Mỗi khi bước vào mùa mưa ẩm, số ca ngộ độc nấm hoang dã lại có xu hướng gia tăng mạnh mẽ. ThS.BS Nguyễn Trung Nguyên cảnh báo rằng ngay cả những chuyên gia giàu kinh nghiệm cũng khó phân biệt chính xác nấm độc chỉ bằng mắt thường. Do đó, người dân tuyệt đối không tự ý hái nấm dại về ăn dựa theo các kinh nghiệm dân gian truyền miệng.
ThS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Phụ trách Trung tâm Chống độc thuộc Bệnh viện Bạch Mai, cho biết thời điểm hiện tại đang vào mùa nấm phát triển mạnh. Ông khuyến cáo người dân tuyệt đối không tự ý thu hái nấm hoang dại để chế biến món ăn, kể cả các loại nấm màu trắng trông có vẻ lành tính giống nấm thường. Thực tế, ngay cả giới khoa học nếu chỉ quan sát bên ngoài vẫn có nguy cơ nhầm lẫn giữa nấm lành và nấm độc. Đừng bao giờ chủ quan ăn thử nấm hoang dã dẫu trước đây bạn đã từng ăn những loại tương tự mà không gặp vấn đề gì.
ThS.BS Nguyễn Trung Nguyên khuyến cáo về các vụ ngộ độc nấm nguy hiểm
Qua thực tế cấp cứu và điều trị, các bác sĩ ghi nhận rất nhiều ca ngộ độc nguy kịch bắt nguồn từ việc tin tưởng tuyệt đối vào các mẹo dân gian. Dưới đây là 3 sai lầm phổ biến nhất trong cách nhận biết nấm độc mà người dân cần đặc biệt lưu ý loại bỏ:
1. Lầm tưởng nấm độc luôn có màu sắc sặc sỡ
Nhiều người mặc định rằng nấm độc bắt buộc phải có màu sắc sặc sỡ, nổi bật để cảnh báo. Tuy nhiên, sự thật là loài nấm chứa độc tố cực mạnh, dễ gây tử vong nhất lại có màu trắng tinh khôi, nhìn lành tính, ăn rất ngon miệng và giống hệt nấm ăn thông thường.
Hình dáng giản dị không đồng nghĩa với việc nấm không có độc tố
2. Cho rằng nấm bị sâu bọ ăn là nấm lành tính
Bà con ở vùng sâu, vùng xa thường rỉ tai nhau kinh nghiệm: nấm bị kiến, sâu bọ, hay ốc sên ăn thì người cũng ăn được. Đây là một quan niệm hoàn toàn sai khoa học. Độc tố nấm không ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa của một số loài côn trùng, nên chúng vẫn gặm nhấm nấm độc bình thường.
Bên cạnh đó, việc thử nghiệm bằng cách cho chó, gà ăn thử trước cũng không đảm bảo an toàn. Các chất độc trong nấm cần tới vài ngày để tàn phá cơ thể động vật, trong khi con người ăn vào có thể bị ngộ độc và phát bệnh nhanh hơn.
Các loài sâu bọ vẫn ăn nấm độc bình thường
3. Thử độc nấm bằng thìa, đũa hoặc trang sức bằng bạc
Một mẹo dân gian khác là dùng thìa bạc, đũa bạc hay dây chuyền bạc nhúng vào nồi nấm, nếu thấy bạc chuyển màu xám đen thì kết luận là nấm độc. Khoa học chứng minh độc tố của các loài nấm không phản ứng hóa học hay gây biến đổi màu sắc của kim loại bạc. Áp dụng phương pháp này vô cùng nguy hiểm.
Nấm tán trắng là loại cực độc có khả năng gây tử vong rất cao
Hướng dẫn sơ cứu khẩn cấp khi nghi ngờ ngộ độc nấm
Để giảm thiểu tối đa nguy cơ tử vong khi lỡ ăn phải nấm độc, việc thực hiện sơ cứu đúng cách trong những giờ đầu là vô cùng quan trọng:
- Gây nôn chủ động: Nếu bệnh nhân còn tỉnh táo, chưa nôn nhiều và vừa ăn nấm xong, hãy cho uống nhiều nước ấm rồi kích thích họng để gây nôn sạch dạ dày.
- Uống than hoạt tính: Sử dụng liều lượng 1g/kg thể trọng (khoảng 40-50g đối với người lớn) để hấp phụ bớt chất độc còn lại trong đường tiêu hóa.
- Đưa ngay đến cơ sở y tế: Chuyển gấp người bệnh cùng tất cả những người đã cùng ăn nấm (dù chưa có biểu hiện) đến bệnh viện gần nhất. Hãy mang theo mẫu nấm còn nguyên hoặc phần đã chế biến để bác sĩ dễ dàng nhận diện loại độc tố.
Cảnh giác với các triệu chứng ngộ độc xuất hiện muộn
Đáng sợ nhất là những loại nấm độc nguy hiểm nhất thường không phát tác ngay. Sau khi ăn từ 6 đến 24 giờ, khi chất độc đã thấm sâu vào ruột và hấp thụ vào máu, người bệnh mới bắt đầu xuất hiện tình trạng nôn mửa, tiêu chảy cấp dữ dội. Lúc này, các biện pháp sơ cứu thông thường không còn mang lại hiệu quả cao.
Trong tình huống này, người nhà cần nhanh chóng bổ sung nước bù dịch bằng dung dịch oresol, nước trái cây hoặc nước khoáng, rồi nhanh chóng chuyển bệnh nhân đến bệnh viện có trang bị hồi sức giải độc chuyên sâu.
Việc điều trị ngộ độc nấm cực kỳ phức tạp, tốn kém với tỷ lệ tử vong lên tới 50%. Cách phòng tránh hiệu quả nhất là nâng cao ý thức: Tuyệt đối không thu hái và không ăn bất kỳ loại nấm mọc hoang dã nào!
