Sốc phản vệ: Sự cố y khoa đáng tiếc ngoài tầm kiểm soát của bác sĩ
Sốc phản vệ (hay shock phản vệ) là một phản ứng dị ứng hệ thống cấp tính đặc biệt nghiêm trọng, có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng của người bệnh chỉ trong tích tắc khi dị nguyên xâm nhập vào cơ thể. Đây được xem là một trong những sự cố y khoa đáng sợ và khó lường nhất đối với các y bác sĩ trong quá trình điều trị.
Đặc điểm nguy hiểm của sốc phản vệ hai pha
Cơ chế của sốc phản vệ đặc trưng bởi tình trạng tăng tính thấm thành mạch, gây phù nề, xuất tiết niêm mạc và co thắt cơ trơn phế quản cùng cơ trơn ruột. Điều này nhanh chóng dẫn đến trụy tim mạch, suy hô hấp cấp và tử vong nếu không được xử trí khẩn cấp. Đặc biệt, có khoảng 20% trường hợp gặp phải tình trạng sốc phản vệ pha 2. Đây là hiện tượng phản ứng tái phát sau khi các triệu chứng ban đầu đã biến mất hoàn toàn mà không cần tiếp xúc lại với chất gây dị ứng. Pha thứ hai thường xuất hiện sau 1 đến 8 giờ và có thể kéo dài từ 5 đến 32 giờ. Mức độ nghiêm trọng của sốc phụ thuộc vào cơ địa nhạy cảm, liều lượng và tốc độ hấp thu kháng nguyên của từng cá nhân.
Các nhóm dị nguyên phổ biến gây sốc phản vệ
Dị nguyên gây ra sốc phản vệ thường được chia làm 4 nhóm chính bao gồm: Thuốc (đặc biệt là thuốc cản quang dùng trong chẩn đoán hình ảnh với tỷ lệ phản ứng khoảng 1/5000), thức ăn, nọc côn trùng và dị nguyên qua đường hô hấp như phấn hoa. Trong đó, các con đường xâm nhập phổ biến và nguy hiểm nhất là đường tiêm (tĩnh mạch, tiêm bắp, tiêm dưới da) và đường tiêu hóa, với tiêm tĩnh mạch là đường dẫn đến phản ứng nhanh nhất.
Sự cố y khoa không thể tiên lượng do yếu tố cơ địa
Sốc phản vệ chỉ xảy ra ở những cá nhân có cơ địa dị ứng đặc biệt. Với cùng một liều lượng và tốc độ phơi nhiễm, phản ứng này có thể xảy ra ở người này nhưng hoàn toàn không ảnh hưởng đến người khác. Bản chất cơ địa là đặc tính sinh học riêng biệt của từng người, điều mà y học hiện đại chưa thể tiên lượng hay xác định trước một cách tuyệt đối. Do đó, khi xảy ra những sự cố đau lòng do sốc phản vệ, việc vội vàng quy trách nhiệm cho người thầy thuốc là thiếu khách quan. Đây luôn là nỗi ám ảnh cực độ và là điều không một bác sĩ nào mong muốn xảy ra.
Nguy cơ từ thuốc cản quang trong chẩn đoán hình ảnh
Theo số liệu thống kê y tế quốc tế, tỷ lệ sốc phản vệ do thuốc cản quang như Ultravist là rất đáng lo ngại, khi ghi nhận nhiều ca tử vong nhanh chóng sau khi dùng thuốc dù đã được xử trí cấp cứu tích cực. Hiện nay, nhu cầu thực hiện các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh có tiêm thuốc cản quang ngày càng tăng cao, kéo theo tần suất các ca phản vệ gia tăng. Nhiều trường hợp dù được phát hiện sớm và xử trí đúng phác đồ vẫn không thể qua khỏi. Đó là lý do vì sao bệnh nhân luôn phải ký cam kết đồng ý thực hiện thủ thuật trước khi can thiệp y khoa.
|
Mỗi năm trên toàn cầu có hơn 70 triệu lượt thăm dò chẩn đoán hình ảnh sử dụng thuốc cản quang. Các kỹ thuật này bao gồm chụp tủy, chụp mạch não, chụp tĩnh mạch, chụp tiết niệu, và chụp cắt lớp vi tính (CT). Phản ứng phản vệ chủ yếu xảy ra qua đường tiêm truyền tĩnh mạch. Dấu hiệu nhận biết nhanh sốc phản vệ do thuốc cản quang: BS. Hoàng Bùi Hải |
TS.BS Nguyễn Tiến Quang
