Tìm hiểu về bệnh thống phong (bệnh Gút)
Bệnh thống phong (hay còn gọi là bệnh gút) là một trong những căn bệnh về xương khớp lâu đời nhất trong lịch sử loài người. Các nhà khảo cổ thậm chí đã phát hiện dấu vết của sỏi urát trong các xác ướp Ai Cập có niên đại từ 5000 năm trước Công nguyên. Thời cổ đại, các danh y nổi tiếng như Hippocrates, Seneca hay Galen đã mô tả chi tiết về căn bệnh này. Thống phong còn được mệnh danh là “bệnh của hoàng gia” hay “bệnh của nhà giàu” bởi nó thường xuất hiện ở giới quý tộc – những người có chế độ ăn giàu đạm, nhiều thịt và rượu bia, vốn chứa lượng purin cực cao – nguyên liệu chính tạo ra acid uric trong máu.
Ngày nay, bệnh không còn là đặc quyền của giới thượng lưu. Tại Mỹ, số liệu thống kê cho thấy có khoảng 11,5 triệu người mắc bệnh, trong đó 5% gặp phải các cơn đau khớp dữ dội. Nam giới có tỷ lệ mắc bệnh cao gấp 7 lần so với nữ giới, thường tập trung ở độ tuổi từ 30 đến 40.
Các yếu tố nguy cơ gây bệnh thống phong
Những đối tượng dễ mắc bệnh thống phong bao gồm người bị béo phì, người nghiện rượu, người mắc bệnh thận, cao huyết áp, hoặc có chế độ ăn nhiều thịt kéo dài. Việc sử dụng thuốc lợi tiểu nhóm Thiazide lâu ngày cũng là một yếu tố nguy cơ lớn. Bên cạnh đó, các nghiên cứu gần đây chỉ ra bệnh có tính chất di truyền gia đình và thường đi kèm với các bệnh lý khác như đa u tủy, thiếu máu huyết tán, hay loạn sản tủy.
4 giai đoạn phát triển của bệnh thống phong
Bệnh thống phong tiến triển âm thầm qua 4 giai đoạn cụ thể:
- Giai đoạn 1: Tăng acid uric máu không triệu chứng. Người bệnh hoàn toàn không có biểu hiện lâm sàng và thường chỉ tình cờ phát hiện khi làm xét nghiệm máu định kỳ.
- Giai đoạn 2: Cơn đau thống phong cấp tính. Xuất hiện đột ngột với tình trạng viêm khớp, sưng đỏ và đau nhức dữ dội. Nếu không điều trị, cơn đau vẫn có thể tự thuyên giảm sau vài ngày khiến người bệnh chủ quan bỏ qua.
- Giai đoạn 3: Giai đoạn trung gian (Tái hồi mãn tính). Cơn đau tạm lắng xuống nhưng sẽ nhanh chóng quay trở lại với tần suất dày hơn.
- Giai đoạn 4: Thống phong mãn tính có hạt tophi. Đây là giai đoạn cuối khi các khối u chứa tinh thể muối urat (hạt tophi) hình thành quanh khớp. Giai đoạn này gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như sỏi thận, suy thận, hủy hoại khớp, biến dạng xương, loét da khó lành, chèn ép thần kinh gây hội chứng ống cổ tay, thậm chí liệt hạ chi do ảnh hưởng đến tủy sống.
Mối liên hệ giữa chấn thương và cơn gút cấp
Chấn thương cơ học là yếu tố kích hoạt mạnh mẽ cơn đau gút. Khi một khớp bị va đập hoặc tổn thương, các tinh thể muối urát tích tụ xung quanh sẽ phóng thích thẳng vào ổ khớp, gây ra phản ứng viêm dữ dội. Người bệnh thường lầm tưởng đây chỉ là vết bong gân thông thường do chấn thương mà bỏ qua việc tầm soát bệnh thống phong.
