Nhiều người hiện nay, đặc biệt là người cao tuổi, đang có xu hướng tự ý uống aspirin để bảo vệ sức khỏe tim mạch và ngăn ngừa bệnh tật. Tuy nhiên, việc tự ý bổ sung loại thuốc này khi chưa có sự tham vấn từ bác sĩ điều trị là một sai lầm vô cùng tai hại.
Gần đây, nhiều luồng thông tin lan truyền cho rằng việc duy trì uống một liều nhỏ aspirin mỗi ngày có khả năng làm giảm đáng kể nguy cơ mắc nhiều loại bệnh ung thư nguy hiểm. Điều này khiến không ít người ngoài 40 tuổi đổ xô đi mua thuốc sử dụng hàng ngày để bảo vệ cơ thể. Vậy thực hư tác dụng của việc uống aspirin này ra sao?
Tác dụng dược lý thực sự của Aspirin
Bên cạnh ba công dụng quen thuộc là hạ sốt, chống viêm và giảm đau, hoạt chất aspirin còn sở hữu khả năng thứ tư vô cùng đặc biệt: chống kết tập tiểu cầu (ngăn cản các tế bào tiểu cầu tụ lại tạo thành cục máu đông). Nhờ cơ chế ức chế tổng hợp chất thromboxane A2 và prostacyclin trong cơ thể, aspirin hoạt động như một chất ngừa huyết khối hiệu quả. Chính đặc tính ngăn ngừa tắc nghẽn động mạch vành đã giúp aspirin trở thành một liệu pháp quý giá trong việc ngăn chặn các biến chứng tim mạch nguy hiểm dưới sự chỉ định chặt chẽ:
– Phòng ngừa tái phát nhồi máu cơ tim: Bác sĩ thường chỉ định liều dùng aspirin từ 75mg đến 325mg mỗi ngày, có thể kết hợp thêm dipyridamole hoặc streptokinase để tăng hiệu quả làm tan cục máu đông.
– Hạn chế nguy cơ đột quỵ và tai biến mạch máu não: Giúp làm giảm các cơn thiếu máu cục bộ tạm thời do sự xuất hiện của các cục máu đông gây nghẽn mạch.
– Dự phòng biến chứng tắc mạch sau phẫu thuật: Áp dụng phổ biến cho bệnh nhân đặt van tim nhân tạo hoặc thực hiện cầu nối chủ vành.
Những tác hại khôn lường khi lạm dụng Aspirin
Mặc dù là loại thuốc hữu ích, song các chuyên gia y tế luôn cảnh báo người dân không được tự ý uống aspirin để phòng ngừa tiên phát (tức uống ngừa khi chưa có bệnh lý tim mạch rõ ràng). Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ cũng khuyến cáo các bác sĩ không kê đơn aspirin rộng rãi cho những người khỏe mạnh không có nguy cơ bệnh lý. Việc dùng thuốc kéo dài không có chỉ dẫn chỉ mang lại nhiều tác hại hơn lợi ích do cơ thể phải đối mặt trực tiếp với các tác dụng phụ: khó tiêu, buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy, đặc biệt là nguy cơ viêm loét dạ dày tá tràng và xuất huyết tiêu hóa cực kỳ nguy hiểm. Đối với bệnh nhân hen suyễn, tự ý dùng aspirin còn có thể làm khởi phát các cơn hen ác tính.
Hướng dẫn sử dụng Aspirin đúng cách và an toàn
Để hạn chế tối đa các tổn hại lên niêm mạc dạ dày khi điều trị bằng aspirin, bạn cần lưu ý đặc biệt về thời điểm và cách dùng thuốc:
– Uống thuốc khi bụng no: Luôn uống aspirin ngay sau khi ăn để thức ăn đóng vai trò như lớp đệm, ngăn cản tính acid của aspirin (acid acetylsalicylic) tiếp xúc trực tiếp gây hại dạ dày. Nên duy trì thói quen uống vào một giờ cố định sau bữa sáng hoặc bữa trưa.
– Cảnh giác với dạng thuốc viên bao tan trong ruột: Viên uống Aspirin pH8 được bào chế đặc biệt để tan ở ruột và có thể uống khi đói. Tuy nhiên, đây là biệt dược chứa liều cao lên tới 500mg, chỉ dành cho mục đích hạ sốt, kháng viêm xương khớp và tuyệt đối không dùng cho bệnh tim mạch. Bạn không được tự ý bẻ nhỏ hay nghiền nát viên Aspirin pH8 để chia nhỏ liều lượng, vì hành động này sẽ phá hỏng lớp bao bảo vệ dạ dày và gây sai lệch liều lượng nghiêm trọng. Thay vào đó, hãy chọn các dạng bào chế liều thấp chuyên biệt (như gói bột hòa tan hoặc viên nén 75mg, 81mg) để uống sau bữa ăn.
Uống aspirin kéo dài gây ảnh hưởng niêm mạc dạ dày
Thực hư khả năng ngăn ngừa ung thư của Aspirin
Nhiều nghiên cứu khoa học từ lâu đã tìm cách chứng minh khả năng phòng ngừa ung thư đại trực tràng của aspirin nhờ cơ chế ức chế enzym COX-2, từ đó làm giảm chất prostaglandin kích thích phân chia tế bào ác tính. Dù vậy, các báo cáo lâm sàng vẫn còn nhiều điểm mâu thuẫn khi một số nghiên cứu cho thấy thuốc không có hiệu quả bảo vệ rõ rệt, số khác ghi nhận tỷ lệ ngừa bệnh chỉ dao động khoảng 30% – 60%.
Vừa qua, một bài báo trên tạp chí y khoa uy tín *The Lancet* dựa trên khảo sát 25.000 bệnh nhân cho thấy việc duy trì uống aspirin liều thấp hằng ngày trong ít nhất 5 năm giúp giảm tỷ lệ tử vong do ung thư khoảng 21% – 34%. Tuy nhiên, đổi lại người bệnh phải đối mặt với nguy cơ viêm loét đường tiêu hóa và xuất huyết dạ dày vô cùng cao. Cho đến nay, vẫn chưa có bất kỳ hướng dẫn y khoa chính thức nào khuyên dùng aspirin để phòng ngừa ung thư. Vì thế, người dân tuyệt đối không tự ý uống aspirin bừa bãi theo các tin đồn thiếu căn cứ để tránh rơi vào cảnh tiền mất tật mang.
