Chuột rút (hay còn gọi là vọp bẻ) là tình trạng co thắt cơ đột ngột gây đau đớn, có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi. Tuy nhiên, người cao tuổi (NCT) là đối tượng dễ gặp phải chứng bệnh này nhất, đặc biệt là vào ban đêm khi đang ngủ.
Theo các số liệu thống kê y tế, có đến 1/3 số người trên 60 tuổi và khoảng một nửa số người từ 80 tuổi trở lên thường xuyên bị hành hạ bởi các cơn chuột rút ban đêm. Đáng lo ngại hơn, khoảng 40% trong số họ bị chuột rút từ 3 lần trở lên mỗi tuần, thậm chí có người phải chịu đựng tình trạng này mỗi ngày, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến giấc ngủ và sức khỏe.
Nguyên nhân gây ra hiện tượng chuột rút về đêm ở người cao tuổi
Tình trạng chuột rút ban đêm xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, chủ yếu liên quan đến sự thiếu hụt oxy cung cấp cho cơ bắp hoặc rối loạn các chất điện giải quan trọng như canxi, kali và magie trong máu. Dưới đây là những yếu tố phổ biến nhất:
- Vận động quá sức: Người cao tuổi dù có sức khỏe tốt nhưng nếu làm việc nặng, tập luyện thể thao cường độ cao liên tục không nghỉ ngơi cũng rất dễ bị chuột rút do cơ bắp quá tải.
- Tư thế không đúng: Việc đứng hoặc ngồi quá lâu một chỗ, nằm ngủ sai tư thế, hoặc giữ nguyên một tư thế trong thời gian dài làm suy giảm tuần hoàn máu, khiến lượng oxy cung cấp cho các cơ bị thiếu hụt.
- Mất nước và chất điện giải: Khi lao động nặng hoặc chơi thể thao đổ nhiều mồ hôi nhưng không được bù nước kịp thời sẽ làm tăng nguy cơ chuột rút. Bên cạnh đó, thói quen lười uống nước của người già (do sợ đi tiểu đêm) cũng là nguyên nhân chính dẫn đến thiếu nước và điện giải.
- Ảnh hưởng của thời tiết lạnh: Đi bơi lúc chiều muộn hoặc ngủ ban đêm không giữ ấm chân dễ khiến cơ bị co rút do lạnh.
- Bệnh lý mãn tính: Chuột rút về đêm thường là hệ quả của các bệnh lý như đái tháo đường, loãng xương, suy tuyến giáp, rối loạn thần kinh thực vật, thiếu máu, Parkinson, xơ gan, hoặc các bệnh về mạch máu ở hai chân (suy giãn tĩnh mạch, tắc mạch).
- Tác dụng phụ của thuốc: Việc sử dụng một số nhóm thuốc điều trị dài ngày như thuốc lợi tiểu, thuốc hạ mỡ máu (statin), thuốc chống trầm cảm, thuốc hạ huyết áp (nifedipine), thuốc trị dạ dày (cimetidine), hay thuốc giãn phế quản cũng làm gia tăng tần suất bị vọp bẻ.
Cách xử trí nhanh khi bị chuột rút đột ngột ban đêm
Cơn chuột rút thường ập đến bất ngờ vào ban đêm khi đang ngủ ngon, gây đau đớn dữ dội ở vùng bắp chân, bàn chân hoặc các ngón chân. Khi đối mặt với tình huống này, hãy áp dụng ngay các bước xử lý sau:
- Duỗi thẳng và uốn cong chân: Nhẹ nhàng duỗi thẳng chân bị chuột rút, dùng tay kéo ngược các ngón chân về phía sau (hướng về phía cơ thể), đồng thời ép mạnh tay vào gót chân để kéo căng cơ bắp chân. Ban đầu bạn có thể cảm thấy đau hơn, nhưng cơn đau sẽ nhanh chóng dịu đi khi cơ giãn ra và máu lưu thông trở lại.
- Massage, xoa bóp: Khi cơ đã giảm co thắt, hãy xoa bóp nhẹ nhàng vùng bắp thịt bị ảnh hưởng để kích thích tuần hoàn máu, tránh tái phát.
- Làm ấm vùng cơ: Sử dụng dầu nóng để thoa lên vùng bị chuột rút, chườm ấm hoặc tắm nước ấm. Trường hợp ngược lại, bạn cũng có thể chườm đá lạnh để giảm đau nhanh.
- Vận động nhẹ: Hãy cố gắng đứng dậy, đi lại nhẹ nhàng hoặc lắc lư hai chân để máu huyết lưu thông đều khắp.
Lưu ý quan trọng: Đa số các trường hợp chuột rút về đêm là lành tính. Tuy nhiên, nếu hiện tượng này đi kèm các triệu chứng bất thường khác như thèm ăn/uống nhiều, sụt cân hoặc tăng cân đột ngột, sợ lạnh, mệt mỏi kéo dài, da xanh xao, hoặc đau chân khi đi bộ quãng ngắn, bạn cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám, phòng ngừa các bệnh lý tiềm ẩn như tắc nghẽn động mạch hay biến chứng tiểu đường.
Biện pháp phòng ngừa chuột rút về đêm hiệu quả
Để hạn chế tối đa các cơn co rút cơ đau đớn vào ban đêm, người cao tuổi nên chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa sau:
- Duy trì vận động vừa sức: Tập thể dục đều đặn hàng ngày bằng các bài đi bộ, co duỗi cổ tay, cổ chân. Nên thực hiện động tác kéo căng cơ bắp chân vài phút trước khi đi ngủ.
- Uống đủ nước: Đảm bảo uống từ 1.5 đến 2 lít nước mỗi ngày. Khi làm việc hay vận động ra nhiều mồ hôi, cần bổ sung nước có pha muối nhạt hoặc nước bù điện giải.
- Chế độ dinh dưỡng khoa học: Tăng cường ăn rau xanh trong bữa ăn chính. Bổ sung các loại trái cây giàu kali và magie như chuối, cam, đu đủ, xoài, lựu, nho, cà chua… Đồng thời, tuyệt đối hạn chế hoặc kiêng hẳn rượu, bia.
- Giữ ấm cơ thể: Tránh tắm nước quá lạnh, đặc biệt là vào chiều tối. Khi ngủ cần chú ý giữ ấm đôi chân.
