Hiện tượng Raynaud: Nguyên nhân khiến đầu ngón tay, ngón chân đau buốt khi trời lạnh
Mỗi khi thời tiết chuyển lạnh, nhiều người thường gặp phải các vấn đề sức khỏe như viêm phổi, hen suyễn hay các bệnh lý tim mạch. Tuy nhiên, nếu bạn thường xuyên gặp phải tình trạng các đầu ngón tay, ngón chân đột ngột tê buốt, tái nhợt rồi chuyển sang tím tái mỗi khi tiếp xúc với nhiệt độ thấp, rất có thể bạn đang mắc phải hiện tượng Raynaud.
Hiện tượng Raynaud là gì?
Được mô tả lần đầu tiên vào năm 1862 bởi bác sĩ Maurice Raynaud, hiện tượng này là sự phản ứng quá mức của các mạch máu ngoại vi (đầu ngón tay, ngón chân) trước nhiệt độ lạnh hoặc căng thẳng tâm lý (stress). Khi gặp kích thích, các tiểu động mạch co thắt mạnh mẽ, làm cản trở quá trình lưu thông máu đến các đầu chi.
Biểu hiện rõ rệt nhất là các đầu ngón tay, ngón chân bị lạnh buốt, biến đổi màu sắc từ trắng bợt sang tím tái. Khi được sưởi ấm, mạch máu giãn ra, máu lưu thông trở lại giúp các đầu chi hồng hào và ấm dần lên. Ước tính có khoảng 3 – 5% dân số thế giới gặp phải tình trạng này.
Phân biệt hiện tượng Raynaud tiên phát và thứ phát
Để điều trị hiệu quả, việc chẩn đoán chính xác loại hội chứng Raynaud là vô cùng quan trọng:</p
1. Hiện tượng Raynaud tiên phát (bệnh Raynaud): Đây là thể lành tính, thường khởi phát sớm (khoảng 14 tuổi). Triệu chứng xuất hiện đối xứng ở cả hai bên tay hoặc chân, không gây loét hay hoại tử da, chỉ số máu lắng bình thường và kháng thể kháng nhân âm tính.
2. Hiện tượng Raynaud thứ phát (hội chứng Raynaud): Thường xuất hiện muộn hơn (sau 30 tuổi) và liên quan đến các bệnh lý nguy hiểm khác như xơ cứng bì, lupus ban đỏ hệ thống hoặc xơ vữa động mạch. Triệu chứng thường nặng hơn, không đối xứng, dễ dẫn đến viêm loét, hoại tử đầu chi do thiếu máu kéo dài.
Phương pháp điều trị và phòng ngừa hiệu quả
Hiện nay, việc kiểm soát và điều trị hiện tượng Raynaud kết hợp giữa thay đổi lối sống và sử dụng thuốc:
Biện pháp không dùng thuốc:
- Luôn giữ ấm cơ thể, đặc biệt là bàn tay, bàn chân bằng cách đeo găng tay, đi tất dày và mặc ấm khi trời lạnh.
- Hạn chế tối đa việc tiếp xúc với nước lạnh hoặc môi trường có nhiệt độ thay đổi đột ngột.
- Tuyệt đối không hút thuốc lá, bởi chất nicotine trong thuốc lá là tác nhân gây co thắt mạch máu nghiêm trọng.
- Tránh căng thẳng, stress và thận trọng khi dùng các loại thuốc ảnh hưởng đến thần kinh thực vật.
Điều trị bằng thuốc:
Trong các trường hợp trung bình đến nặng, bác sĩ có thể chỉ định sử dụng các loại thuốc chẹn kênh canxi (như amlodipine, nifedipine…) giúp giãn mạch và giảm hơn 50% tần suất xuất hiện cơn co thắt. Một số liệu pháp hiện đại khác như cắt hạch giao cảm cổ hoặc tiêm tĩnh mạch prostaglandin cũng đang được nghiên cứu ứng dụng cho các ca bệnh nặng.
