Thực hư câu chuyện về những “làng ung thư” tại Việt Nam
Thời gian qua, thông tin về các “làng ung thư” xuất hiện tại nhiều tỉnh thành như Hà Nội, Hà Nam, Bắc Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh… đã gây hoang mang dư luận. Tuy nhiên, theo GS.TS Nguyễn Bá Đức – Nguyên Giám đốc Bệnh viện K Trung ương, Phó Chủ tịch Hội Ung thư Việt Nam, đây phần lớn là vấn đề mang yếu tố tâm lý xã hội hơn là thực tế y khoa.
GS.TS Nguyễn Bá Đức chia sẻ, cách đây vài năm, Bộ Y tế đã giao cho Bệnh viện K Trung ương tiến hành nghiên cứu thực tế tại một “làng ung thư” được đồn đoán ở Lâm Thao. Kết quả nghiên cứu khoa học, dựa trên bệnh án và số liệu điều trị thực tế, cho thấy tỷ lệ mắc bệnh và tử vong do ung thư tại khu vực này thậm chí còn thấp hơn so với những ngôi làng bình thường chưa từng bị gắn mác. Việc dán nhãn vô căn cứ này đã để lại những hệ lụy xã hội vô cùng nặng nề: phụ nữ trong làng khó lấy chồng, đàn ông khó lấy vợ, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống người dân và từ đó lan truyền tâm lý lo sợ ra nhiều địa phương khác trên cả nước.
GS.TS Nguyễn Bá Đức.
Lý giải về việc số ca ung thư dường như ngày càng nhiều, GS. Đức cho biết điều này xuất phát từ hai nguyên nhân chính: một là do bệnh thực tế đang có xu hướng gia tăng, hai là nhờ sự phát triển của y học hiện đại giúp việc tầm soát, phát hiện bệnh và ghi nhận ca tử vong chính xác hơn trước rất nhiều. Do đó, thay vì hoang mang trước các tin đồn thất thiệt, người dân cần chủ động thực hiện tốt công tác dự phòng, tầm soát sớm và điều trị đúng phương pháp để giảm thiểu tỷ lệ mắc bệnh.
Chủ động dự phòng: Chìa khóa bảo vệ sức khỏe trước bệnh ung thư
Hiện nay, ung thư đang là gánh nặng lớn đối với sức khỏe cộng đồng với tỷ lệ mắc và tử vong ngày càng gia tăng. Tại Việt Nam, mỗi năm ghi nhận khoảng 150.000 ca mắc mới và 75.000 ca tử vong. Dự báo con số này có thể tăng lên đến 200.000 ca mắc mới và 100.000 ca tử vong mỗi năm. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học khẳng định chúng ta hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa căn bệnh này bằng cách kiểm soát các tác nhân gây bệnh.
Các tác nhân gây ung thư được chia làm hai nhóm chính:
- Tác nhân ngoại sinh (chiếm đến 80% nguyên nhân và có thể thay đổi được): Bao gồm lối sống và các yếu tố môi trường như khói thuốc lá, hóa chất độc hại trong thực phẩm, tia phóng xạ, tia cực tím từ ánh sáng mặt trời, hay các loại virus như siêu vi trùng gây viêm gan B, C và virus HPV gây ung thư cổ tử cung. Việc xây dựng lối sống lành mạnh và hạn chế tiếp xúc với các yếu tố này sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh.
- Tác nhân nội sinh (chiếm khoảng 20%, không thể phòng ngừa): Bao gồm các yếu tố như tuổi tác, sự thay đổi nội tiết tố tự nhiên của cơ thể và yếu tố di truyền (chiếm khoảng 5%).
Lắng nghe cơ thể để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường
Việc phát hiện sớm có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả điều trị ung thư. GS.TS Nguyễn Bá Đức nhấn mạnh, bất kỳ căn bệnh nào nếu được phát hiện ở giai đoạn khởi phát đều mang lại cơ hội chữa khỏi rất cao. Để bảo vệ bản thân, mỗi người cần chú ý lắng nghe cơ thể và đi khám chuyên khoa ngay khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như:
- Vết loét lâu ngày không lành.
- Xuất hiện khối u, hạch to dần lên ở bất kỳ vị trí nào trên cơ thể.
- Rối loạn tiêu hóa kéo dài, đi ngoài ra máu, bí tiểu.
- Ăn uống khó tiêu, sụt cân nhanh không rõ nguyên nhân.
- Rối loạn kinh nguyệt bất thường hoặc chảy máu sau khi quan hệ.
- Các triệu chứng thần kinh như ù tai, lác mắt, nhìn đôi, nói ngọng…
Nhiều người lo ngại về khả năng tái phát sau khi điều trị ung thư. GS. Đức giải thích rằng tỷ lệ tái phát phụ thuộc lớn vào giai đoạn phát hiện bệnh. Nếu khối u được phát hiện khi còn dưới 1cm và chưa di căn, khả năng chữa khỏi hoàn toàn là rất lớn. Ngược lại, ở giai đoạn muộn, tế bào ung thư có đặc tính di căn và gieo rắc mầm bệnh ở nhiều nơi khác, khiến tỷ lệ tái phát tăng cao. Do đó, việc duy trì lịch tái khám định kỳ (3-6 tháng/lần trong những năm đầu và 2 năm/lần sau 5 năm) là vô cùng quan trọng để phát hiện sớm và xử lý triệt để nếu bệnh quay trở lại.
