Cập nhật Hướng dẫn Mới nhất trong Điều trị Thoái hóa Khớp
PGS. TS. Nguyễn Mai Hồng – Nguyên Trưởng khoa Cơ xương khớp, Bệnh viện Bạch Mai
Thoái hóa khớp là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tàn phế trên toàn cầu. Theo các dự báo y khoa, tỷ lệ người mắc bệnh lý này sẽ gia tăng nhanh chóng trong những thập kỷ tới. Trong đó, thoái hóa khớp gối là tình trạng phổ biến nhất ở chi dưới, gây ra các cơn đau nhức kéo dài, hạn chế khả năng vận động và làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống của người bệnh. Hiện nay, tỷ lệ thoái hóa khớp gối có triệu chứng lâm sàng dao động khoảng 4,2% – 15,5%, tăng dần theo độ tuổi và chịu ảnh hưởng lớn bởi yếu tố vùng miền cũng như trình độ dân trí.
Dù y học hiện đại chưa tìm ra phương pháp điều trị dứt điểm hoàn toàn thoái hóa khớp, các phác đồ điều trị hiện nay chủ yếu tập trung vào mục tiêu giảm đau, chống viêm và bảo tồn tối đa chức năng vận động của khớp.
Các liệu pháp điều trị thoái hóa khớp gối hiện nay
Phác đồ quản lý và điều trị bệnh lý này thường được chia thành hai nhóm chính: liệu pháp không dùng thuốc và liệu pháp dùng thuốc.
1. Liệu pháp không dùng thuốc
- Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng: Đây là nền tảng cốt lõi trong việc giảm đau, cứng khớp, tăng cường sức mạnh cơ quanh khớp và cải thiện chức năng vận động hằng ngày. Các phương pháp phổ biến bao gồm: sóng siêu âm trị liệu, dòng điện xung, kích thích cơ, nhiệt trị liệu (nóng/lạnh), xoa bóp, châm cứu và các bài tập kéo giãn cơ.
- Can thiệp ngoại khoa: Phẫu thuật nội soi khớp (rửa khớp, dọn dẹp dị vật, tạo hình sụn, kích thích xương) hoặc phẫu thuật thay khớp gối nhân tạo được chỉ định cụ thể cho từng cá nhân khi các biện pháp bảo tồn không còn hiệu quả.
2. Liệu pháp dùng thuốc theo các khuyến cáo quốc tế
Việc sử dụng thuốc điều trị thoái hóa khớp cần được cá thể hóa cao độ nhằm đạt hiệu quả giảm đau tối ưu và hạn chế tối đa tác dụng phụ.
- Khuyến cáo ESCEO 2019: Hướng dẫn từ Hội Quốc tế về Loãng xương và Viêm khớp đề xuất bắt đầu ngay từ Bước 1 với nhóm thuốc điều trị triệu chứng tác dụng chậm (SYSADOA) như Glucosamine Sulfate dạng tinh thể, Diacerein hoặc chất không xà phòng hóa từ bơ và đậu nành (ASU). Các thử nghiệm lâm sàng đã chứng minh tính an toàn và hiệu quả cải thiện triệu chứng của nhóm này.
- Khuyến cáo ACR 2019: Trái lại, Trường Cao đẳng Thấp khớp học Hoa Kỳ (ACR) không đưa ra khuyến cáo mạnh mẽ cho nhóm SYSADOA. Theo ACR, bên cạnh các biện pháp không dùng thuốc (luôn là cốt lõi), việc kiểm soát triệu chứng dựa chủ yếu vào nhóm thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) ức chế chọn lọc COX-2 (ví dụ: Celecoxib). Đây là nhóm thuốc giữ vai trò then chốt trong kiểm soát đau và viêm khớp ở cả bàn tay, khớp háng và khớp gối. Ngoài ra, các lựa chọn giảm đau khác bao gồm Capsaicin bôi tại chỗ, Acetaminophen, Duloxetine hoặc Tramadol.
Các nhóm thuốc điều trị tác dụng chậm (SADOAs)
Nhóm thuốc tác dụng chậm điều trị thoái hóa khớp (SADOAs) bao gồm Axit Hyaluronic, D-glucosamine Sulphate, Chondroitin Sulphate và Diacerein. Nhóm này được chia nhỏ thành:
- SYSADOA: Thuốc điều trị triệu chứng tác dụng chậm.
- DMOAD: Thuốc có khả năng làm thay đổi cấu trúc hoặc làm chậm tiến trình bệnh.
Cơ chế tác động của nhóm thuốc này hoạt động thông qua việc ức chế các chất trung gian gây viêm, phong tỏa thụ thể cảm nhận đau và cải thiện độ đàn hồi, bôi trơn của sụn khớp.
Xu hướng điều trị mới và các liệu pháp sinh học tương lai
Sự tiến bộ của y học hiện đại đã mở ra nhiều hướng đi đột phá trong việc bảo tồn khớp:
- Liệu pháp tiêm nội khớp: Tiêm huyết tương giàu tiểu cầu (PRP) và tiêm tế bào gốc đang nhận được sự quan tâm lớn từ cả chuyên gia và người bệnh. Mặc dù cho thấy nhiều phản hồi tích cực trên lâm sàng về việc giảm đau và tái tạo sụn, các phương pháp này vẫn đang tiếp tục được nghiên cứu sâu hơn trước khi được đưa vào khuyến cáo điều trị thường quy của các hiệp hội chuyên ngành toàn cầu.
- Thuốc sinh học và thuốc nhắm trúng đích: Các thử nghiệm lâm sàng mới đang hướng tới việc sử dụng Methotrexate, Bisphosphonate, Strontium Ranelate, Denosumab hoặc các kháng thể kháng TNF-alpha, thuốc ức chế IL-6, TNF-beta. Đặc biệt là các nghiên cứu về thuốc ức chế yếu tố tăng trưởng thần kinh (NGF), hệ thống truyền tín hiệu Wnt, yếu tố phát triển FGF tiêm nội khớp, hay thuốc ức chế enzyme phân hủy collagen MMP hứa hẹn sẽ mang lại bước tiến nhảy vọt trong tương lai gần.
- Tái tạo mô sinh học: Với sự phát triển vượt bậc của công nghệ tế bào, các phương pháp tiên tiến như cấy ghép tế bào sụn tự thân nuôi cấy và liệu pháp gen đang hứa hẹn tạo nên những đột phá vĩ đại, mở ra cơ hội phục hồi sụn khớp toàn diện cho bệnh nhân thoái hóa khớp trong tương lai.
