Khi tuổi tác ngày càng tăng, cơ thể bắt đầu bước vào quá trình lão hóa tự nhiên. Lúc này, các tế bào sụn vốn không thể sinh sản hay tái tạo lại bị suy giảm chức năng tổng hợp collagen và mucopolysaccharid. Điều này khiến sụn khớp mất dần tính đàn hồi, giảm khả năng chịu lực. Đồng thời, lượng dịch khớp bôi trơn giúp khớp vận động trơn tru cũng suy giảm đáng kể theo thời gian.
Thoái hóa khớp có thể xảy ra ở bất kỳ vị trí khớp nào trên cơ thể như khớp háng, khớp cổ chân, khớp cổ tay… Tuy nhiên, phổ biến và nghiêm trọng nhất vẫn là thoái hóa khớp gối do đây là bộ phận phải nâng đỡ hầu hết trọng lượng của toàn bộ cơ thể. Khi khớp gối bị thoái hóa thường kèm theo phản ứng viêm, gây sưng to, đau đớn và cản trở nghiêm trọng đến hoạt động đi lại hàng ngày.
Nguyên nhân gây ra tình trạng thoái hóa khớp gối
Có rất nhiều yếu tố nguy cơ thúc đẩy và làm tăng nhanh quá trình hủy hoại khớp gối, bao gồm:
– Dị dạng bẩm sinh hệ cơ xương khớp: Các tình trạng như lệch trục khớp, dây chằng lỏng lẻo hay khớp bất đối xứng. Điển hình là hai dạng bất thường trục chi dưới: khớp gối vẹo trong (chân vòng kiềng hình chữ O – hai gối tách xa nhau khi đứng thẳng) làm dồn trọng tâm và tăng lực đè nặng lên khoang trong gối, dẫn tới thoái hóa khớp bên trong. Ngược lại, khớp gối vẹo ngoài (chân chữ X – hai gối sát nhau nhưng cổ chân tách xa) sẽ gây biểu hiện thoái hóa ngược lại.
– Thừa cân, béo phì: Trọng lượng cơ thể quá tải là áp lực đè nặng liên tục lên sụn khớp, khiến người béo phì có tỷ lệ mắc thoái hóa khớp gối cao hơn hẳn người bình thường.
– Chấn thương và bệnh lý thứ phát: Thoái hóa khớp gối còn xuất hiện sau các chấn thương cơ học như gãy xương đùi, xương chày, xương bánh chè nội khớp; đứt dây chằng khớp gối; tổn thương sụn chêm (tấm đệm trung gian cực kỳ quan trọng giữa xương đùi và xương chày). Ngoài ra, nhiễm khuẩn khớp gối hay viêm khớp dạng thấp cũng là những nguyên nhân phổ biến.
Các biểu hiện và triệu chứng thoái hóa khớp gối dễ nhận biết
– Đau khớp gối dai dẳng: Cơn đau có tính chất cơ học, đau tăng mạnh khi vận động, đi lại nhiều, leo cầu thang, ngồi gấp gối lâu hoặc chuyển tư thế từ ngồi sang đứng và ngược lại; đau sẽ thuyên giảm rõ rệt khi người bệnh nghỉ ngơi.
– Hạn chế khả năng vận động: Người bệnh gặp khó khăn lớn khi thực hiện các động tác gập hoặc duỗi thẳng gối. Khi cử động, khớp có thể phát ra tiếng lạo xạo, lục cục bên trong.
– Cứng khớp buổi sáng: Tình trạng khớp bị cứng, khó cử động vào buổi sáng khi vừa thức dậy, thường kéo dài dưới 30 phút và cải thiện sau khi người bệnh cố gắng co duỗi, xoa bóp.
– Khó cử động sau khi bất động: Khớp gối dễ bị cứng sau một thời gian dài không hoạt động, cần phải cố gắng cử động một lúc mới trở lại bình thường.
– Teo cơ đùi hoặc cẳng chân: Xuất hiện do người bệnh hạn chế vận động chân đau trong thời gian dài.
– Tràn dịch khớp gối: Khớp có thể bị sưng to do có nước (dịch khớp dôi dư) nhưng không có biểu hiện viêm nóng đỏ.
– Biến dạng chân: Chân bị lệch trục rõ rệt thành kiểu vòng kiềng chữ O hoặc chữ X, lâu dần sẽ dẫn đến mất hoàn toàn chức năng vận động.
Các phương pháp điều trị thoái hóa khớp gối hiệu quả
Phương pháp điều trị không phẫu thuật (Áp dụng cho giai đoạn đầu)
– Thay đổi lối sống và kiểm soát cân nặng: Chủ động giảm cân để giảm tải cho khớp gối. Tránh các tư thế có hại như ngồi xổm, ngồi xếp bằng, hạn chế tối đa leo cầu thang hay dốc cao, không khiêng vác nặng. Phụ nữ cần hạn chế đi giày cao gót và có thể sử dụng nẹp gối hỗ trợ trong các đợt đau cấp.
– Vật lý trị liệu: Giúp giảm đau, sửa tư thế xấu, duy trì dinh dưỡng cơ cạnh khớp và điều trị đau gân cơ kết hợp thông qua các biện pháp massage, nhiệt trị liệu.
– Tập luyện khoa học: Có thể tập chạy bộ nhẹ nhàng nếu phim X-quang cho thấy khe khớp vẫn bình thường. Ngoài ra, đi bộ vừa sức hoặc đạp xe đạp tại chỗ là các bài tập vô cùng lý tưởng.
– Chế độ dinh dưỡng phòng loãng xương: Đảm bảo khẩu phần ăn uống cân đối, bổ sung đầy đủ các chất dinh dưỡng, đặc biệt là canxi và vitamin D.
Phương pháp điều trị nội khoa bằng thuốc
– Thuốc kháng viêm, giảm đau: Hỗ trợ giảm nhanh tình trạng sưng viêm và đau nhức. Tuy nhiên, nhóm thuốc này tiềm ẩn nhiều tác dụng phụ lên hệ tiêu hóa nên cần được sử dụng dưới sự theo dõi chặt chẽ của bác sĩ.
– Tiêm Corticoid nội khớp: Mang lại hiệu quả giảm đau nhanh chóng và kéo dài vài tháng. Mặc dù vậy, phương pháp này đòi hỏi sự thận trọng cực kỳ cao do nguy cơ nhiễm trùng khớp rất nguy hiểm và khó điều trị. Khuyến cáo không thực hiện quá 2 đợt tiêm/năm.
– Sử dụng thuốc chống thoái hóa khớp tác dụng chậm: Bổ sung các hoạt chất nuôi dưỡng sụn khớp như Glucosamine sulfat, Diacerein, Chondroitin sulfat, hay Acid Hyaluronic.
Phương pháp can thiệp ngoại khoa (Áp dụng cho giai đoạn nặng)
Khi bệnh đã tiến triển nặng, các biện pháp điều trị nội khoa bằng thuốc không còn mang lại hiệu quả, bác sĩ sẽ chỉ định các phương pháp ngoại khoa như: phẫu thuật nội soi khớp, đục xương chỉnh trục hoặc phẫu thuật thay khớp gối nhân tạo nhằm khôi phục khả năng vận động cho bệnh nhân.
