Viêm động mạch Takayasu (hay còn được gọi là “bệnh mất mạch”) là một bệnh lý viêm u hạt hệ thống mạn tính nguy hiểm, ảnh hưởng trực tiếp đến động mạch chủ và các nhánh lớn của nó. Tên gọi “bệnh mất mạch” xuất phát từ việc các mạch máu ngoại biên bị hẹp hoặc tắc nghẽn hoàn toàn, khiến việc bắt mạch trở nên vô cùng khó khăn.
Các yếu tố nguy cơ và nguyên nhân gây bệnh
Cho đến nay, y học vẫn chưa xác định rõ ràng nguyên nhân trực tiếp gây ra bệnh viêm động mạch Takayasu. Tuy nhiên, các nhà khoa học đã chỉ ra một số yếu tố nguy cơ liên quan chặt chẽ bao gồm: sự xâm nhập của một số chủng virus, vi khuẩn; cơ chế phản ứng miễn dịch trung gian qua tế bào (đặc biệt là lympho T, đại thực bào và tế bào trình diện kháng nguyên) gây tổn thương thành mạch. Bên cạnh đó, các nghiên cứu cũng ghi nhận yếu tố di truyền đóng vai trò nhất định trong cơ chế sinh bệnh.
Chụp mạch máu là phương pháp cận lâm sàng quan trọng giúp chẩn đoán chính xác bệnh Takayasu.
Cách phát hiện sớm viêm động mạch Takayasu
Viêm động mạch Takayasu là quá trình viêm mạn tính bắt nguồn từ các mạch máu nuôi dưỡng thành mạch, khiến thành mạch dày lên bất thường và lòng mạch hẹp dần, lâu ngày dẫn đến xơ sẹo nội mạc và ngoại mạc. Bệnh tiến triển qua hai giai đoạn chính, tuy nhiên ranh giới giữa chúng thường không rõ ràng:
Giai đoạn toàn thân: Bệnh nhân thường gặp các triệu chứng không điển hình như sốt nhẹ, mệt mỏi, sụt cân, đau đầu, viêm khớp và đau nhức cơ mơ hồ. Khi xét nghiệm máu, tốc độ lắng máu (VS) thường tăng cao.
Giai đoạn tắc mạch: Triệu chứng xuất hiện rõ rệt do lòng động mạch bị thu hẹp đáng kể. Người bệnh sẽ bị đau cách hồi ở các chi (đau cánh tay khi làm việc, đau bắp chân khi đi bộ), chóng mặt khi thay đổi tư thế, rối loạn thị giác, đau đầu dữ dội. Thậm chí, bác sĩ không thể bắt được mạch ở cổ, khuỷu tay hay cổ tay. Khi nghe bằng ống nghe chuyên dụng tại vùng mạch hẹp, có thể phát hiện tiếng thổi thô ráp. Huyết áp giữa hai tay có sự chênh lệch lớn (trên 10mmHg) và thường đi kèm với tình trạng tăng huyết áp khó kiểm soát.
Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh
Do tiến triển âm thầm, viêm động mạch Takayasu rất khó chẩn đoán ở giai đoạn đầu. Bác sĩ thường dựa vào các tiêu chuẩn vàng sau để đưa ra kết luận: bệnh nhân dưới 40 tuổi; có triệu chứng đi khập khiễng cách hồi; mạch yếu hoặc mất mạch ở chi; huyết áp hai tay chênh lệch trên 10mmHg; nghe thấy tiếng thổi ở động mạch dưới đòn hoặc động mạch chủ bụng; hình ảnh chụp mạch cho thấy hẹp hoặc tắc động mạch chủ và các nhánh chính mà không do xơ vữa hay phì đại cơ thành mạch.
| Bệnh viêm động mạch Takayasu chủ yếu ảnh hưởng đến nữ giới dưới 40 tuổi với tỷ lệ áp đảo so với nam giới (9/1). Mặc dù có thể gặp ở bất kỳ quốc gia nào, bệnh phổ biến nhất ở phụ nữ châu Á với tỷ lệ mắc ước tính khoảng 2 – 3 ca trên 1 triệu dân mỗi năm. |
Bệnh cần được phân biệt kỹ lưỡng với viêm động mạch tế bào khổng lồ do cả hai đều có hiện tượng hủy hoại thành mạch và xuất hiện tế bào khổng lồ. Nếu không điều trị kịp thời, Takayasu có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như giãn động mạch chủ, hở van tim, giảm tưới máu chi và đột quỵ não do huyết áp tăng cao đột ngột.
Phương pháp điều trị viêm động mạch Takayasu hiệu quả
Phác đồ điều trị được cá nhân hóa tùy thuộc vào mức độ tổn thương mạch máu của từng bệnh nhân:
Điều trị nội khoa: Sử dụng Corticoid liều thấp kéo dài là liệu pháp nền tảng. Đồng thời, người bệnh cần được dự phòng loãng xương do tác dụng phụ của thuốc, kiểm soát tốt huyết áp và mỡ máu để giảm thiểu biến chứng tim mạch. Aspirin liều thấp cũng được cân nhắc sử dụng để ngừa huyết khối.
Can thiệp ngoại khoa: Chỉ định phẫu thuật bắc cầu hoặc nong mạch đặt stent được đặt ra khi có hẹp động mạch thận gây tăng huyết áp ác tính, hẹp động mạch vành gây thiếu máu cơ tim, thiếu máu não cục bộ nghiêm trọng, hoặc khi xuất hiện phình động mạch chủ ngực – bụng với đường kính trên 5cm.
