Thuốc Corticoid: Tác dụng điều trị và những hệ lụy khôn lường khi lạm dụng
Mặc dù các bác sĩ và chuyên gia y tế liên tục cảnh báo, tình trạng tự ý mua và sử dụng thuốc chứa corticoid vẫn diễn ra phổ biến, dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm. Corticoid được ví như một ‘thần dược’ giảm đau nhanh chóng nhưng cũng là ‘con dao hai lưỡi’ có thể hủy hoại sức khỏe nếu lạm dụng.
Corticoid là gì và được sử dụng như thế nào?
Thuốc corticoid (tên đầy đủ là glucocorticoid) là dòng thuốc kháng viêm mạnh. Trong cơ thể người, hai loại corticoid tự nhiên là cortison và hydrocortison được tiết ra từ vỏ thượng thận. Trong y học, các corticoid tổng hợp được bào chế dưới nhiều dạng khác nhau như dexamethason (thường gọi là thuốc đề-xa hay hột dưa), prednison, prednisolon, methylprednisolon, triamcinolon…
Những tác dụng phụ nguy hiểm khi lạm dụng Corticoid
Về mặt điều trị, corticoid là nhóm thuốc cực kỳ quý nhờ khả năng kháng viêm, chống dị ứng và ức chế miễn dịch mạnh mẽ. Thuốc thường được chỉ định trong điều trị các bệnh lý xương khớp, dị ứng, hen suyễn nặng, bệnh tự miễn và suy tuyến thượng thận.
Tuy nhiên, việc sử dụng corticoid kéo dài không theo chỉ dẫn sẽ gây ra những rối loạn nghiêm trọng cho cơ thể. Thuốc làm ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa đường, đạm, chất béo, gây tích nước và muối…
Không nên tự ý dùng thuốc corticoid bừa bãi để tránh hậu quả đáng tiếc.
Do tác dụng giữ nước và natri, corticoid gây phù nề, xáo trộn phân bố mỡ, khiến mỡ tích tụ nhiều ở vùng mặt, cổ và lưng. Người dùng thuốc lâu ngày sẽ gặp hội chứng Cushing với biểu hiện mặt tròn như mặt trăng, trong khi các cơ ở tay chân lại bị teo nhỏ. Thuốc cũng kích thích cảm giác thèm ăn, khiến người bệnh lầm tưởng mình đang khỏe lên.
Nguy hiểm hơn, corticoid còn gây loãng xương, tăng huyết áp, loét dạ dày tá tràng, giảm sức đề kháng (dễ mắc lao, nấm). Đặc biệt, dùng thuốc liều cao kéo dài có thể gây suy và teo tuyến thượng thận do tuyến này ngừng hoạt động nội tiết tự nhiên.
Đáng lo ngại, nhiều loại thuốc Đông y ‘giả mạo’ (thuốc cam, thuốc tễ bồi bổ) thực chất có trộn thêm corticoid. Chúng giúp người bệnh ăn ngon, ngủ được, giảm đau khớp tức thì nên được ca tụng là ‘thần dược’, nhưng hậu quả lâu dài cho gan, thận là cực kỳ nặng nề.
Cảnh giác với các loại thuốc bôi ngoài da chứa Corticoid
Bên cạnh đường uống và tiêm, corticoid dạng bôi ngoài da (kem, mỡ) như Cortibion, Celestoderme, Synalar, Flucinar, Betneval… cũng bị lạm dụng nghiêm trọng. Nhiều chị em tự ý dùng chúng để trị mụn, thậm chí làm kem dưỡng trắng da.
Việc bôi corticoid lâu ngày sẽ làm teo da, rạn da, mất sức đề kháng dẫn đến nhiễm trùng, nổi mụn trứng cá đỏ li ti khắp mặt. Thuốc cũng có khả năng thấm qua da vào máu gây tác dụng phụ toàn thân.
Đối với trẻ nhỏ, làn da mỏng manh rất dễ hấp thu corticoid vào máu. Việc tự ý bôi thuốc chứa corticoid cho trẻ sơ sinh có thể gây bùng phát nhiễm khuẩn nghiêm trọng. Thực tế đã ghi nhận trường hợp trẻ 2 tháng tuổi bị hoại tử đầu ngón tay phải cắt bỏ chỉ vì người nhà tự ý thoa kem chứa corticoid lên mụn bóng nước.
Lời khuyên từ chuyên gia
Corticoid mang lại hiệu quả trị liệu cao nhưng đi kèm vô số tác hại khôn lường. Để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình, tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc chứa corticoid khi chưa có chỉ định và sự giám sát chặt chẽ từ bác sĩ chuyên khoa.
