Chẩn đoán nhầm trong y học là một thực tế đáng lo ngại, có thể xảy ra ở bất kỳ đâu và để lại những hậu quả vô cùng đáng tiếc. Nhiều năm trước tại TP.HCM, một bác sĩ bị nhồi máu cơ tim cấp nhưng lại tự chẩn đoán mình bị viêm dạ dày cấp. Ông tự ra y lệnh tiêm thuốc giảm đau và qua đời ngay sau đó, để lại nỗi oan ức lớn cho người điều dưỡng thực hiện y lệnh. Câu chuyện đau lòng này là minh chứng rõ ràng nhất cho thấy y khoa luôn tồn tại những sai số khó lường.
Y học là ngành khoa học thực tiễn đầy thách thức. Từ xưa đến nay, y văn đã ghi nhận không ít trường hợp chẩn đoán sai lệch từ phía thầy thuốc. Không chỉ những bác sĩ trẻ thiếu kinh nghiệm, ngay cả những chuyên gia gạo cội cũng có thể đối mặt với sai lầm trong sự nghiệp hành nghề của mình. Dưới đây là những cặp bệnh lý dễ bị nhầm lẫn trong thực tế lâm sàng tại Việt Nam.
1. Viêm phần phụ, u nang buồng trứng xoắn dễ nhầm với viêm ruột thừa
Đây là một trong những trường hợp nhầm lẫn phổ biến nhất ở bệnh nhân nữ. Nhiều ca lâm sàng chỉ khi tiến hành phẫu thuật mới phát hiện không phải viêm ruột thừa. Nguyên nhân là do viêm phần phụ (đặc biệt là bên phải) hoặc u nang buồng trứng xoắn cũng gây đau vùng hố chậu phải, sốt, và đau nhói khi ấn xuống. Nếu bác sĩ siêu âm chưa có nhiều kinh nghiệm hoặc ổ bụng bệnh nhân có nhiều hơi, việc chẩn đoán sai lệch rất dễ xảy ra. Để hạn chế sai sót, việc thăm khám phụ khoa kỹ lưỡng là vô cùng cần thiết khi tiếp nhận bệnh nhân nữ bị đau hố chậu phải.
2. Viêm túi mật cấp dễ nhầm với viêm dạ dày
Bệnh nhân bị viêm túi mật cấp thường có biểu hiện đau hạ sườn phải lan lên thượng vị kèm ói mửa liên tục. Đối với những người có tiền sử đau dạ dày, bác sĩ rất dễ nhầm lẫn hai bệnh lý này, đặc biệt khi bệnh nhân không bị sốt. Tại một số cơ sở y tế thiếu máy siêu âm hoặc thăm khám qua loa, viêm túi mật cấp do sỏi thường bị bỏ qua. Chỉ đến khi túi mật hoại tử, gây viêm phúc mạc nguy hiểm mới được phát hiện thì đã quá muộn. Bệnh nhân cần chủ động chia sẻ chi tiết về các triệu chứng khó tiêu, đau tức hạ sườn phải sau khi ăn đồ dầu mỡ để bác sĩ có thêm dữ liệu chẩn đoán.
Chẩn đoán nhầm trong y học vẫn thường hay xảy ra và để lại hậu quả đáng tiếc. (Ảnh minh hoạ)
Áp lực từ những ca trực đêm căng thẳng và tình trạng quá tải bệnh viện cũng là tác nhân hàng đầu dẫn đến sự mệt mỏi và sai sót của nhân viên y tế. Về phía người bệnh, cần từ bỏ thói quen tự ý quy kết mọi cơn đau bụng là đau dạ dày thông thường để tránh bỏ lỡ thời điểm vàng cấp cứu.
3. Viêm đáy phổi dễ nhầm với viêm phúc mạc
Đây là sự nhầm lẫn trớ trêu nhưng không hề hiếm gặp. Nhiều bệnh nhân viêm phổi đang điều trị tại khoa nội hoặc hô hấp đột nhiên xuất hiện cơn đau bụng dữ dội ở hai bên hạ sườn rồi lan ra khắp bụng. Bác sĩ khám thấy có dấu hiệu phản ứng phúc mạc và chỉ định mổ cấp cứu. Tuy nhiên, khi mở bụng ra, toàn bộ khoang màng bụng hoàn toàn bình thường. Chỉ đến khi chụp X-quang phổi vào ngày hôm sau, tình trạng viêm thùy dưới phổi nặng mới được xác định rõ ràng. Việc thực hiện đầy đủ chẩn đoán hình ảnh như chụp X-quang ngực thẳng trước khi quyết định phẫu thuật sẽ giúp tránh được những ca mổ oan này.
4. Thủng dạ dày dễ nhầm với nhồi máu cơ tim
Cơn đau dữ dội đột ngột ở vùng thượng vị, lan nhanh lên ngực trái kèm theo vã mồ hôi, nôn ói rất dễ khiến bác sĩ nghĩ ngay đến thủng dạ dày, nhất là trên bệnh nhân có tiền sử loét dạ dày tá tràng. Dù vậy, việc đo điện tâm đồ (ECG) ngay lập tức là bắt buộc để loại trừ nhồi máu cơ tim cấp thể dưới hoành. Sự chủ quan trong việc chẩn đoán có thể phải trả giá bằng cả mạng sống của người bệnh.
Làm thế nào để hạn chế tối đa sai sót y khoa?
Nhờ sự phát triển vượt bậc của công nghệ chẩn đoán hình ảnh hiện đại (như siêu âm, CT-scan, MRI), tỷ lệ chẩn đoán nhầm đã giảm đi đáng kể. Tuy nhiên, để loại bỏ hoàn toàn nguy cơ, bác sĩ cần kết hợp thăm khám lâm sàng tỉ mỉ, hỏi bệnh chi tiết và chỉ định các xét nghiệm cận lâm sàng phù hợp.
Về phía bệnh nhân, việc cung cấp đầy đủ thông tin về tiền sử bệnh, diễn biến cơn đau một cách chính xác nhất sẽ là chìa khóa vàng giúp các y bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị chuẩn xác và kịp thời.
Vào tháng 2 vừa qua, BV Nhi Quảng Nam từng đưa ra tiên lượng sai sót khiến một bé sơ sinh suýt bị chôn sống do gia đình đưa bé về lo hậu sự theo lời khuyên của bác sĩ. May mắn thay, gia đình phát hiện bé vẫn còn thở và đưa đi cấp cứu kịp thời tại BV Quảng Nam. Dù lãnh đạo bệnh viện đã nhận lỗi, đây vẫn là một bài học đắt giá, nhắc nhở toàn ngành y về tinh thần trách nhiệm tối cao đối với mạng sống con người. |
PGS.TS. Nguyễn Hoài Nam – ĐH Y Dược TP.HCM
