Nguyên nhân gây bệnh zona thần kinh
Bệnh zona (Herpes Zoster) do virus hướng da – thần kinh ngoại biên mang tên Varicella-Zoster (hoặc Strogiloplas zonae) gây ra. Các yếu tố thuận lợi kích hoạt virus hoạt động bao gồm: nhiễm trùng cấp và mãn tính (viêm phổi, lao, giang mai, sốt siêu vi…), căng thẳng tinh thần kéo dài, suy nhược thần kinh và thể lực, hoặc do hệ miễn dịch suy giảm ở người lớn tuổi.
Triệu chứng lâm sàng và các thể bệnh thường gặp
Ở thể nặng, bệnh nhân thường bị sốt, rét run và đặc biệt là cảm giác đau rát như bỏng, buốt từng cơn tại vùng da sắp phát bệnh. Triệu chứng đau này dễ khiến người bệnh nhầm lẫn với đau thần kinh tọa, đau cột sống.
Sau khoảng 12 – 24 giờ từ khi xuất hiện dấu hiệu tiền triệu, các mảng da đỏ, hơi nề nhẹ sẽ xuất hiện dọc theo đường đi của dây thần kinh. Tiếp đó, các mụn nước, bọng nước chứa dịch trong sẽ mọc lên thành từng chùm như chùm nho. Sau vài ngày, mụn nước chuyển đục, hóa mủ rồi vỡ ra đóng vảy. Nếu không bị bội nhiễm, các tổn thương này sẽ lành sau 2 – 3 tuần và để lại sẹo nhỏ hơi lõm.
Các hình thái tổn thương đặc trưng do virus zona gây ra.
Bệnh zona có thể xuất hiện ở nhiều vị trí như: zona liên sườn, zona ngực – bụng, zona cổ – vai – cánh tay, zona sinh dục… Đặc biệt nguy hiểm là zona mắt (gây viêm màng tiếp hợp, viêm giác mạc, thậm chí mù lòa) và zona hạch gối (gây ù tai, điếc, liệt mặt).
Các loại thuốc điều trị zona dứt điểm
1. Thuốc kháng virus – Liệu pháp tiên quyết
Để ngăn chặn sự nhân lên của virus, việc dùng thuốc kháng virus sớm là bắt buộc:
- Acyclovir: Liều dùng cho người lớn và trẻ em trên 12 tuổi theo chỉ định của bác sĩ. Cần giảm liều ở bệnh nhân suy thận và thận trọng với phụ nữ mang thai 3 tháng đầu.
- Valacyclovir: Tiền chất của acyclovir, giúp đạt nồng độ trong máu cao gấp 3 – 5 lần đường uống thông thường.
- Famciclovir: Tiền chất của penciclovir, hỗ trợ rút ngắn thời gian phát tán virus và giúp vết thương nhanh lành hơn.
2. Thuốc điều trị triệu chứng và giảm đau
- Kháng sinh: Phối hợp khi có dấu hiệu hoặc nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn.
- Thuốc hạ sốt, giảm đau thông thường: Paracetamol kết hợp vitamin nhóm B liều cao.
- Thuốc chống trầm cảm 3 vòng (Amitriptylin): Sử dụng khi bệnh nhân đau dữ dội. Cần thận trọng tác dụng phụ như bí tiểu, khô miệng, nhịp tim nhanh.
- Thuốc giảm đau thần kinh (Gabapentin): Giúp giảm đau hiệu quả nhưng gây buồn ngủ, chống chỉ định cho người vận hành máy móc, tàu xe.
3. Chăm sóc và sát trùng tại chỗ
Trong 3 – 5 ngày đầu, bôi các dung dịch sát khuẩn như xanh methylen, milian hoặc castellani. Khi tổn thương bắt đầu khô, có thể bôi kem kháng sinh (như Foban) để ngừa bội nhiễm và hạn chế sẹo.
Cách phòng ngừa di chứng đau thần kinh sau zona
Di chứng đáng sợ nhất của bệnh là đau thần kinh sau zona do virus phá hủy các đầu mút thần kinh. Để phòng ngừa biến chứng này, người bệnh bắt buộc phải điều trị bằng thuốc kháng virus liều tối ưu ngay trong 24 – 48 giờ đầu tiên khi xuất hiện triệu chứng. Ngoài ra, việc nghỉ ngơi tuyệt đối, bổ sung dinh dưỡng nâng cao đề kháng đóng vai trò quyết định giúp cơ thể mau phục hồi.
