối hợp các nhóm thuốc giãn phế quản tác dụng kéo dài và corticoid dạng phun hít (LABA, LAMA, ICS…). Song song đó, việc thực hiện các bài tập thở và kỹ thuật ho khạc đờm là vô cùng quan trọng để phục hồi chức năng phổi. Quan trọng nhất, bệnh nhân phải từ bỏ hoàn toàn thuốc lá, thuốc lào để ngăn chặn bệnh tiến triển nặng hơn.
Bệnh nhân COPD hoàn toàn có thể tự điều trị duy trì tại nhà nhưng phải tuyệt đối tuân thủ chỉ định của bác sĩ và lịch tái khám định kỳ. Nếu xuất hiện các dấu hiệu đợt cấp diễn tiến nặng hoặc có biểu hiện suy hô hấp, cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất.
Để chủ động phòng ngừa các đợt cấp nguy hiểm, người bệnh cần thực hiện:
- Luôn giữ ấm cơ thể, hạn chế tiếp xúc với không khí ẩm lạnh.
- Tránh xa khói bụi công nghiệp và khói thuốc lá.
- Tiêm vắc-xin phòng cúm và phế cầu định kỳ.
- Cai thuốc lá tuyệt đối và tuân thủ điều trị trong giai đoạn ổn định.
Thay đổi lối sống tích cực đúng là một trong những cách giảm bớt triệu chứng của các bệnh nói chung và của COPD nói riêng.
PV: Được biết, liệu pháp tế bào gốc đang là một hướng nghiên cứu đột phá trong điều trị COPD. Giáo sư có thể chia sẻ sâu hơn về phương pháp này và tiềm năng ứng dụng tại Việt Nam?
GS.TS Ngô Quý Châu: Liệu pháp tế bào gốc là giải pháp y học tái tạo tiên tiến, giúp giảm các triệu chứng viêm hệ thống và làm chậm quá trình hủy hoại nhu mô phổi. Khác với phương pháp truyền thống chỉ tập trung cắt cơn co thắt phế quản, tế bào gốc tác động trực tiếp vào cơ chế sinh bệnh bằng khả năng điều hòa miễn dịch và hỗ trợ tái cấu trúc các vùng mô phổi tổn thương, cải thiện đáng kể chất lượng sống cho bệnh nhân.
Hiện nay, xu hướng thế giới đang tập trung nghiên cứu sử dụng tế bào gốc trung mô được tách chiết từ mô mỡ tự thân hoặc tủy xương. Tại Việt Nam, kết quả thử nghiệm lâm sàng bước đầu tại Bệnh viện Vạn Hạnh bằng tế bào gốc mô mỡ tự thân cho thấy tính an toàn cực kỳ cao và không ghi nhận bất kỳ phản ứng phụ nguy hiểm nào.
Sắp tới, BV Bạch Mai sẽ tiến hành đề tài nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước: “Nghiên cứu sử dụng tế bào gốc tự thân từ mô mỡ và tủy xương trong điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính” đã được Bộ Khoa học & Công nghệ phê duyệt. Chúng tôi kỳ vọng đây sẽ là bước chuyển mình mạnh mẽ, mang lại phương án điều trị tối ưu cho cộng đồng bệnh nhân COPD.
PV: Giáo sư có khuyến cáo gì giúp người dân chủ động phòng ngừa cũng như hạn chế tối đa tác hại của COPD?
GS.TS Ngô Quý Châu: Thay đổi lối sống theo hướng tích cực là chìa khóa vàng để bảo vệ hệ hô hấp. Hãy loại bỏ hoàn toàn thuốc lá, thuốc lào và các loại thuốc lá điện tử ra khỏi cuộc sống. Bên cạnh đó, nên chủ động bảo vệ đường thở bằng khẩu trang đạt chuẩn khi di chuyển ngoài đường hoặc làm việc trong môi trường khói bụi.
Bên cạnh đó, việc duy trì khám sức khỏe định kỳ 6 tháng một lần, kết hợp đo chức năng hô hấp và tập thể dục thể thao đều đặn với cường độ hợp lý sẽ giúp tăng cường thể trạng và ngăn ngừa bệnh tật một cách hiệu quả nhất.
PV: Xin trân trọng cảm ơn những chia sẻ quý báu của Giáo sư!
Tiếp tục phát huy những thành quả đạt được, chương trình Mục tiêu Y tế dân số giai đoạn mới tiếp tục đặt ra các kế hoạch hành động cụ thể nhằm tăng cường tiếp cận cộng đồng, trang bị kiến thức bảo vệ sức khỏe hệ hô hấp và giảm thiểu tối đa gánh nặng kinh tế do COPD gây ra cho xã hội.
Dương Hải (thực hiện)
