Bisphosphonate là nhóm thuốc chống loãng xương phổ biến giúp tăng cường sức khỏe xương khớp. Tuy nhiên, việc lạm dụng hoặc dùng thuốc sai cách có thể dẫn đến tác dụng phụ nghịch lý: gây gãy xương đùi và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe toàn thân.
Cơ chế hoạt động của thuốc chống loãng xương Bisphosphonate
Trong hệ xương luôn tồn tại song song hai loại tế bào: tạo cốt bào (tạo xương) và hủy cốt bào (tiêu xương). Loãng xương xảy ra khi hoạt động của hủy cốt bào vượt trội hơn tạo cốt bào. Bisphosphonate hoạt động bằng cách gắn kết chặt chẽ với canxi trên bề mặt xương, ức chế sự phát triển và đẩy nhanh quá trình tiêu vong tự nhiên của tế bào hủy xương. Đồng thời, thuốc gián tiếp kích thích các tế bào tạo xương phát triển, từ đó cải thiện mật độ xương.
Nhờ những điều chỉnh trong cấu trúc hóa học, nhóm bisphosphonate có nhiều biệt dược như alendronate, clodronate, etidronate, pamidronate, risedronate, tiludronate và zoledronate… Các thuốc này thường được chỉ định cho phụ nữ sau mãn kinh. Tuy nhiên, ở liều cao, thuốc sẽ gắn chặt với tinh thể canxi phosphat (Ca3PO4), gây ra nhiều tác dụng phụ ngoài ý muốn.
Lợi ích lớn đi kèm nhiều tác hại khôn lường
Dù là thuốc hỗ trợ điều trị loãng xương hiệu quả, bisphosphonate lại tiềm ẩn nhiều tác dụng phụ khiến không ít bệnh nhân phải ngưng điều trị. Các triệu chứng phổ biến gồm sốt, đau đầu, giảm canxi, phốt pho và magiê trong máu.
Ảnh hưởng nặng nề đến hệ tiêu hóa: Thuốc có thể gây tổn thương thực quản từ nhẹ đến nặng, bao gồm viêm hoặc loét thực quản thực thể. Đây là tiền đề dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như thủng thực quản hay ung thư hóa. Người bệnh thường có biểu hiện bỏng rát sau xương ức, đau ngực, ợ hơi, buồn nôn và rối loạn tiêu hóa. Tác hại này thường gặp nhất ở clodronate với liều dùng 800mg/ngày.
Đau nhức xương khớp dữ dội: Có tới 75% bệnh nhân gặp phải tình trạng đau xương khớp nghiêm trọng chỉ sau 12 giờ dùng thuốc. Cơn đau thường bắt đầu từ cột sống, sau đó lan sang xương sườn và các chi. Đau đớn dữ dội khiến người bệnh không thể đi lại, và các loại thuốc giảm đau thông thường như paracetamol hay ibuprofen hầu như không mang lại hiệu quả.
Nghịch lý gây gãy xương đùi: Đây là tác dụng phụ đáng ngại nhất của thuốc chống loãng xương. Việc dùng thuốc liều cao hoặc kéo dài sẽ làm giảm quá trình canxi hóa, khiến cấu trúc xương suy yếu dần. Một nghiên cứu tại Canada trên 716 phụ nữ trên 68 tuổi bị gãy xương đùi cho thấy, những người sử dụng bisphosphonate liên tục trên 5 năm có nguy cơ gãy xương cao gấp 2,74 lần so với nhóm chỉ sử dụng tối đa 3 tháng.
Gãy xương đùi là biến chứng đáng lưu ý khi sử dụng bisphosphonate.
Khuyến cáo an toàn khi sử dụng thuốc chống loãng xương
Để giảm thiểu rủi ro biến chứng, người bệnh và bác sĩ cần lưu ý:
- Hạn chế sử dụng thuốc dạng tiêm do nguy cơ cao gây biến chứng thần kinh, tiêu hóa và đau xương dữ dội.
- Nên áp dụng liệu trình điều trị ngắn hạn từ 3-5 tháng, kết hợp nhắc lại không liên tục để tránh tích tụ nồng độ thuốc quá cao trong cơ thể.
- Lựa chọn loại thuốc phù hợp với thể trạng: Ví dụ, etidronate giảm tỷ trọng xương nhiều hơn alendronate, nhưng lại là lựa chọn an toàn hơn cho người có tiền sử viêm loét dạ dày – tá tràng vì ít gây kích ứng tiêu hóa.