Thống kê cho thấy sau cơn đau cấp đầu tiên, có đến 62% bệnh nhân sẽ tái phát trong vòng 1 năm, chỉ 7% không bị đau lại và số còn lại sẽ tái phát trong khoảng từ 2 đến 10 năm. Có khoảng 10% ca bệnh sẽ tiến triển nặng thành hạt tophi ở giai đoạn cuối.
Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh thống phong (Wallace & Star)
Để chẩn đoán xác định bệnh thống phong, các bác sĩ thường dựa vào tiêu chuẩn Wallace đã được Star bổ sung, bao gồm 12 tiêu chí lâm sàng và cận lâm sàng:
- Có tiền sử ít nhất một cơn đau khớp cấp tính.
- Tình trạng viêm khớp tiến triển cực kỳ dữ dội chỉ trong vòng một ngày.
- Cơn đau chỉ khu trú ở một khớp duy nhất.
- Vùng da bao quanh khớp bị đỏ ửng.
- Sưng hoặc đau khớp bàn ngón chân cái một bên.
- Xuất hiện các khối u hạt tophi dưới da.
- Nồng độ acid uric trong máu tăng cao.
- Hình ảnh X-quang khớp sưng không đối xứng.
- X-quang khớp phát hiện các nang dưới vỏ xương không có sự hủy hoại kèm theo.
- Đau một bên khớp cổ chân.
- Đau khớp bàn ngón chân cái.
- Kết quả cấy dịch khớp âm tính với vi khuẩn trong đợt cấp.
Bệnh nhân chỉ cần đáp ứng từ 6 trên tổng số 12 tiêu chuẩn nêu trên là đủ điều kiện chẩn đoán mắc bệnh thống phong.
Nguyên tắc điều trị bệnh thống phong hiệu quả
Điều trị bệnh thống phong cần kết hợp giữa kiểm soát cơn đau cấp và duy trì nồng độ acid uric máu ổn định lâu dài:
1. Điều trị cơn đau cấp tính
Sử dụng các loại thuốc kháng viêm nhanh kết hợp nghỉ ngơi tối đa cho khớp bị đau. Các thuốc thường dùng bao gồm: Colchicine, thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) như Indomethacin, Corticotrophin (ACTH) hoặc Corticosteroid (uống hoặc tiêm trực tiếp vào ổ khớp).
2. Điều trị giai đoạn mãn tính
- Kiểm soát acid uric: Duy trì nồng độ acid uric máu dưới 6 mg/dL để ngừa tái phát cơn đau, và dưới 5 mg/dL để hỗ trợ làm tiêu dần các hạt tophi.
- Chế độ ăn uống và sinh hoạt: Thực hiện chế độ ăn nghèo purin (hạn chế hải sản, thịt đỏ, phủ tạng động vật), kiêng rượu bia tuyệt đối. Lưu ý tránh giảm cân quá đột ngột vì có thể kích hoạt cơn gút cấp.
- Dùng thuốc duy trì: Sử dụng các thuốc hạ acid uric như Allopurinol, Probenecid theo chỉ định của bác sĩ. Bệnh nhân cần ý thức rằng việc điều trị thống phong là suốt đời.
3. Xử lý hạt tophi và chỉ định phẫu thuật
Các khối u tophi khi phát triển quá lớn có thể bị vỡ, rò rỉ chất dịch màu trắng như phấn ra ngoài, rất dễ dẫn đến nhiễm trùng thứ phát và cực kỳ khó lành. Phẫu thuật cắt bỏ hạt tophi sẽ được chỉ định trong các trường hợp sau:
- Hạt tophi quá lớn gây cản trở việc mang giày dép hoặc sinh hoạt ngày thường.
- U tophi nằm ở vùng chịu lực của bàn chân gây đau đớn dữ dội khi di chuyển.
- Có nguy cơ cao gây hoại tử da hoặc vỡ khối u.
- Gây biến dạng nghiêm trọng các ngón chân.
- Hủy hoại khớp, chèn ép mạch máu, dây thần kinh (hội chứng ống cổ tay) hoặc đe dọa làm đứt gân.
Originally posted 2011-03-21 10:02:12.
