Thoái hóa khớp thường được mặc định là căn bệnh của tuổi già. Tuy nhiên, thực tế đáng lo ngại là ngày càng nhiều người trẻ dưới 40 tuổi cũng gặp phải tình trạng này. Bệnh lý không chỉ gây đau đớn dữ dội mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất lao động và chất lượng cuộc sống.
Những nguyên nhân hàng đầu gây thoái hóa khớp sớm
Theo PGS-TS Nguyễn Văn Thắng (Khoa Xương khớp, BV Chấn thương chỉnh hình TP.HCM), thoái hóa khớp là hiện tượng tổn thương các cấu trúc quan trọng bao gồm sụn khớp, xương dưới sụn và màng khớp. Bệnh thường xuất hiện sớm tại các khớp lớn, chịu lực nặng liên tục như khớp gối, khớp háng, cột sống và khớp vai.
Dấu hiệu nhận biết điển hình của bệnh là sưng, nóng, đỏ, đau, hạn chế vận động hoặc có tiếng lục cục phát ra từ khớp. Trong đó, đau khớp là triệu chứng khiến người bệnh lo lắng nhất. Tuy nhiên, các biểu hiện lâm sàng ban đầu thường khá mơ hồ. Đã có nhiều trường hợp bệnh nhân bị các khối u xương (như bướu đại bào xương, bướu nguyên bào sụn, ung thư xương) bị chẩn đoán nhầm thành viêm khớp hoặc thoái hóa khớp thông thường.
Do đó, để đưa ra kết luận chính xác nhất, người bệnh cần thực hiện các chẩn đoán cận lâm sàng như chụp X-quang, cộng hưởng từ (MRI), siêu âm khớp, xét nghiệm máu, dịch khớp hoặc nội soi, sinh thiết khi cần thiết.
Về nguyên nhân, thoái hóa khớp được chia làm hai nhóm chính:
Thoái hóa khớp nguyên phát: Liên quan mật thiết đến quá trình lão hóa tự nhiên, sự suy giảm nội tiết tố ở phụ nữ mãn kinh, yếu tố di truyền hoặc do các động tác lặp đi lặp lại hàng ngày gây mòn sụn khớp.
Thoái hóa khớp thứ phát: Xuất phát từ các bệnh lý như loãng xương, chấn thương thể thao hoặc tai nạn, tình trạng lệch trục khớp. Đáng chú ý, thừa cân béo phì là nguyên nhân thứ phát hàng đầu gây áp lực quá tải lên các khớp chi dưới. Ngoài ra, việc lạm dụng thuốc chứa corticoid hay các bệnh nội tiết như cường tuyến yên, cường tuyến thượng thận cũng thúc đẩy quá trình này diễn ra nhanh hơn.
Để phòng ngừa thoái hóa khớp hiệu quả, bác sĩ Thắng khuyến cáo mọi người cần kiểm soát cân nặng hợp lý, tập luyện thể thao đều đặn và tránh thói quen đứng, ngồi hoặc nằm một chỗ quá lâu. Đặc biệt, cần hạn chế tối đa các tư thế xấu như ngồi xổm vì nó gây áp lực cực lớn lên khớp gối và cột sống thắt lưng.
Phương pháp điều trị cá nhân hóa cho từng bệnh nhân
Vì thoái hóa khớp do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra, quan điểm chỉ dùng một loại thuốc để chữa khỏi hoàn toàn là một sai lầm nghiêm trọng. Việc điều trị cần tuân thủ phác đồ toàn diện:
Điều trị từ căn nguyên: Tùy thuộc vào nguyên nhân cụ thể để xử lý. Nếu do viêm khớp thì phải trị viêm, nếu do chấn thương thì cần phục hồi tổn thương khớp.
Kháng viêm và giảm đau: Sử dụng các nhóm thuốc giảm đau, kháng viêm không steroid (NSAID) theo chỉ định của bác sĩ để cải thiện chất lượng sống, tuyệt đối không tự ý lạm dụng corticoid.
Giảm tải cho khớp: Người bệnh cần giảm cân, tránh các hoạt động mạnh như chạy nhảy, bê vác vật nặng khi khớp đang bị tổn thương.
Bổ sung dưỡng chất hỗ trợ: Bác sĩ có thể chỉ định thêm các chất nuôi dưỡng sụn khớp và ngừa loãng xương như glucosamine, chondroitin, canxi, vitamin D, alendronate…
Bên cạnh đó, người bệnh vẫn cần duy trì vận động nhẹ nhàng với cường độ phù hợp để tránh cứng khớp. Chỉ khi các phương pháp điều trị nội khoa không mang lại hiệu quả, bác sĩ mới cân nhắc đến các can thiệp ngoại khoa như nội soi cắt lọc, đục xương chỉnh trục hoặc thay khớp nhân tạo.
“Hãy cân bằng giữa thời gian làm việc và nghỉ ngơi để cơ thể có cơ hội tái tạo năng lượng. Đau chính là tín hiệu cảnh báo sớm, bạn cần dừng ngay các hoạt động gây đau để bảo vệ hệ xương khớp của mình”, PGS-TS Thắng nhắn nhủ.
