Nhân sâm và tam thất là hai vị thảo dược quý hiếm thuộc họ Ngũ gia bì (Araliaceae), được y học cổ truyền xếp vào nhóm “thượng phẩm” nhờ công dụng bồi bổ vượt trội và độ an toàn cao. Nhân sâm (Panax ginseng) đứng đầu trong bộ tứ đại danh dược “Sâm, Nhung, Quế, Phụ”, còn tam thất (Panax notoginseng) được mệnh danh là “sâm tam thất” hay “kim bất hoán”. Tuy nhiên, để phát huy tối đa dược tính của hai vị thuốc này, việc sử dụng đúng cách và đúng liều lượng là vô cùng quan trọng.
Cách sử dụng nhân sâm an toàn và hiệu quả
Trong Đông y, nhân sâm là vị thuốc đại bổ nguyên khí, thường được dùng cho các trường hợp suy nhược cơ thể, chân khí kém, mệt mỏi, kém ăn, da xanh xao, hoặc người già, người mới ốm dậy bị suy giảm trí nhớ. Mặc dù là vị thuốc đại bổ, việc sử dụng sâm cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc sau:
- Đối với trẻ em: Hạn chế tối đa việc sử dụng sâm vì loại thảo dược này có tác dụng kích thích phát triển sinh dục sớm. Chỉ dùng cho trẻ bị còi xương, chậm phát triển, suy dinh dưỡng nặng với liều thấp từ 2 – 4g/ngày và không dùng quá 7 – 10 ngày.
- Đối với người lớn: Liều dùng thông thường là từ 4 – 10g/ngày dưới dạng hãm nước sôi uống nhiều lần trong ngày, duy trì liên tục từ 2 – 3 tuần. Nếu ngâm rượu sâm tươi, dùng 1 củ sâm tươi ngâm với 500ml rượu từ 35 – 40 độ trong 3 – 6 tháng. Với hồng sâm (sâm đã qua chế biến), thái lát mỏng ngâm rượu khoảng 3 tuần cho đến khi rượu chuyển màu nâu đậm là có thể dùng được. Liều dùng rượu sâm là từ 10 – 20ml trước bữa ăn.
Mặc dù nhân sâm có thể dùng riêng biệt (độc sâm thang), Đông y thường phối hợp sâm với các vị thuốc khác trong các bài cổ phương nổi tiếng như “Tứ quân tử thang” hay “Bát trân thang” để tăng cường hiệu quả trị bệnh.
Nhân sâm – Vị thuốc đại bổ nguyên khí đứng đầu trong Y học cổ truyền.
Lưu ý quan trọng: Tuyệt đối không dùng nhân sâm sau khi ăn no hoặc vào buổi tối trước khi đi ngủ vì dễ gây mất ngủ. Những người có triệu chứng rối loạn tiêu hóa, đầy bụng, trướng bụng, tiêu chảy, đau bụng do viêm đại tràng hoặc người bị cao huyết áp tuyệt đối không được tự ý dùng sâm.
Công dụng và cách dùng tam thất chuẩn y khoa
Khác với nhân sâm thiên về bổ khí, tam thất được Đông y xếp vào nhóm thuốc chỉ huyết (cầm máu) hàng đầu. Khoa học hiện đại và thực tiễn lâm sàng đã chứng minh tam thất không chỉ có tác dụng bồi bổ tương tự nhân sâm mà còn sở hữu nhiều công năng trị bệnh vượt trội:
- Cầm máu và hóa ứ: Tam thất cực kỳ hiệu quả trong việc điều trị các chứng chảy máu cam, nôn ra máu, đi ngoài ra máu, rong kinh, băng huyết sau sinh. Liều dùng từ 4 – 10g bột mịn mỗi ngày, có thể kết hợp với bột huyết dư thán (tro tóc) và trắc bách diệp thán để tăng hiệu quả.
- Giảm đau, tiêu sưng: Dùng cho người bị chấn thương, bầm tím, sưng đau do tụ máu. Ngoài ra, tam thất còn có tác dụng giải độc, hỗ trợ tiêu u xơ tử cung và u xơ tuyến vú ở phụ nữ.
Gà hầm tam thất – Món ăn bài thuốc bổ dưỡng cực tốt cho phụ nữ sau sinh.
Nhờ ba tác dụng nổi bật là bổ huyết, cầm máu và tiêu sưng giảm đau, tam thất là vị thuốc cực kỳ quý giá cho phụ nữ sau sinh giúp phục hồi sức khỏe nhanh chóng. Cách dùng phổ biến là món gà hầm tam thất (dùng 2-3 con gà giò ninh cùng bột hoặc lát tam thất mỗi tuần) hoặc uống trực tiếp 4 – 10g bột tam thất với nước ấm hàng ngày.
Khuyến cáo khi dùng tam thất: Không nên lạm dụng tam thất chỉ để bồi bổ đơn thuần như nhân sâm. Tam thất chỉ phát huy hiệu quả hóa ứ tốt nhất khi vết thương mới bị tụ máu (như xuất huyết tiền phòng, chấn thương mới). Tránh dùng tam thất cho các trường hợp đã xuất hiện cục máu đông, huyết khối lâu ngày trong lòng mạch, tim hoặc não.
Originally posted 2012-04-28 05:46:21.
