Thực trạng đáng báo động: 80% dược liệu nhập khẩu khó kiểm soát
Mỗi năm, ngành dược Việt Nam sử dụng khoảng 60.000 tấn dược liệu các loại để phục vụ nhu cầu sản xuất và điều trị. Tuy nhiên, có tới 80% trong số đó là dược liệu nhập khẩu, chủ yếu từ Trung Quốc. Việc nhập khẩu qua con đường tiểu ngạch không rõ nguồn gốc xuất xứ đang trở thành một vấn nạn lớn, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người tiêu dùng. Thông tin cảnh báo này đã được thảo luận sôi nổi tại Hội thảo “Phát triển dược liệu bền vững” do Bộ Y tế phối hợp tổ chức.
Hàng loạt vị thuốc quen thuộc bị phát hiện làm giả tinh vi
Theo báo cáo từ Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền (Bộ Y tế), các đợt kiểm tra chất lượng dược liệu tại thị trường và các bệnh viện từ năm 2012 đến 2015 đã phát hiện vô số trường hợp dược liệu giả, kém chất lượng. Riêng năm 2015, có tới 60% trong số 227 mẫu dược liệu được kiểm nghiệm không đạt tiêu chuẩn về hàm lượng hoạt chất hoặc bị làm giả hoàn toàn. Các vị thuốc bị làm giả phổ biến nhất bao gồm: ý dĩ, hoàng kỳ, thăng ma, thiên ma và hoài sơn. Đây là những mặt hàng luôn nằm trong danh mục giám sát trọng điểm của cơ quan chức năng.
Dược liệu khi đưa vào điều trị bắt buộc phải đảm bảo các tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng.
Không dừng lại ở đó, kết quả giám sát của Viện Kiểm nghiệm thuốc Trung ương trên gần 400 mẫu dược liệu cho thấy tỷ lệ không đạt chất lượng lên đến 60%. Đáng báo động hơn, khoảng 20% mẫu bị phát hiện trộn rác, cát, xi măng, lẫn nhiều tạp chất và thậm chí là tẩm ướp các hóa chất độc hại để bảo quản.
Sở dĩ có tình trạng này là do con đường nhập khẩu tiểu ngạch đang bị thả nổi, khiến dược liệu trôi nổi kém chất lượng dễ dàng tràn vào thị trường. Tại các cửa khẩu, hàng hóa đa phần được đóng gói thô sơ trong bao dứa, thùng giấy, không có nhãn mác rõ ràng. Lực lượng hải quan chỉ có thể kiểm tra định lượng, số lượng bao hàng mà không có đủ chuyên môn và thiết bị để kiểm nghiệm chất lượng. Hệ quả là phần lớn dược liệu nhập khẩu đều có chất lượng kém hoặc đã bị chiết xuất rút hết hoạt chất quý từ trước.
Hướng đi mới: Xây dựng chuỗi cung ứng dược liệu nội địa
PGS.TS. Phạm Vũ Khánh cho biết, dù Bộ Y tế đã triển khai quy trình xét duyệt hồ sơ nhập khẩu của doanh nghiệp từ năm 2014, việc quản lý tại cửa khẩu vẫn tồn tại nhiều lỗ hổng lớn. Nhiều loại dược liệu không rõ nguồn gốc vẫn lưu hành trôi nổi, ảnh hưởng lớn đến hiệu quả chữa bệnh bằng Đông y.
Hoạt động kiểm nghiệm thuốc Đông dược chuyên sâu tại Viện Kiểm nghiệm thuốc Trung ương.
Đánh giá về thách thức của ngành, Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến thẳng thắn nhận định: Khó khăn hiện nay là nguồn cung dược liệu trong nước mới chỉ đáp ứng được khoảng 20% nhu cầu điều trị, 80% còn lại vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu. Bên cạnh đó, các cơ sở sản xuất trong nước gặp khó khăn khi cạnh tranh về giá với nguồn dược liệu nhập lậu, trôi nổi giá rẻ.
Để khắc phục triệt để tình trạng này, Bộ Y tế định hướng sẽ xây dựng các chuỗi doanh nghiệp cung ứng khép kín từ khâu nuôi trồng, thu mua đến phân phối. Mục tiêu là phát huy tối đa tiềm năng của hơn 4.000 loài cây thuốc và 50 loài tảo biển làm thuốc vốn có tại Việt Nam, đưa nguồn dược liệu trong nước phát triển bài bản và quy mô hơn.
Siết chặt quản lý đầu vào và nâng cao tiêu chuẩn kiểm nghiệm
